Samaja dziŭnaja vybarčaja sistema ŭ śviecie. Piać nievidavočnych rečaŭ, jakija važna viedać pra vybary ŭ Vienhryi

Ale ŭ Vienhryi, krainie z unikalnaj vybarčaj sistemaj, paŭsiudnym niedavieram da sacyjołahaŭ i raściahnutym na tydzień pracesam padliku hałasoŭ jość važnyja niuansy.

Bi-bi-si raskazvaje pra śpiecyfiku vybaraŭ u Vienhryi — rečy, jakija treba abaviazkova ŭličvać, nazirajučy za finišnaj pramoj samych važnych vybaraŭ, jakija zaraz prachodziać u Jeŭropie.

Pieršaje: ścieražyciesia apytańniaŭ

Vyniki pieradvybarnych sacyjałahičnych apytańniaŭ dajuć kardynalna roznyja prahnozy zychodu niadzielnaha hałasavańnia.

Niezaležnyja sacyjałahičnyja centry pradkazvajuć upeŭnienuju pieramohu partyi «Cisa». U toj ža čas praŭładnyja ŚMI, jakija daminujuć u vienhierskaj miedyjaprastory, publikujuć danyja apytańniaŭ, što pravodziacca blizkimi da ŭłady centrami, zhodna ź jakimi bolšaść u parłamiencie zachavaje partyja Viktara Orbana.

Z adnaho boku, vopyt papiarednich vybarčych kampanij padkazvaje, što vieryć u hetym vypadku varta chutčej niezaležnym centram. Ź inšaha — budapiešckija ekśpierty, ź jakimi pahavaryła Bi-bi-si, vykazvajuć na hety kont šerah pieraściaroh.

Pa-pieršaje, ułaścivaść hetaj kampanii — nadzvyčaj vysoki pracent admovaŭ adkazvać na pytańni sacyjołahaŭ, jakija pravodziać apytańni. Adzin z surazmoŭcaŭ zajaviŭ, što pa chodzie niekatorych palityčnych apytańniaŭ ad znosin z połstarami admaŭlalisia da troch čverciaŭ respandentaŭ. Viadoma, sacyjałahičnaja navuka napracavała mietady kampiensacyi niedachopu ich hałasoŭ, ale dakładnaść apytańniaŭ ad hetaha dakładna nie raście.

Pa-druhoje, ličycca, što peŭnyja słai vienhierskaha hramadstva tradycyjna «niedaličvajucca» sacyjołahami. Havorka idzie pierš za ŭsio pra žycharoŭ pravincyi, kankretna — pra vybarščykaŭ z samym nizkim uzroŭniem adukacyi i dabrabytu. Na palach ekśpierty adznačajuć: ličycca, što ŭ hetych kołach samym papularnym palitykam źjaŭlajecca Viktar Orban.

Pa-treciaje, apazicyja i niezaležnyja žurnalisty zajaŭlajuć, što napiaredadni vybaraŭ ułada zapuściła masavuju sistemu podkupu vybarščykaŭ. Aŭtary apublikavanaha ŭ kancy sakavika rasśledavańnia «Košt hołasu» śćviardžajuć, što, kali schiema spracuje, partyja Orbana zmoža niekalki padkarektavać svoj vynik u bok pavieličeńnia.

Ź inšaha boku, sacyjołahi, ź jakimi pahavaryli žurnalisty, fiksujuć niekatory rost pakazčykaŭ «Cisy» ŭ apošnija paru tydniaŭ pierad vybarami. Surazmoŭcy tłumačać hetuju tendencyju tym, što mienavita na finišnaj pramoj vyznačacca z vybaram pačynajuć vybarščyki, jakija raniej mieli ciažkaści z adkazam na pytańnie pra svaje pieravahi. Ich dolu jašče miesiac tamu sacyjołahi aceńvali prykładna ŭ tracinu ad ahulnaj kolkaści vybarščykaŭ. Užo tady hučali zdahadki, što hetyja ludzi naležać chutčej da praciŭnikaŭ dziejučaj ułady.

Jak nakładziecca adzin na adnaho dziejańnie ŭsich hetych faktaraŭ, pradkazać vielmi składana, tamu i vinšavać pieramožcu vienhierskich vybaraŭ zahadzia dakładna nie varta.

Pavialičyć

Druhoje: raźbiaryciesia ŭ sistemie

Vybary parłamienta Vienhryi pravodziacca pa ŭnikalnaj sistemie, jakaja nie maje anałahaŭ u śviecie. Jana, jak śćviardžajuć niezaležnyja naziralniki, była śpiecyjalna adkalibravanaja dla taho, kab u absalutnaj adpaviednaści z zakonam dadatkovuju pieravahu atrymlivała partyja «Fides».

Bolšaja častka deputataŭ — 106 z 199 — vybirajucca ŭ adnamandatnych akruhach adnosnaj bolšaściu hałasoŭ, heta značyć, u adnaturavych vybarach.

Śpiecyfika vienhierskaj mažarytarnaj sistemy — u sposabie «narezki» akruh. Ahulnaja zakanamiernaść — u pravincyjnych, sielskich akruhach, jak praviła, žyvie mienš vybarščykaŭ, čym u tych, jakija raźmieščany ŭ miežach vialikich haradoŭ. Faktyčna heta aznačaje, što dla atrymańnia deputackaha mandata kandydatu, jaki bałatavaŭsia ŭ pravincyi, treba sabrać mienš hałasoŭ, čym tamu, chto bałatavaŭsia ŭ horadzie. Inšymi słovami, hołas adnaho pravincyjnaha vybarščyka ŭ hetaj sistemie važyć bolš, čym hołas žychara stalicy.

Takaja ŭłaścivaść sistemy vidavočna hraje na ruku partyi «Fides», pazicyi jakoj u siołach i maleńkich haradach Vienhryi ličacca asabliva mocnymi, a ŭ tym ža Budapiešcie — naadvarot, pakidajuć žadać lepšaha.

Astatnija 93 deputackija mandaty raźmiarkoŭvajucca pamiž partyjami, jakija pieraadoleli piacipracentny vybarčy barjer. Pryčym raźmiarkoŭvajucca jany nie prosta praparcyjna, a z ulikam davoli składanaj sistemy kampiensacyjnych hałasoŭ.

Kali vielmi spraścić apisańnie, to jana składajecca ŭ tym, što da hałasoŭ, jakija kankretnaja partyja nabrała pa partyjnych śpisach, dadajucca ŭsie hałasy, addadzienyja za vyłučanych hetaj partyjaj kandydataŭ, jakija bałatavalisia ŭ adnamandatnych akruhach, ale prajhrali.

Takaja sistema prymianiajecca ŭ asobnych krainach śvietu, adnak vienhierskaja śpiecyfika ŭ tym, što «bonusnyja» hałasy ad kožnaj kankretnaj akruhi atrymlivajuć nie tolki partyi, kandydaty jakich prajhrali, ale i taja partyja, jakaja vyłučyła kandydata-pieramožcu. Da vyniku jaje partyjnaha śpisa dadajuć roźnicu pamiž kolkaściu hałasoŭ, atrymanych pieramožcam, i vynikam jaho bližejšaha praśledavalnika.

Dziakujučy hetamu pałažeńniu zakanadaŭstva partyja, jakaja pieramahła ŭ mažarytarnaj akruzie, vyjhraje dvojčy: jana nie tolki pravodzić svajho deputata ŭ parłamient, ale i dadaje ŭ skarbonku partyjnaha śpisa častku addadzienych za jaho hałasoŭ.

Zhodna z raźlikami budapiešckaha centra Political Capital, prymianieńnie hetaha pałažeńnia na minułych parłamienckich vybarach pryniesła «Fides» piać dadatkovych deputackich mandataŭ. Heta značyć, što kali b nie jano, to partyja Orbana nie zmahła b sfarmiravać kanstytucyjnuju bolšaść u ciapierašnim składzie parłamienta.

Razabracca ŭ hetaj sistemie sapraŭdy davoli składana. Ale hałoŭnyja vysnovy, jakija treba vynieści ź jaje prymianieńnia na praktycy, prostyja.

Pa-pieršaje, mažarytarnaja kampanienta vienhierskich vybaraŭ — važniejšaja za partyjnuju. Mała taho, što ŭ adnamandatnych akruhach vybirajecca bolšaść deputataŭ parłamienta, dyk jašče i vyniki mažarytarnaj častki vybaraŭ mocna ŭpłyvajuć na ich praparcyjnuju častku.

Pa-druhoje, u siłu hetaj akaličnaści partyjnyja rejtynhi, jakija publikujucca pierad vybarami, mohuć nie adlustroŭvać suadnosiny sił u budučym parłamiencie. Bolš za toje, partyja, śpis jakoj pakaža samy vysoki vynik u praparcyjnaj častcy vybaraŭ, zusim nie abaviazkova atrymaje bolšaść u novym parłamiencie.

Pa-treciaje, asablivaści vienhierskaj sistemy pryvodziać da taho, što praces padliku hałasoŭ i vyznačeńnia pieramožcy vybaraŭ moža iści doŭha i nudna. U hety raz — mahčyma, navat tydzień.

Treciaje: nie čakajcie chutkich vynikaŭ

Adrazu abmovimsia: u vypadku, kali pieravaha adnoj z partyj-udzielnic vybaraŭ nad kankurentkaj budzie vielizarnaj, užo ŭ noč vybaraŭ u jaje ofisie buduć adkryvać šampanskaje. Davier da instytuta vybaraŭ u Vienhryi davoli vysoki, i, niahledziačy na vysoki ŭzrovień palityčnaj palaryzacyi hramadstva, mahčymaść masavych falsifikacyj mienavita ŭ dzień hałasavańnia ŭsurjoz nie razhladajecca.

A voś kali vyniki favarytaŭ buduć davoli blizkija, kančatkovaha vyniku pryjdziecca čakać davoli doŭha.

Bo tut na scenu vychodzić jašče adna asablivaść vienhierskich vybaraŭ — dystancyjnaje hałasavańnie.

Sprava ŭ tym, što zamiežnyja vybarščyki, jakija zachavali vienhierski adras rehistracyi, atrymlivajuć dva vybarčyja biuleteni i hałasujuć nie tolki za partyjny śpis, ale i za mažarytarnaha kandydata ŭ svajoj rodnaj akruzie.

Toje ž samaje tyčycca i tych vybarščykaŭ, jakija zarehistravalisia dla hałasavańnia na terytoryi Vienhryi, ale za miežami svajoj akruhi.

«Fiška» vienhierskaj vybarčaj sistemy ŭ tym, što hałasy, addadzienyja na zamiežnych vybarčych učastkach i za miežami «rodnaj» akruhi, nie padličvajucca nieadkładna paśla zakryćcia hetych učastkaŭ. Hetyja biuleteni zapakoŭvajuć i dasyłajuć u Budapiešt, a adtul adpraŭlajuć u rehijony.

Inšymi słovami, vybarčaja kamisija va ŭmoŭnym Debrecenie spačatku padličvaje hałasy, addadzienyja ŭ dzień vybaraŭ tut, na miescy. A potym — čakaje, kab z Budapiešta siudy dastavili biuleteni vienhraŭ, jakija prahałasavali ŭ Miškalcy, Siehiedzie, Łondanie, Ńju-Jorku i jašče boh viedaje dzie, padličvaje hetyja hałasy i adpaviednym čynam karekciruje pieršapačatkovy vynik.

Zakanadaŭstva kaža, što hety kančatkovy padlik pavinien prajści nie paźniej šostaha dnia paśla «asnoŭnych vybaraŭ». Heta značyć u našym vypadku — nie paźniej suboty, 18 krasavika.

Sioleta na hałasavańnie z-za miažy i z-za miežaŭ svajoj vybarčaj akruhi zarehistravałasia rekordnaja kolkaść vybarščykaŭ, i heta moža istotna paŭpłyvać na vynikovyja vyniki vybaraŭ.

Litaralna ŭ hetuju sieradu lidar partyi «Cisa» Pieter Madźjar zajaviŭ, što prykładna ŭ 30‑40 mažarytarnych akruhach roźnica pamiž kandydatami-lidarami vybarčaj honki — u miežach adnoj tysiačy hałasoŭ, tak što napał straściej u paślavybarčy pieryjad budzie nievierahodnym.

«U tych akruhach, dzie ŭ noč paśla vybaraŭ kandydat ad partyi «Fides» budzie mieć niaznačnuju pieravahu, možna dapuścić, što situacyja źmienicca 18 krasavika, pakolki vybarščyki, jakija hałasujuć u pasolstvach i za miežami svaich vybarčych akruh, u asnoŭnym krytyčna staviacca da ŭrada Orbana», — patłumačyŭ kijeŭskamu vydańniu «Jeŭrapiejskaja praŭda» ekśpiert budapiešckaha analityčnaha centra Political Capital Robiert Łasła.

A z ulikam upłyvu, jaki vyniki vybaraŭ u mažarytarnych akruhach akazvajuć na praparcyjnuju častku vybaraŭ, technična mahčymy varyjant, kali navat prybliznaje raźmierkavańnie mandataŭ u budučym parłamiencie Vienhryi budzie składana zmadelavać až da 18 krasavika.

Čaćviortaje: nie zabyvajcie pra treciuju partyju

Čym možna siabie zaniać, nie čakajučy 18 krasavika, dyk heta sačyć za pakazčykami jaŭki vybarščykaŭ u dzień vybaraŭ.

Akramia ŭsiaho inšaha, ad jaje budzie zaležać, ci buduć u nastupnym parłamiencie pradstaŭleny tolki «Fides» i «Cisa», ci da ich dałučycca treciaja partyja.

Tak, naziralniki za vienhierskimi vybarami časta vypuskajuć z-pad uvahi toj fakt, što ŭ kampanii ŭdzielničajuć nie tolki partyi Viktara Orbana i Pietera Madźjara. Akramia ich, u biuleteniach vybarščyk vyjavić levuju «Demakratyčnuju kaalicyju», satyryčnuju Partyju dvuchvostaha sabaki i krajniaje pravaje «Naša ajčyna» (Mi Hazánk).

I kali vyniki dvuch pieršych partyj bałansujuć na miažy statystyčnaj chibnaści, to ultrapravyja, zhodna ź niekatorymi apytańniami, majuć šancy pieraadoleć piacipracentny vybarčy barjer.

Mienavita tamu, kažuć budapiešckija ekśpierty, nastolki važnym stanovicca faktar jaŭki. Hruba kažučy, prychilniki «Našaj ajčyny» — davoli izalavanaja ŭ palityčnym sensie, mabilizavanaja, ale kolkasna abmiežavanaja hrupa vybarščykaŭ. I pieraadoleńnie hetaj partyjaj piacipracentnaha barjeru zaležyć ad taho, kolki vybarščykaŭ inšych partyj prymuć udzieł u hałasavańni.

Inšymi słovami, zvyšvysokaja jaŭka ŭ palaryzavanym hramadstvie, chutčej za ŭsio, pryviadzie da razmyvańnia vyniku «Našaj ajčyny» i farmavańni ŭ Vienhryi dvuchpartyjnaha parłamienta.

Tearetyčna frakcyja ultrapravych moža stać «załatoj akcyjaj» u budučym vienhierskim parłamiencie, asabliva kali ni «Fides», ni «Cisa» nie zmohuć atrymać na vybarach absalutnaj bolšaści.

Z adnaho boku, «Našaj ajčynie», jakaja vystupaje za vychad Vienhryi sa składu ES, ideałahična bolš blizkaja jeŭraskieptyčnaja pazicyja Viktara Orbana. Ź inšaha — nie vyklučana, što ultrapravyja ŭ takim vypadku prymuć rašeńnie «kačać situacyju» i budavać svaju palityčnuju hulniu ŭ raźliku na niedziejazdolnaść novaabranaha parłamienta, pryznačeńnie daterminovych vybaraŭ i atrymańnie na ich bolš pierakanaŭčaha vyniku.

Piataje: kaniec — heta tolki pačatak

Tym nie mienš samym vierahodnym zychodam vybaraŭ siońnia možna nazvać zavajavańnie bolšaści albo «Fidesam» Viktara Orbana, albo «Cisaj» Pietera Madźjara.

I kali praciah kiravańnia dziejučaha premjer-ministra Vienhryi naŭrad ci pryniasie krainie jakija-niebudź uzrušeńni — vyniesiem za dužki mahčymyja paślavybarčyja pratesty apazicyi, heta tema dla inšaj razmovy, — to ad prychodu da ŭłady «Cisy» i abrańnia kiraŭnikom urada Pietera Madźjara mnohija čakajuć nieadkładnych fundamientalnych źmien u žyćci Vienhryi.

Ich čakańni mohuć nie apraŭdacca, i heta jašče adna ŭłaścivaść dyzajnu palityčnaj sistemy, vybudavanaj za hady kiravańnia Viktaram Orbanam.

Sprava ŭ tym, što zhodna z kanstytucyjaj Vienhryi mnohija klučavyja aśpiekty žyćcia krainy — ad siamiejnaj palityki da pracy Nacyjanalnaha banka i ad piensijnaj sistemy da miascovaha samakiravańnia — rehulujucca śpiecyjalnymi «kardynalnymi zakonami», źmianić jakija moža tolki kanstytucyjnaja bolšaść deputataŭ parłamienta, dźvie traciny jaho členaŭ.

Siońnia Pieter Madźjar śćviardžaje, što šancy na dasiahnieńnie takoha vyniku ŭ jaho «Cisy» jość: jaje prychilniki prosta pavinny, nie zvažajučy na stomu, pracavać da apošniaha dnia kampanii.

Bolš za toje, apublikavanaje na dniach apytańnie sacyjałahičnaj firmy Median nazyvaje atrymańnie «Cisaj» dźviuch tracin mandataŭ realnym (kiraŭnik kancylaryi Orbana Hierhiej Hulaš tut ža abvinavaciŭ sacyjołahaŭ u falsifikacyi, zajaviŭšy, što ich chłuśnia stanie vidavočnaj užo na nastupny dzień paśla vybaraŭ).

Adnak užo zaraz naziralniki ŭ Budapiešcie hadajuć, jak paviadzie siabie Pieter Madźjar, kali atrymanaja im parłamienckaja bolšaść budzie nie kanstytucyjnaj, a zvyčajnaj: ci budzie jon sprabavać pracavać z «abmiežavanym funkcyjanałam», ci voźmie kurs na daterminovyja vybary, kab na chvali pośpiechu pasprabavać uziać novuju palityčnuju viaršyniu.

• 5
• 0
• 1
• 0
• 2
• 0
• 0
• 0