La bierahoŭ Hrenłandyi ciapier žyvuć kity — im bolš nie pieraškadžaje lod
Marski lod la bierahoŭ Uschodniaj Hrenłandyi imkliva źnikaje, čym karystajucca hihanckija kity, asvojvajučy raniej niedastupnyja dla ich akvatoryi, piša Bi-bi-si.
Daśledčyki niekalki hadoŭ fiksavali i zdymali na videa, jak najbujniejšyja ŭ śviecie mlekakormiačyja — u tym liku harbatyja kity, małyja pałasaciki i finvały — u letni siezon płavajuć uzdoŭž hetaha ŭźbiarežža i znachodziać sabie ježu.
Histaryčna nivodny z hetych vidaŭ tut nie žyŭ, pakolki im pieraškadžaŭ lod u prybiarežnych vodach. Ale ciapier z-za źmieny klimatu mora paciapleła, a lod rastaŭ.
Navukoŭcy apisvajuć hetuju źjavu jak siezonnuju arktyčnuju «charčovuju lichamanku» — častku maštabnych źmienaŭ ekałahičnaha režymu ŭ akijaničnym asiarodździ la bierahoŭ Uschodniaj Hrenłandyi. Pavodle nazirańniaŭ, jakija vialisia z sudnaŭ, harbatych kitoŭ nie było ŭ hetym rehijonie da 2006 hoda. U 2007‑m ich bačyli ŭžo siem razoŭ, a da 2024 hoda źjaŭleńnie harbatych kitoŭ fiksavałasia ŭžo 150 razoŭ.
U 2015 i 2024 hadach daśledčyki pravodzili sistematyčnaje avijacyjnaje nazirańnie za vusatymi kitami — hrupaj, u jakuju ŭvachodziać finvały, małyja pałasaciki i harbatyja kity — la ŭźbiarežža Uschodniaj Hrenłandyi.
Jany abjadnali atrymanuju infarmacyju z danymi ab pieramiaščeńniach 15 kitoŭ, paznačanych spadarožnikavymi mietkami, i śviedčańniami palaŭničych-inuitaŭ. Usio heta dazvoliła skłaści poŭnuju karcinu i pryjści da vysnovy, što letam 2024 hoda Hrenłandskaje mora naviedali kala 4000 harbatych kitoŭ, 6000 finvałaŭ i 6000 małych pałasacikaŭ.
Viadučy daśledčyk, prafiesar Mads Pieter Chajde-Jorhiensen z Hrenłandskaha instytuta pryrodnych resursaŭ, nazyvaje heta «surjoznaj źmienaj ekałahičnaha režymu». U razmovie ź Bi-bi-si Chajde-Jorhiensen nazvaŭ źmieny ŭ rehijonie «vierahodna, samymi radykalnymi z usich, jakija my nazirajem u subarktycy».
Vierahodna, z-za pavyšeńnia tempieratury vady ŭ vodach la Uschodniaj Hrenłandyi źjaviłasia ryba, jakoj charčujucca kity.
Pavodle acenak navukoŭcaŭ, kity ŭsich troch vidaŭ za letni siezon źjadajuć nie mienš za 800 000 ton ryby. Pakul niezrazumieła, ci pavialičyłasia kolkaść kitoŭ hetych vidaŭ, ci niekatoryja ź ich prosta pierasialilisia na poŭnač ź inšych miescaŭ.
Šerah ekśpiertaŭ, ź jakimi razmaŭlała Bi-bi-si, niepakoić mihracyja žyvioł z Zachodniaj Hrenłandyi. Dla Hrenłandyi, dzie viadziecca palavańnie na niekatoryja vidy kitoŭ, heta adčuvalnaje pytańnie.
Adnak navukoŭcy adznačajuć, što hetyja «vusatyja kity-apartunisty», padobna, prystasoŭvajucca da taho, što adbyvajecca, i navat mohuć atrymlivać vyhadu ad hetych klimatyčnych źmienaŭ.
A voś inšym arktyčnym vidam pašancavała mienš. Narvałam i białucham ciapier davodzicca dzialić areał pasialeńnia ź inšymi kitami, a časam ich navat vyciaśniajuć.
«Dla niekatorych vidaŭ źmianieńnie klimatu nie abaviazkova stanovicca prablemaj — jano adkryvaje novyja mahčymaści, — kaža prafiesar Chajde-Jorhiensen. — Ale inšyja vidy hublajuć svajo naturalnaje asiarodździe pasialeńnia».
Kamientary