Rektar EHU pra ekstremiscki status univiersiteta: «Samy składany etap z 2004 hoda»

Akramia pramoj pahrozy biaśpiecy ŭniviersiteckaj supolnaści, jaho kiraŭnik pryznaje, što rašeńnie biełaruskich uładaŭ amal napeŭna paŭpłyvaje na kolkaść biełarusaŭ, jakija pastupajuć u EHU — krychu mienš za 80% ciapierašnich studentaŭ pryjechali ź Biełarusi. Čakajecca, što skaračeńnie kolkaści abituryjentaŭ moža pryvieści da finansavych ciažkaściaŭ.

EHU byŭ zasnavany ŭ Minsku ŭ 1992 hodzie, adnak u 2004 hodzie ŭłady Biełarusi adklikali ŭ jaho licenziju. Z 2005 hoda ŭniviersitet pracuje ŭ Vilni.

— Davajcie pačniom z taho, što ŭ cełym źmianiaje pryznańnie EHU ekstremisckaj arhanizacyjaj u dziejnaści ŭniviersiteta? Jakaja situacyja zaraz i jak jana źmianiłasia za apošni tydzień?

— Pahroza takoha statusu nam była viadomaja. Heta nie pieršaje surjoznaje papiaredžańnie z boku Biełarusi ŭ adras univiersiteta — padobnyja sihnały byli i raniej.

Pierš za ŭsio, heta vyklik dla ŭstanovy i supolnaści, asabliva dla studentaŭ i vykładčykaŭ, źviazanych ź Biełaruśsiu. Hetaje rašeńnie — abviaścić vyšejšuju navučalnuju ŭstanovu ekstremisckaj arhanizacyjaj — pryncypova adroźnivajecca ad situacyj, kali tak kvalifikujucca niaŭradavyja arhanizacyi.

Univiersitet — heta vielmi składanaja struktura, tamu ŭ takim vypadku kožny, chto ź im źviazany, tak ci inakš moža być abvinavačany ŭ ekstremisckaj dziejnaści.

Tamu ŭ pieršyja dni paśla taho, jak stała viadoma pra hetuju infarmacyju, niahledziačy na toje, što taki scenar čakaŭsia, supolnaść usio roŭna była ŭzrušanaja. Adpaviedna, my prykładajem istotnyja namahańni — pierš za ŭsio dla stabilizacyi emacyjnaj situacyi i adnačasova dla adkazu na praktyčnyja patreby supolnaści.

— Što bolš za ŭsio niepakoić supolnaść? Što vy čujecie ad studentaŭ, vykładčykaŭ, u cełym ludziej, źviazanych z univiersitetam?

— Samy vialiki vyklik i hałoŭnaje pytańnie zaraz — heta vybar: ci zastavacca studentam i vykładčykam razam z univiersitetam, praciahvać navučańnie i pracu. Zrazumieła, usie studenty i vykładčyki, jakija zaraz znachodziacca ŭ Litvie, abaronienyja pravam ES i nacyjanalnym zakanadaŭstvam Litvy.

U cełym my — ja jak rektar, kiraŭničy saviet i našy partniory — aceńvajem hetaje rašeńnie jak biesprecedentnaje. My, vierahodna, pieršy ŭniviersitet, abvieščany ekstremisckaj arhanizacyjaj, choć naša dziejnaść — heta adukacyja, navuka i aśvieta hramadstva.

Niahledziačy na toje, što bolšaja častka našaj supolnaści pracuje ŭ Litvie, mahčymaść viarnucca dadomu dla studentaŭ i vykładčykaŭ, u jakich jość blizkija ŭ Biełarusi, stvaraje surjozny vyklik. Kožnaje pierasiačeńnie miažy stanovicca patencyjnaj ryzykaj — mahčymyja sankcyi ci palityčny, jurydyčny pieraśled z-za suviaziaŭ z univiersitetam. Heta i jość samaja vialikaja ryzyka. Mienavita hetyja ryzyki i vyznačajuć vybar — praciahvać svaju dziejnaść ci spynić jaje tut i ciapier.

— Mahčyma, za hety tydzień vy ŭžo čuli pra kankretnyja vypadki ci padziei? Ci byli pierasiačeńni miažy z boku členaŭ supolnaści? I jakija rekamiendacyi vy zaraz dajacie studentam i vykładčykam?

— Nam viadomyja niekalki vypadkaŭ, kali adrazu paśla abviaščeńnia hetaha rašeńnia studenty byli ŭ darozie, pierasiakali miažu ź Biełarusi ŭ Litvu. Na ščaście, im udałosia paśpiachova pryjechać u Litvu.

Naša asnoŭnaja rekamiendacyja — jak z boku ŭniviersiteta, tak i z boku litoŭskich viedamstvaŭ, ź jakimi my supracoŭničajem, — stroha nie vyjazdžać u Biełaruś, nie pierasiakać miažu, kali niama krajniaj nieabchodnaści. Harantyi biaśpieki, jakija daje pravavaja baza Litvy i ŭniviersitet, dziejničajuć tolki na terytoryi Litvy. Što moža adbycca paśla pierasiačeńnia miažy, pradkazać składana, a mahčymaści akazać dapamohu ŭ takim vypadku na praktycy vielmi abmiežavanyja.

— Nakolki hetaja rekamiendacyja realna pracuje na praktycy? My razumiejem, što kali jana adrasavanaja hramadzianam Litvy, jakija vyjazdžajuć u Biełaruś za pakupkami ci pa inšych pryčynach, situacyja adna — jany mohuć admovicca ad pajezdak. Ale kali havorka idzie pra supolnaść univiersiteta, jak vy sami adznačali, ludziej źviazvajuć siemji i značna bolš ščylnyja suviazi ź Biełaruśsiu. Nakolki heta na praktycy ŭpłyvaje na studentaŭ i vykładčykaŭ?

— Paśla taho jak jašče ŭ 2024 hodzie ŭniviersitet upieršyniu atrymaŭ pahrozy, kolkaść pajezdak vykładčykaŭ praź miažu istotna skaraciłasia. Havorka idzie tolki pra nieabchodnyja i vyklučnyja vypadki. Što tyčycca studentaŭ, my pastajanna nahadvali im pra hetyja rekamiendacyi, adnak paśla aficyjnaha abviaščeńnia, nakolki mnie viadoma, pieramiaščeńni studentaŭ praź miažu ź Litvy na siońniašni dzień całkam spynilisia.

Niavyznačanaść i strach prymušajuć studentaŭ vybirać zastavacca tut, niahledziačy na ciažkaści — finansavyja i inšyja. Adnak sama mabilnaść na hety momant spyniłasia.

— Vy kažacie, što heta było čakana — biełaruskaja prapahanda kazała pra takoje rašeńnie ŭžo daŭno. Ci rychtavalisia vy da hetaha? Jak prachodziła padrychtoŭka?

— U studzieni 2024 hoda adbyłasia pieršaja surjoznaja pahroza, zatym — i ŭ sakaviku. U toj momant stała vidavočna, što instytucyjnaja ŭraźlivaść źjaŭlajecca realnaj. Z 2024 hoda my pastupova realizavali šerah unutranych reformaŭ — uzmacnili biaśpieku, pavysili ŭstojlivaść, pierahledzieli pracesy. Paśla nastupnych pahroz letam my pačali raspracoŭvać śpiecyjalny płan kiravańnia kryzisam.

Hety płan achoplivaŭ try klučavyja aśpiekty: kamunikacyju (jak publičnuju, tak i z partniorami), vyrašeńnie praktyčnych pytańniaŭ i zabieśpiačeńnie bieśpierapynnaści akademičnaj dziejnaści. Jak tolki my daviedalisia pra pryniataje rašeńnie, my pačali realizoŭvać hety płan — pierš za ŭsio ź infarmavańnia stratehičnych partnioraŭ.

— Ci čakajecie vy, što z-za hetaha rašeńnia skaracicca kolkaść abituryjentaŭ? Što heta budzie aznačać dla ŭniviersiteta, u tym liku ź finansavaha punktu hledžańnia?

— Nie budu chavać, źmieny ŭ kolkaści abituryjentaŭ my aceńvajem užo ź minułaha hoda, kali naša dziejnaść u sacyjalnych sietkach była abvieščanaja ekstremisckaj. My ličym, što kolkaść abituryjentaŭ ź Biełarusi moža skaracicca.

Adnak my nie razhladajem heta jak niepaźbiežny scenar. My bačyli i inšuju tendencyju — častka studentaŭ, napałochaŭšysia, pakinuła navučańnie, ale inšyja, naadvarot, vybirali pastupać ci viartacca (paśla akademičnych adpačynkaŭ), razhladajučy heta jak mahčymaść źjechać u Jeŭropu.

Tym nie mienš u biahučaj situacyi my ličym, što kolkaść abituryjentaŭ ź Biełarusi dakładna nie budzie roŭnaj nulu, adnak jana budzie značna mienšaj.

Heta adlustroŭvajecca i ŭ našaj publičnaj kamunikacyi, i ŭ markietynhu adukacyjnych prahram — my bolš aktyŭna pracujem ź inšymi metavymi aŭdytoryjami.

Heta nie aznačaje, što ŭniviersitet mianiaje svaju misiju ci metavuju hrupu, adnak my hatovyja bałansavać dla finansavaj stabilnaści, pryciahvajučy studentaŭ ź inšych krain.

— Možacie padrabiaźniej prakamientavać finansavy bok? Jakuju dolu składajuć studenty ź Biełarusi?

— Mahu skazać, što na dadzieny momant studenty ź Biełarusi składajuć bolšaść — kala 74% usich studentaŭ univiersiteta. Tamu značnaje skaračeńnie ich kolkaści niepaźbiežna paŭpłyvaje na asnoŭnyja finansavyja pakazčyki. Paralelna viaducca pieramovy z kiraŭničym savietam i donarami — my šukajem sposaby stabilizavać situacyju i zabiaśpiečyć finansavuju ŭstojlivaść.

— Jak raźmiarkoŭvajucca astatnija studenty, kali 74% — heta studenty ź Biełarusi, chto składaje astatniuju častku?

— Možna vyłučyć try najbujniejšyja hrupy. Pa-pieršaje, heta dzieci ludziej, jakija emihravali z Rasii paśla 2022 hoda. Dalej — ukraincy. I ŭ apošnija hady značnuju dolu składajuć ruskamoŭnyja žychary Litvy. Heta try asnoŭnyja katehoryi. Akramia ich u nas jość davoli šyroki śpiektr inšych studentaŭ. Kali kazać pra mahistraturu, tam jość studenty z Zachodniaj Jeŭropy, Skandynaŭskich krain, a taksama z Uschodniaj Jeŭropy — Hruzii, Małdovy, Łatvii, Polščy.

— Kali vy kažacie, što asnoŭnaja metavaja aŭdytoryja — heta studenty ź Biełarusi, što heta aznačaje na praktycy? Ci mianiaje pašyreńnie aŭdytoryi samu ideju ŭniviersiteta? Univiersitet časta asacyjujecca ź Biełaruśsiu, z prasoŭvańniem svabody, demakratyi. Ci mianiajecca heta?

— Nie, misiju ŭniviersiteta heta nie mianiaje. Univiersitet, jak jon byŭ stvorany i jak pracuje siońnia, pierš za ŭsio źviazany z zabieśpiačeńniem dastupnaści vyšejšaj adukacyi — asabliva dla tych, u kaho niama mahčymaści atrymać ideałahična svabodnuju adukacyju. Adnak z punktu hledžańnia stratehičnaha raźvićcia i ŭstojlivaści ŭniviersiteta rehijanalnaje vymiareńnie naturalnym čynam dapaŭniaje biełaruski kampanient.

— Ci jość na ciapierašni momant zatrymanyja ŭdzielniki vašaj supolnaści ŭ Biełarusi?

— Nakolki mnie viadoma, mienavita ŭ suviazi z hetym rašeńniem — nie. Kali kazać pra papiarednija palityčnyja pracesy, takija vypadki byli. Niekatoryja ź ich paśla byli vyzvalenyja, naprykład, u miežach niadaŭnich pracesaŭ vyzvaleńnia palityčnych źniavolenych — siarod ich byli i našy viadomyja vypuskniki. Adnak kankretna ŭ suviazi z hetym rašeńniem takich vypadkaŭ niama.

— Ci nie bačycie vy ŭ rašeńni biełaruskich uładaŭ niejkich mahčymaściaŭ dla ŭniviersiteta? Naprykład, u presie vykazvałasia mierkavańnie, što heta mahło b «raźviazać ruki» ŭniviersitetu dla supracoŭnictva ź niezaležnymi ŚMI ci hramadzianskimi arhanizacyjami, užo pryznanymi ekstremisckimi. Ci moža ŭniviersitet stać placoŭkaj dla takich inicyjatyŭ? Što vy pra heta dumajecie?

— Dumaju, značnaja častka adkazaŭ na hetyja pytańni prajaśnicca ŭ nastupnyja miesiacy. Tym nie mienš asnoŭny viektar mahčymych partniorstvaŭ i raźvićcia zastajecca źviazanym z akademičnaj śfieraj — adukacyjaj, navukaj i aśvietaj u šyrokim sensie. Užo zaraz u nas jość prahrama miedyja i kamunikacyi, realizujucca žurnalisckija daśledavańni. Uciahnutaść sacyjalnych partnioraŭ, jakaja paśla 2024 hoda była źnižanaja, vierahodna, pastupova adnovicca. Adnak što ŭniviersitet kardynalna źmienić svoj kirunak i adydzie ad akademičnaj misii — asabista ja tak nie liču.

— Admova ad častki sacyjalnych partnioraŭ u 2024 hodzie była abumoŭlenaja mienavita tym, što ŭ Biełarusi pačali kazać pra mahčymaje pryznańnie ŭniviersiteta ekstremisckim?

— Tak, značnaja častka našych tahačasnych sacyjalnych partnioraŭ u roznych adukacyjnych prahramach užo ŭ toj čas była abvieščanaja režymam ekstremisckimi arhanizacyjami. Tamu byli pryniatyja miery biaśpieki — skaračeńnie ŭzajemadziejańnia, pavieličeńnie dystancyi z asobnymi instytucyjami. Mahčyma, častkova tamu zaraz i źjaŭlajucca razvažańni pra novyja mahčymaści.

— Davajcie koratka zakraniom inšuju temu. U apošnija hady było šmat abmierkavańniaŭ vakoł skandału va ŭniviersitecie, źviazanaha z adnym z vykładčykaŭ — studentki abvinavačvali jaho ŭ damahańniach i nieprystojnych pavodzinach. Nakolki ja razumieju, rašeńni suda byli na karyść vykładčyka, i jon zaraz pracuje va ŭniviersitecie?

— Univiersitet vykanaŭ rašeńnie suda, i vykładčyk u ciapierašni čas pracuje va ŭniviersitecie. Jon źjaŭlajecca pradstaŭnikom śfiery mastactva, tvorčym rabotnikam, i my dziejničajem u adpaviednaści z ustanoŭlenym zakonam paradkam.

— Jak vy aceńvajecie hetuju situacyju z punktu hledžańnia reputacyi?

— Dumaju, što hetuju situacyju možna razhladać u bolš šyrokim kantekście. Klučavaja prablema zaklučałasia ŭ tym, što ŭniviersitet tady niedastatkova efiektyŭna spraviŭsia sa stratehičnaj kamunikacyjaj. Treba było bolš vyrazna i paśladoŭna pradstavić situacyju. Vierahodna, heta dazvoliła b paźbiehnuć mocnaj palaryzacyi.

— Vy chočacie skazać, što paśla hetaj situacyi byli pryniatyja kankretnyja źmieny?

— Tak. Byli ŭniesieny źmieny ŭ kodeks akademičnaj etyki, a taksama ŭkaraniony pryncyp «whistleblower» (sistema paviedamleńniaŭ pra parušeńni). My ŭkaranili jeŭrapiejskija madeli, jakija dazvalajuć raniej vyjaŭlać prablemy i zabiaśpiečvać ich svoječasovaje vyrašeńnie.

— Jašče adzin važny aśpiekt — pytańni biaśpieki. U apošnija hady rehularna źjaŭlajecca infarmacyja pra roznyja incydenty. Jak vy aceńvajecie hetuju situacyju?

— Najbolš zaŭvažnyja epizody ŭ nas byli minułaj zimoj. Heta byli vypadki, źviazanyja z pravakatarami miascovaha pachodžańnia. Adnačasova my nazirali bolš intensiŭny patok atak na studentaŭ u sacyjalnych sietkach. Našy ekśpierty ličać, što ŭniviersitet stanovicca abjektam uvahi niedružalubnych Litvie palityčnych sił. Heta vidać i pa prapahandysckich nadpisach na ścienach, jakija mohuć pravakavać napružanaść u adnosinach ź litoŭskim hramadstvam.

— I ŭ zaviaršeńnie — jak vy aceńvajecie reakcyju Litvy i mižnarodnaj supolnaści na naviny pra vaš novy status?

— Pierš za ŭsio ad imia ŭniviersiteckaj supolnaści chacieŭ by vykazać vialikuju padziaku ŭsim našym partnioram i donaram. Litoŭskim viedamstvam — MZS, Ministerstvu aśviety, Kanfierencyi rektaraŭ Litvy — za vyraznuju pazicyju. Taksama mižnarodnym partnioram. Heta pakazvaje, što ŭniviersitet u hetaj składanaj situacyi — vierahodna, druhoj pa składanaści paśla zakryćcia ŭ 2004 hodzie — nie adzin. Heta razhladajecca jak ataka na vyšejšuju adukacyju i akademičnuju svabodu.

— Nakolki ja razumieju, na dadzieny momant navat niama aficyjna apublikavanaha sudovaha rašeńnia?

— My hetaha rašeńnia nie bačyli. Važna padkreślić, što ŭniviersitet u hetym pracesie nie ŭdzielničaŭ — pra rašeńnie my daviedalisia sa srodkaŭ masavaj infarmacyi. Jak tłumačyli nam jurydyčnyja ekśpierty, samo sudovaje rašeńnie pavinna być apublikavanaje na praciahu 3—4 tydniaŭ na biełaruskich płatformach. Tady my i daviedajemsia, u čym mienavita nas abvinavačvajuć.

— Ci płanujecie vy abskardžvać hetaje rašeńnie?

— Pramoj kamunikacyi ź biełaruskimi ŭładami ŭ nas niama. Situacyja adroźnivajecca ad 2004 hoda. Zaraz heta ŭžo vychodzić za ramki nacyjanalnaha ŭzroŭniu i stanovicca mižnarodnym pytańniem. Usie dziejańni my kaardynujem ź dziaržaŭnymi instytucyjami Litvy. Kančatkovaj pazicyi na hety momant my jašče nie sfarmavali.

— Čaho vy čakajecie ŭ najbližejšy čas?

— Pierš za ŭsio supolnaści nieabchodna «pieravaryć» hety fakt. Studenty pačnuć prymać rašeńni — ci praciahvać navučańnie, ci sychodzić.

Što tyčycca samoha ŭniviersiteta, my budziem praciahvać pracu. Heta naša abaviazacielstva pierad studentami i vykładčykami, a taksama pryncypovaja pazicyja — takija rašeńni ŭniviersitet nie zakryjuć. My praciahniem rabić toje, što rabili dahetul: pravodzić pryjom i vykonvać svaju misiju.

• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 1
• 1
• 0