Taciana Śnitko. Front i Vybary

Front i Vybary

Vybary prezydenta Respubliki Biełarusi pakazali, što ŭ krainie farmujecca novaja palityčnaja vola i što jana imkliva biełarusizujecca, havoryć pa-biełarusku (Hančar havoryć pa-biełarusku čyściej za Paźniaka, navat Biehdankievič zahavaryŭ!) i havoryć najpierš pra nacyjanalnyja intaresy. Jašče krychu, i dla paspalitaha patryjota nia stanie nijakaj vonkavaj roźnicy pamiž Čyhirom i ŭčorašnim manapalistam patryjatyzmu BNF. Roźnica vyjavicca ŭ inšym — u zdolnaści da realnaje palityki i najaŭnaści zhadanaj vyšej palityčnaj voli. Praŭda, nielha nie zhadać i ažyŭleńnie Frontu, jaki staić na parozie radykalnych unutranych źmienaŭ.

Zakidy pra maskoŭskuju inśpiracyju Čyhira na hetych vybarach vyhladajuć niepraŭdziva. Inakš peŭnaja častka rasiejskich ŚMI kryčała b pra vybary ŭ kožnym infarmacyjnym vypusku. Adnak na momant padpisańnia hetaha numaru «NN» u druk, uviečary 16 traŭnia — ani słova, ni ŭ televizii, ni ŭ radyjo, ni ŭ hazetach, ni ŭ levych, ni ŭ pravych.

Druhoje pytańnie — pra falsyfikacyju liku sabranych hałasoŭ, maŭlaŭ, jany nierealnyja. Varta ŭjavić sabie, što 10 tysiačaŭ zborščykaŭ pa ŭsioj krainie na praciahu 10 dzion chodziać pa kvaterach. Im treba sabrać kožnamu pa 350–400 hałasoŭ, h.zn. usiaho pa 35–40 u dzień. Chto kali-niebudź rabiŭ takija abchody, zrazumieje, čamu jany źbirali bolej. A toje, što chadzili, — pra heta śviedčać represii — zatrymańni, štrafy i h.d. znoŭ ža — pa ŭsioj krainie.

Adnak, vierniemsia da palitykaŭ. Front apynuŭsia ŭ centry ŭvahi niezaležnych ŚMI. Nie Paźniak, jak było ŭ papiarednija hady, a BNF, dumka jakoha na hetych vybarach razyjšłasia z dumkaju staršyni. Paźniak źniaŭ svaju kandydaturu i daŭ zahad frontaŭcam u vybarach nia ŭdzielničać. Inšyja lidery Frontu i Sojm nie ŭchvalili hetkaha kroku. Vyhladaje, što kali BNF u vyniku raskolecca, dyk heta budzie niaroŭny raskoł, dakładniej, adkoł toj častki funkcyjaneraŭ, jakija zastajucca ŭ dumkach zhodnyja z učynkam Paźniaka. Tak ci jnakš, a Frontu ŭ Biełarusi vidavočna zaminaje toje, što jahonaja palityčnaja subjektnaść nia pieršy hod znachodzicca «ŭ emihracyi».

Što lidery Frontu sami havorać pra rašeńnie Paźniaka vyjści z vybaraŭ i vyvieści ź ich BNF?

Vincuk Viačorka, namieśnik staršyni BNF:

— Liču, što heta biezadkaznaje staŭleńnie da siabroŭ Frontu, jakija achviaravali svajoj svabodaj, patrapiŭšy za kraty, svaimi miescami pracy, ź jakich jany byli zvolnienyja. I biezadkaznaje staŭleńnie da ludziej, jakija pavieryli ŭ hetyja vybary, u ichnuju ideju. Isnavała mnostva inšych mahčymaściaŭ adstajać svaju praŭdu, svoj imidž u kankurencyi ź imidžami Hančara dy Čyhira.

— Što, na Vašuju dumku, stanie hałoŭnym vynikam hetaha kroku j hetkaha staŭleńnia?

— Naniesieny vialiki psychalahičny ŭdar pa nacyjanalna śviadomaj častcy našaha hramadztva, z nastupstvaŭ jakoha, mahčyma, daviadziecca vybiracca peŭny čas. Nasupierak rašeńniu Sojmu Narodnaha Frontu, Zianon Paźniak arhanizavaŭ abzvon siabroŭ vybarčych kamisijaŭ. Bolšaść siabroŭ hetych kamisijaŭ — mienavita siabry Frontu. Kali treba było vykryvać niejkija parušeńni z boku Čyhira dy Hančara, heta ž možna było rabić pry dapamozie siabroŭ vybarčych kamisijaŭ, a nie pravakavać sytuacyju, kali prezydenckaje telebačańnie havoryć vusnami Siarhieja Papkova...

— Darečy, a čamu mienavita vusnami Papkova? Razam sa spadarom Kryvarotam hety čałaviek niečakana dla mnohich naziralnikaŭ uźlacieŭ u frontaŭskija «viarchi» ŭ druhoj pałovie minułaha hodu. Što za kadry kirujuć siońnia samaj aŭtarytetnaj partyjaj, kali jana faktyčna jdzie da raskołu?

— Heta ludzi, jakija realizujuć na praktycy pryncypy «vertykalnaha» kiraŭnictva dy telefonnaha prava...

Jury Chadyka, namieśnik staršyni BNF:

— Spadar Juraś, jak Vy aceńvajecie apošniuju zajavu Zianona Paźniaka nakont źniaćcia svajoj kandydatury?

— Jon maje prava heta zrabić, zhodna z zakanadaŭstvam. Inšaja sprava — adklikańnie ludziej z vybarčych kamisijaŭ, bo heta jość parušeńniem Statutu Frontu. U sapraŭdy demakratyčnaj arhanizacyi nia moža ŭsio vyrašać adzin čałaviek.

— Ci možna sur'jozna havaryć, što namieciŭsia raskoł u Froncie?

— Raskołu — niama. Isnujuć razychodžańni ŭ mierkavańniach i acenkach...

— I jaki pryblizna pracent siabroŭ BNF niazhodny ź jahonym lideram?

— Heta składanaje pytańnie. Ja mahu havaryć tolki pra kiraŭnictva: dva čałavieki ŭ im ź Zianonam Stanisłavavičam zhodnyja, čatyry — nie. Što tyčycca sakrataroŭ, dyk ichnyja mierkavańni padzialilisia niedzie napałovu.

— Jakija nastupstvy mohuć mieć hetyja razychodžańni, sama pazycyja sp. Paźniaka?

— Ja spadziajusia, što na hałoŭnym vyniku vybarčaje kampanii hetaja sytuacyja nijak nia skažacca. Ale nie vyklučaju nastupstvaŭ dla samoha Biełaruskaha Narodnaha Frontu. BNF siońnia, napiaredadni svajho źjezdu, apynuŭsia ŭ ciažkoj sytuacyi. Hałoŭnaje pytańnie bližejšaha času (i, vidać, budučaha źjezdu) — jak zachavać adzinstva.

— Ci maje pad saboj realnuju padstavu śćviardžeńnie, što Michaił Čyhir — rasiejski staŭlenik? A kali b było hetak, dyk što lepiej: mieć takoha staŭlenika, jak Čyhir, albo ŭciekača Paźniaka, jaki nijakaj alternatyvy ni ciapierašnim, ni łukašenkaŭskim 2001 hodu vybaram nie prapanoŭvaje?

— U Zianona Stanisłavaviča stać prezydentam šancaŭ mienš, čym u Adamkusa, kali kazać ščyra. Abvinavačańnie ž na adras Čyhira ŭ prarasiejskaści nia ŭtrymlivaje nijakich realnych dokazaŭ i śviedčańniaŭ.

Viačasłaŭ Siŭčyk, sakratar upravy BNF

— Spadar Siŭčyk, na pres-kanferencyi 15 traŭnia Vy publična prynieśli prabačeńni siam'i Michaiła Čyhira. Spadar Chadyka dniom raniej zaklikaŭ frontaŭcaŭ z vybarčych kamisijaŭ praciahvać svaju pracu ŭ vybarčaj kampanii. Ci nie adbudziecca raskoł u Froncie, jak va ŭkrainskim Narodnym Ruchu?

— Ciapier, akramia sprobaŭ uratavać hetuju vybarčuju kampaniju (a realnyja mechanizmy hetaha jašče zastalisia), staić pytańnie, jakim budzie Front paśla 16 traŭnia. Prypynieńnie ŭdziełu ŭ vybarčaj kampanii, pierš za ŭsio, nie ŭspryniata našaj intelihiencyjaj, ludźmi, jakimi my zaŭsiody hanarylisia. I pieršaje, što pahražaje Narodnamu Frontu — pazbavicca hetych ludziej, dziakujučy palitycy, jakaja naviazvajecca. Druhi momant. Nia ŭsie struktury BNF padtrymali rašeńni Paźniaka i častki kiraŭnictva.

Biełaruski Narodny Front pavinien paźbiehnuć raskołu. Za apošnija 2 hady paśla 5 źjezdu BNF praktyčna nivodnaja praviedzienaja Frontam masavaja kampanija nia mieła takoha rezanansu ŭ biełaruskim hramadztvie, jak heta było ŭ 91-m, 94-m, 96-m hodzie... I ja asabista heta źviazvaju z tym, što była parušanaja systema kiravańnia BNF i praktyčna źniščanyja ŭsie kalektyŭnyja vorhany.

Zrabić vyhlad, što ŭsio dobra paśla skančeńnia vybarčaj kampanii, ja dumaju, nia ŭdasca. U BNF dastatkova šmat ludziej, jakija zaryjentavalisia. Paśla niečarhovaha Sojmu budzie bačna, u jakim nakirunku pojdzie Front.

Taciana Śnitko