RADZIMA MIKRARAJoNAŬ

MIKRARAJoN

Kolki razoŭ my abmiarkoŭvali ŭ «NN» mienskija krajavidy i zaŭsiody rabili vysnovu pra nietryvałaść, a to j niaŭtulnaść pejzažu. Miensk uvieś čas znachodzicca ŭ stadyi darablivańnia, pierarobki j razbureńnia. Ništo nie zatrymlivajecca, nijakaja sytuacyja, u jakoj moh by z hadami vyśpielicca duch horadu.

Zusim niadaŭna mnie paščaściła patrapić u taki mienski krajavid, dzie było j tryvała i ŭtulna. U chruščoŭcy na maleńkaj vulicy Frolikava, jakaja pierasiakaje šyrokuju Ŭralskuju, niedzie pad Traktarnym mnie padałosia, što žyćciovy cykl tut zamyknuŭsia.

Daŭno abžytaja kvaterka, u jakoj ćvika nie ŭvabješ, bo lubaja źmiena budzie lišniaj i marnaj, jarkija hronki arabiny ŭ vaknie, staryja drevy pamiž paralelna pastaŭlenymi piacipaviarchovikami, nievierahodny spakoj. Ja stajaŭ pasiarod hetaje cišyni j dumaŭ pra toje, ŠTO ŭ takoj sytuacyi dobra było b rabić? Dobra było b chvareć, ležačy ŭ łožku, dobra było b pamierci, a kali žyć, to adzinaje, što tut dobra — pić. Nia z hora ci radaści, a ad paŭnaty žyćcia. Naprykład, čytać tut knihu abo źbiracca adsiul ŭ vandroŭku padajecca niedarečnym, zališnim. Navat uklučany televizar pierapoŭniŭ by načynieńnie cieraz kraj.

Potym užo ja zrazumieŭ, što načyńnie dla hetaj samaj paŭnaty žyćcia byvaje roznaje. Heta moža być ahromnisty horad, a moža — voś takaja chruščoŭskaja kvaterka z arabinaju ŭ vaknie. Malusieńkaje načyńnie, u jakim užo niama miesca nijakim paryvańniam, pryčym niezaležna ad taho, chto ty taki i kim siabie ŭjaŭlaješ. Tamu žyvyja ŭ takich mikrarajonach jak praviła pjuć. Tolki pjuć.

U Vilni taksama adčuvaješ spakoj i ŭtułak, i paŭnatu žyćcia. Ale tut ceły stary horad. U Miensku, varta pakinuć tuju frolikaŭskuju kvaterku, jak traplaješ u niacełyja načyńni — albo ŭ stalinski centar, dzie siońnia idzie intensiŭnaja źmiena nasielnikaŭ, abo ŭ malinaŭki ź viaśniankami, dzie hihanckija kamiennyja džunhli nijak nie pakidajuć adčuvańnia ŭtułku. I tolki ŭ pieršych chruščoŭskich piacipaviarchovych mikrarajonach žyćciezvarot zdajecca zavieršanym. Ci to na Rozačcy, ci na Bulvary, ci ŭ rajonie kino «Partyzan».

Napeŭna, pieršym, chto apieŭ mikrarajon u sučasnaj biełaruskaj litaratury byŭ Adam Hlobus. Pryčym apieŭ litaralna, sanetam. Voś frahment:

Mnie padabajecca: mikrarajon —

Žalezny duch u kanstruktyŭnym ciele,

Dziciačy plac i školny stadyjon...

Mnie padabajucca šurpatyja paneli.

Adamu Hlobusu padabajecca zavieršanaja žyćciovaja sytuacyja. Chruščoŭskija mikrarajony siońnia — heta samy celny Miensk, a ichny duch u niehłybokim načyńni — heta j jość duch Miensku, nie prydumany, a adziny, jaki stvaryŭsia abo zachavaŭsia.

Mnie davodziłasia sutykacca z nośbitami mienskaha davajennaha duchu. Toj duch usprymaŭsia jak niešta antykvarnaje i pry hetym niezvarotna stračanaje, toje, čaho vielmi škada, bo jano svajo, jano ŭnikalnaje i bolš nie adnovicca nikoli. Paśla ja byŭ śviedkam sfarmavanaha savieckaha duchu horadu, dzie stvaralnymi elementami vystupali stalinski ampir, stadyjon «Dynama», kvas u bočkach i prostaja radaść na tvarach. Hety duch zahinuŭ na pačatku 80-ch, bo žyviŭsia jon u fasadach, a fasady ŭ Miensku padlahajuć permanentnamu pierastvareńniu. I voś adziny duch, jaki vyžyŭ — heta duch chruščoŭskich mikrarajonaŭ, schavanych ŭ netrach horadu, dzie možna sa spakojnaj dušoj pić harełku i nijakaje sumleńnie ŭ tabie nie zvaruchniecca, bo na toje tam paprostu nie praduhledžana miesca.

Siońnia, navat kali mikrarajony sapraŭdy źniknuć ź biełaruskich haradoŭ, ich jašče abaviazkova buduć zhadvać nie adzin raz i ŭ ramanach, i ŭ sanetach. Bo niekalki pakaleńniaŭ prajšli praź ich i zavieršyli ŭ ich svoj žyćciovy cykl.

Siarhiej Paŭłoŭski

Uśled za piśmieńnikam-utapistam Kampaneła, aŭtaram knihi «Horad Sonca», idealnyja harady pačali prydumlać i dojlidy. Kazačnyja pasieliščy musili być pryhožymi, čystymi i ŭtulnymi. Ale to vojny, to chvaroby, to brak srodkaŭ zaminali ažyćciavić hetyja prajekty. Narešcie takaja mahčymaść źjaviłasia ŭ Biełarusi, kudy na zaprašeńnie Radziviła Sirotki pryjechali tyja samyja letucieńniki-dojlidy j pabudavali novy Niaśviž. Pieršy horadabudaŭničy kompleks, uźviedzieny pavodle adzinaha prajektu, jaki spałučaŭ u sabie vytvorčyja, administratyŭnyja j žyllovyja funkcyi, albo, jak kažuć siońnia, mikrarajon, źjaviŭsia ŭ nas jašče ŭ 1583 hodzie. Biełaruś stała radzimaju mikrarajonaŭ.

***

Kali małym ja ščahalaŭ u dziciačaj budzionaŭcy pa adnym ź pieršych savieckich mikrarajonaŭ Miensku — Arłoŭskim, dzie naradziŭsia j pravioŭ pieršyja svaje hady, dyk pra najaŭnaść niejkaha inšaha Miensku j nie zdahadvaŭsia...

Moj dziciačy śviet byŭ abmiežavany terytoryjaj, prylehłaj da vulicy Haja, jakaja adnym kancom upirałasia ŭ kacielniu, druhim —u kalcavuju darohu, za hastranomam pačynalisia papłavy na miescy niedasušanych tarfianych bałotaŭ, za imi byŭ biareźnik, jaki zdavaŭsia tady etalonam charastva j vyklikaŭ małaakreślenyja žadańni. Try-čatyry miesiacy tut usio zielanieła ź pieramiennym pośpiecham, ale bolšuju častku hodu viecier nasiŭ tafiany pył z taho samaha bałota i kurodym z toj samaj kacielni. Doŭhi čas žychary mikrarajonu z entuzijazmam sprabavali tut niešta prycharošyć, sadžali drevy j kvietki, dziakujučy čamu vakoł damoŭ zabujali palisadniki. Rychtyk jak u vioscy, adkul i papryjaždžali žychary. Padabienstva ź vioskaju dadavali łavački pad voknami, na jakich, nie raŭnujučy jak na pryzbach, siadzieli kabiety, pilna ŭhladajučysia ŭ kožnaha minaka.

Niedzie daloka-daloka isnavaŭ vielizarny pryhožy pałac, nasuprać jakoha byli samyja pryhožyja ŭ śviecie viežy — Vakzał, ź jakoha raźlahalisia šlachi ŭ śviet, u maim dziciačym vypadku — u viosku. Hetak, ci pryblizna hetak, praciakała žyćcio maich raŭnaletkaŭ ź mikrarajonaŭ... Tut byŭ dziciačy sad, škoła, dziciačyja placoŭka. Dla darosłych była krama j tralejbusny prypynak, na jakim jany prapadali ŭrańni i ŭźnikali nadviačorkam.

Kali na rajonie byli monstry industryi — Taktarny, Kamvolny albo «Elektronika», dyk los bolšaści mikrarajonnych mienčukoŭ stavaŭsia pieradvyznačanym: hetak zvanyja «pracoŭnyja dynastyi» pahłynali ŭsio novyja pakaleńni. Z małakom maci j smoham tut usmoktvalisia kaštoŭnaści industryjalizacyi. Kala zavodaŭ naradžalisia, vučylisia, śpivalisia... Składaŭsia dziŭny horad: ludzi, narodžanyja na adnoj jahonaj ŭskrainie, dobra viedali tolki susiedniuju ŭskrainu i hadami nia mieli patreby pierasiakać Centar. Usie ich cikavaści ŭ Miensku abmiažoŭvalisia HUMam i Vakzałam. Hetak mikrarajony pieratvaralisia ŭ całkam samadastatkovyja arhanizmy, dzie adbyvaŭsia štodnia zamkniony cykl ludzkoha žyćcia. Tolki pachavańni adbyvalisia niedzie biaskonca daloka adsiul. Tut nie było ni bažnicaŭ, ni mohiłak, a tamu ništo nie nahadvała pra kaniečnaść žyćcia. Zastavałasia tolki kaniečnaść žyciejskich cyklaŭ.

Siońnia tam, dzie ŭ Arłoŭskim mikrarajonie byŭ tarfianik, daŭno šumić park ź dziŭnaju nazvaju Banhałor. Tam, dzie niekali zielanieŭ tajamničy hajok — jašče adzin mikrarajon. Spuścieŭ dziciačy sad. Ciapier u im niečy ofis. Novaja carkoŭka ŭvabrałasia ŭ biel i zołata. Sastarełyja žychary mikrarajonu chodziać siudy na śviaty... Na śviaty da ich pryjaždžajuć dzieci...

***

Klasyčny biełaruski mikrarajon siońnia — relikt. Uskrainy haradoŭ usio bolš sami nahadvajuć harady. Vantroby metro źnitavali Miensk u adziny arhanizm. Vyraśli drevy, pakrysie zachinuŭšy betonnyja švy damoŭ. Da niepaznavalnaści pierabudoŭvajuć «chruščoŭki», byłyja kantory j kramy. Pakul jašče niedarečna zazichcieli lustranymi škielcami navabudy. Kamunistyčnyja transparanty z prostymi lozunhami źmianilisia kapitalistyčnymi, ź inšymi, ale pa-raniejšamu prostymi lozunhami. Tut raście sabor, za im, praz vulicu — malelny dom z šyrokim parkinham dla novych mašyn novych prychadžanaŭ... Užo nie čuvać zavodzkich hudkoŭ i zredku jašče dymić jaki komin. Radzima biaz žalu raźvitvajecca sa svaim dziciom — mikrarajonam, jaki apiavali, jaki hanili, jaki nieŭzabavie budzie ciažka zhadać... Škada tolki niama ŭžo bolš taho Vakzału, kudy ja ŭ dziacinstvie zaŭsiody jechaŭ jak na śviata.

Siarhiej Chareŭski

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0