Opiernaja śpiavačka, jakaja stała advakatkaj. Vialikaja razmova z Hannaj Macijeŭskaj
Jurystka, zasnavalnica «Partyzanki» Hanna Macijeŭskaja vyjhrała niekalki składanych sudovych spraŭ biełarusaŭ, jakich sprabavali departavać z krain Jeŭrasajuza. Zaraz jana ŭdaskanalvaje viedy ŭ Ńju-Jorkskim univiersitecie i maryć pahladzieć uvieś siezon Metropolitan Opera, piša Radyjo Svaboda.
Hanna Macijeŭskaja — jurystka, zasnavalnica inicyjatyvy «Partyzanka», jakaja akazvaje jurydyčnuju dapamohu palituciekačam u Polščy. Naradziłasia ŭ Horadni ŭ biełaruska-polskaj siamji. Raskazvaje, što ź dziacinstva była aktyŭnaj, udzielničała ŭ šmatlikich hramadzkich arhanizacyjach polskaj mienšaści, u kulturnickim žyćci i kancertach, bo maje absalutny muzyčny słych.
«Ja była superanhažavanaja mienavita ŭ polskuju mienšaść u Biełarusi. I hladzicie, jak los rasparadziŭsia: ciapier ja superanhažavanaja ŭ biełaruskuju mienšaść u Polščy», — kaža Hanna.
Miecca-saprana
Hanna pryznajecca, što jašče ŭ dziacinstvie vyrašyła: dalej choča vučycca nie ŭ Biełarusi, a ŭ Eŭropie. Bo adčuvała, što i tady ŭ rodnaj krainie nie było asablivaj svabody.
«Ja pamiataju, byŭ mižnarodnyi konkurs imia Adama Mickieviča, ja ŭdzielničała ŭ rehijanalnym etapie. Da nas prajšli pradstaŭniki KDB i pačali pytacca, što za mierapryjemstva, maŭlaŭ, «jano nie sankcyjanavanaje». Kaniečnie, ciapier my dajšli da dna, ale i tady nie było poŭnaj volnaści, i tady presynhavali pradstaŭnikoŭ mienšaści.
Ja davoli pramaliniejny čałaviek i ŭśviedamlała, što perspektyvy ŭ Biełarusi buduć davoli abmiežavanyja, a pakolki ja ŭžo jeździła ŭ Eŭropu, mnie chaciełasia mieć bolš svabody i razumieńnia, što ja kiruju svaim žyćciom, i čym bolš ja ŭkładu ŭ svajo raźvićcio, tym bolš budzie šancaŭ, kab pabudavać žyćcio, jak ja hetaha chaču», — pryznajecca Hanna.
Tady byli roznyja prahramy navučańnia biełarusaŭ za miažoj, a pakolki jana skončyła škołu z załatym medalom, nie było asablivych prablem, kab trapić na takuju prahramu, navučacca biaspłatna sa stypendyjaj. Adzinaje — Hanna nijak nie mahła vyznačycca, na jaki kirunak pastupać. Specyjalizacyju «prava» vybrała vypadkova — kančatkova vyznačyłasia za 10 chvilin da padačy dakumentaŭ u Varšaŭski ŭniversytet. Bo tady 17‑hadovaja biełaruska ŭsio ž vielmi chacieła navučacca ŭ kanservatoryi.
«Nasamreč u Polščy ŭ kanservatoryju iduć paźniej, tam skančajuć škołu ŭ 19 hadoŭ, a ŭ Biełarusi — u 17. Da taho ž, ličycca, što ŭ 17 hadoŭ jašče nie sfarmavaŭsia hołas. Tamu padumała: dobra, pavučusia spačatku na jurysta. Mianie pryniali ŭ Varšaŭski ŭniversytet. Tak što spačatku było prava, kab ja i maje baćki byli spakojnyja, što ŭ mianie jość narmalnaja prafesija», — kaža Hanna.
Jana skončyła fakultet prava, praciahvała vučycca ŭ daktarantury, vykładała ŭ Varšaŭskim universytecie karparatyŭnaje prava. I paralelna pastupiła ŭ kanservatoryju.
«Pavodle druhoj adukacyi, ja — opernaja śpiavačka, miecca-saprana. U 2019 hodzie skončyła kanservatoryju, ale ŭ pačatku 2020 hoda pačałasia pandemija karanavirusu. Pracy dla artystaŭ tady nie było.
Što da majho finalnaha rašeńnia, čym zajmacca, možna vinavacić 2020 hod. Dumała: pieračakaju kovid, moža, štości źmienicca ŭ muzyčnaj sfery — bo padčas pandemii pracy dla artystaŭ nie było», — kaža Hanna.
Dapamahać ludziam
I ŭ 2020‑m Hanna napoŭnicu ŭklučyłasia ŭ pracu ź biełaruskimi uciekačami, ludziam była patrebna dapamoha. Raniej jana hladzieła na pracu jak na instrument, kab žyć, joj padabałasia zajmacca karparatyŭnym pravam.
«Mienavita 2020‑y mnie dapamoh vyznačycca z napramkam — dzie jak jurystka, ja mahu być bolš karysnaj dla hramadztva. Asabliva tamu, što ŭ Polščy naahuł niašmat jurystaŭ, jakija vałodajuć rasiejskaj movaj, da taho ž, mała chto choča zajmacca pravaabaronaj, bo ŭ hetaj sfery hrošaj niašmat. A tut źjaviŭsia sens — dapamahać ludziam», — kaža Hanna.
Apošni raz Macijeŭskaja była ŭ Biełarusi ŭ lipieni 2020 hoda. I ŭsiu dalejšuju sytuacyju ŭ rodnaj krainie nazirała ŭžo z-za miažy. U žniŭni-vieraśni 20‑ha ludzi pačali źbiahać ź Biełarusi. Hanna ŭzhadvaje, što spačatku nichto nia dumaŭ pra dakumenty, lehalizacyju.
«Ludzi pieražyvali, što im niama čaho apranuć, bo pačynaŭsia vosieński sezon. I ja pačała źbirać siarod svaich znajomych jurystaŭ adzieńnie (jany bolš zamožnyja ludzi, u ich šmat rečaŭ). Vystaviła post u internecie, mnie ludzi pačali masava pisać i ja pačała litaralna žyć na hetych miaškach. Ludzi nieśli i nieśli novuju vopratku dobraj jakaści. Paźniej u nas źjaviŭsia skład dla rečaŭ. Jašče ja źviartałasia da aperataraŭ mabilnych sietak, kali byli prablemy ź internetam, kab zvanić u Biełaruś biez roŭminhu. Lhoty pradastavili polskija kampanii «Orangie» i «Plus»», — uzhadvaje Hanna.
A potym pačałasia jurydyčnaja praca. Treba było tłumačyć polskim pracadaŭcam, što, da prykładu, humanitarnaja viza daje biełarusam dostup da rynku pracy. Dalej — praca ź dziećmi palitźniavolenych, u jakich abodva baćki byli zatrymanyja. Heta ŭnuki Hanny Kanavałavaj (dačka jakoj Antanina i ziać Siarhiej Jaraševič siadzieli ŭ turmach), taksama inšymi siemjami. Pa dapamohu stała źviartacca ŭsio bolš i bolš ludziej.
Hanna zrazumieła, što jana ź niekalkimi paplečnikami ŭžo nie daje rady, niahledziačy na toje, što źjaŭlałasia šmat arhanizacyj, jakija dapamahali biełarusam. I dziaŭčaty zasnavali inicyjatyvu «Partyzanka». Prajšli šlach ad zboru rečaŭ, vyrašeńnia sacyjalnych prablem da dapamohi ŭ pošuku pracy, vyvučeńni movy. A potym urešcie namacali napramak — mienavita jurydyčnaja dapamoha.
«Nie pytajciesia mianie, jak ja ŭsio paśpiavała. Bo byli asnoŭnyja pracy — vykładańnie va ŭniversytecie, praca ŭ karparacyi, dzie pieršyja dva hady zajmałasia tranzakcyjami «pa źlićci i pahłynańni» (heta ličycca siarod jurydyčnych napramkoŭ, z adnaho boku, najbolš prestyžnym, z druhoha boku, źjaŭlajecca najbolš nierehularnym i składanym pa dynamicy) — ja ŭsio rabiła paralelna.
A biełaruskaj spravaj zajmałasia pa viečarach, načach, va ŭikendy, u pierapynkach pamiž pracami — tady byŭ prosta šalony režym! Adkul ja brała siły, ja viedaju. Jość ludzi, jakich składanyja rečy adšturchoŭvajuć, jany ich bajacca, a ŭ mianie naadvarot. Składanyja spravy mianie «drajviać»: kali jość niespraviadlivaść, u mianie źjaŭlajecca jašče bolš enerhii», — pryznajecca Hanna.
Biełaja varona
Jana vielmi ŭdziačnaja nievialikaj kamandzie «Partyzanki», dzie niama ratacyj — usie dziaŭčaty pracujuć ad samaha pačatku. Heta sapraŭdy kamanda, biełaruski brend, ličyć Macijeŭskaja.
«Jašče ŭ 2020 hodzie my žartam siabie nazvali «Klasnyja žančyny z pavyšanym pačućciom spraviadlivaści» — heta mienavita pra «Partyzanku». Kali nie było b «Partyzanki», ja, mahčyma, užo viarnułasia by da svajho karparatyŭnaha žyćcia. Ale mianie trymaje mienavita adkaznaść za naš jurydyčny napramak.
My nia majem hrantaŭ, finansavańnie majem vyklučna ad biełarusaŭ. Jany nas «saporciać». I pierakananaść, što naša praca patrebnaja, dadaje šmat enerhii. Navat kali ŭsio nia tak, jak my chočam, źjaŭlajucca tyja, chto moža nam dapamahčy. Ale, dumaju, my jašče nie adnu smutnuju historyi z vami pračytajem, bo taki naš los biełaruski», — kaža Hanna.
I jašče adna važnaja pieramiena, jakaja adbyłasia z Hannaj pad upłyvam padziej 2020 i 2022 hoda: jana pierajšła na biełaruskuju movu. A heta było niaprosta, bo bolš za 15 hadoŭ žyvie ŭ Polščy i daskanała vałodaje polskaj, biez akcentu.
«Pačynajecca vajna, ja čuju, što ŭsio bolš biełarusaŭ pierachodziać na biełaruskuju movu. Navat Śviatłana Cichanoŭskaja pierajšła. A maimi persanalnalnymi inśpiratarami byli Alaś Alachnovič i Siaržuk Naŭrocki z Asacyjacyi biełaruskaha biznesu za miažoj — tady my šmat pracavali razam. Jany abodva vałodajuć superskaj biełaruskaj. Ja dumaju: «Blin, a ja što — biełaja varona?», — kaža Hanna.
Surazmoŭca raskazvaje, što abrała taki mechanizm: zabaraniła sabie ŭžyvać rasiejskija słovy. Možna polskaja, anhielskija, ale nie rasiejskija. Napačatku jaje biełaruskaja była prykładna na 30% ź biełaruskich słovaŭ, astatnija — polskija i anhielskija.
«Ja ŭklučała padkasty, pieradačy — i vielmi chutka nabrałasia słoŭnikavaha zapasu. Bo mnie nie chapała słoŭ, ekspresija dla mianie važnaja: ja kažu chutka i šmat. A tut mnie nie chapaje słoŭ, ja nie mahu vykazacca. Heta byŭ najlepšy metad! Mnie na heta spatrebiŭsia hod», — raskazvaje advakatka.
U 2023 hodzie Hanna Macijeŭskaja stała pieramožcaj konkursu «Juryst «Pro Bono» — za ŭvieś spektar dapamohi biełarusam z 2020 hoda, asabliva ŭ samych składanych kiejsach, dzie jana pracavała na dabračynnych pačatkach, biez apłaty.
Jašče Hanna stała laŭreatkaj polskaha nacyjanalnaha konkursu Rising Stars siarod jurystaŭ da 35 hadoŭ adrazu za 3 napramki — za dziejnaść u miežach tranzakcyjnaha prava, za akademičnuju dziejnaść (pracu va ŭniversytecie, publikacyi, dobryja vyniki jaje studentaŭ) i za pracu z uciekačami.
A potym byli vielmi składanyja kiejsy: Andreja Hniota, jakoha chacieli departavać u Biełaruś z Serbii, Neli Vadanosavaj, u jakoj była litoŭskaja viza, a jana žyła ź siamjoj dački ŭ Polščy, Natalli Padleŭskaj z padobnaj historyjaj. U kožnaha było šmat padvodnych kamianioŭ. Kožny kiejs byŭ ciažki. Hanna ščyra pryznajecca, što paśla ekstradycyjnaha kiejsu Natalli Padleŭskaj jana adčuvała vialikuju stomlenaść, doŭha prychodziła ŭ siabie.
«Dla hetaj prafesii treba mieć dobruju «mentałku». Z adnaho boku, treba być empatam, bo inakš ty nia zmožaš pracavać, nia budzie kantaktu z klijentam albo jon budzie adčuvać, što ty jaho nie razumieješ. Z druhoha boku, treba być vielmi aściarožnym i mieć svaju «abaronu». Bo klijent moža razhubicca, raskleicca, a ty nia možaš, u ciabie pavinien być hety substrakt, ustojlivy chrybietnik, jaki budzie ciabie trymać. Ja nie mahu ŭ svajoj pracy dapuścić emocyi (dakładniej, ja mahu ich dapuścić, kali skončycca pasiedžańnie — ja usio ž čałaviek). Ale padčas pracy mnie heta nielha rabić», — adznačaje Hanna.
I heta adna z najvialikšych składanaściaŭ — jak znajści dobry balans. Hanna pryjšła ŭ sferu pravaabarony z karparatyŭnaha śvietu, nie była padrychtavanaja da pravaabarony.
«S kiejsam Natalli Padleŭskaj było i emacyjna składana, ja sapraŭdy nia spała dźvie nočy. Pamiežnaja słužba ekstradyravała žančynu pierad samym sudom, ja zaraz znachodžusia ŭ ZŠA (my ŭ roznych hadzińnikavych pajasach) I heta asablivy vid pravaabarony, bo pravaabarona maje šmat adcieńniaŭ. Skažu bolš: u mianie nie było navat kursu «mihracyjnaha prava» va ŭniversitecie. Ja pa sutnaści ŭsio rabiła z nula, ale z metaju — kab dapamahać ludziam. Mnie heta pasuje (u seńsie charaktaru). Ja nie hublajusia, ja zadziaŭbu ŭsich — heta dobra dla jurydyčnaha napramku. Mnie cikava pracavać z takimi vyklikami. Ja zvyčajna sama pryjaždžaju ŭ sud za dakumentami pa askardžvańni. A tut pasłała siabra, bo ja nia ŭ Polščy: «O! Hetuju pani my viedajem» — skazali jamu. Ja nie spušču, zadziaŭbu, kab klijent damohsia spraviadlivaści. A voś dla akademičnaj dziejnaści mnie nie chapaje ŭsidčyvaści», — raskazvaje Hanna.
«Budzie jašče mienš mahčymaściaŭ»
Hanna adznačaje, što zaraz va ŭsim śviecie antymihracyjnyja nastroi. I čakać niejkich pazytyŭnych źmienaŭ nie davodzicca, bo i ŭ ZŠA, i ŭ Eŭraźviazie mihracyja stanovicca vyklikam
«Ź mihracyjaj i raniej składana było pracavać u Polščy. Časam niama na što spasyłacca, zakony słaba napisanyja, niezrazumieła, jak interpretavać spravy, šmat momantaŭ, jakija možna traktavać dvajaka. Heta była niaŭdziačnaja praca na jurydyčnym uzroŭni. Ciapier ža mihracyja stanovicca palityčnym instrumentam baraćby, i mihrantam prosta rykašetam dastajecca», — kaža surazmoŭca.
Jurystka tłumačyć, što ŭ Polščy ŭ 2026 hodzie buduć vialikija źmieny ŭ mihracyjnym zakanadaŭstvie. Letam budzie pryniaty novy mihracyjny pakt, jaki składajecca sa šmatlikich narmatyŭnych zakonaŭ, tam budzie madyfikavanaja versija Dublinskaha pratakołu, i ŭ šmat jakich aspektach jana nie spryjalnaja dla biełarusaŭ
«Ja vam ščyra skažu: budzie jašče mienš mahčymaściaŭ, kab prakrucić niekatoryja «finty ušami», jakija my rabili. Heta nie nadaje aptymizmu. U prafesijnym aspekcie ja viedaju, što ŭ mianie budzie jašče bolš pracy, budzie bolš pracy i ŭ «Partyzanki», — kaža advakatka.
Zaraz Hanna vučycca ŭ mahistratury Ńju-Jorkskaha ŭniversytetu ŭ sfery karparatyŭnaha prava — daŭno maryła pahladzieć, jak vyhladaje navučańnie ŭ najlepšych jurydyčnych ustanovach ZŠA.
«Da 2020 hoda ja ŭsio źbirałasia i adkładała, potym 5 hadoŭ žyła ŭ niejkim «trešaku». U 2023 hodzie ja źjeździła z kalehami ŭ Harvardzki ŭniversytet na stažyroŭku na paŭtara miesiacy. I ja vyrašyła, što treba viartacca ŭ ZŠA — vučycca. U mianie nie było finansavańnia, padavałasia sama na mahistarskuju prahramu «LLM». Mnie prapanavali stypiendyi 8 VNU ZŠA. Vahałasia pamiž New York University i Columbia University. Ale addała pieravahu Ńju-Jorkskamu ŭniversytetu, jaki źjaŭlajecca druhim u ZŠA pa biznesovym pravie, i jaki pradastaviŭ mnie prestyžnuju stypiendyju, što pakryvaje ŭsie zatraty za vučobu, pražyvańnie (zapłaciŭ 83 tysiačy dalaraŭ za majo navučańnie. Takija ŭmovy atrymali tolki 5 asobaŭ z 3 tysiač aplikantaŭ z usiaho śvietu. To bok, ja kankuravała z usim śvietam, ja tut pieršaja biełaruska! Ja hetym vielmi hanarusia», — pryznajecca Hanna.
Jašče jana raskazvaje, što zajmajecca «pramoŭšenam» Biełarusi — zaŭsiody pradstaŭlajecca biełaruskaj. Inicyjavała dva iventy na vialikich placoŭkach: sustreču sa Śviatłanaj Cichanoŭskaj i sustreču sa specdakładčykam AAN pa Biełarusi Niłsam Mujžnijeksam. Biełaruska ŭstaloŭvaje suviazi, sietku kantaktaŭ jurystaŭ pa ŭsim śviecie, zavodzić znajomstvy.
«Pa majoj prahramie vučycca kala 800 amerykanskich jurystaŭ i 400 zamiežnych — i kali ja pakinu na ich klasnaje ŭražańnie (ja spadziajusia, u mianie heta atrymajecca), to ludzi raźjeducca pa svaich krainach na dobryja pasady, i jany ŭžo buduć mieć uražańnie pra Biełaruś. I heta taki «pramoŭšn», jaki važna rabić za miažoj. Ja jaho nie planavała, ale tak skłaŭsia pazł. U mianie jość kalehi, jakija padtrymlivajuć Biełaruś. Takija kantakty zastajucca na ŭsio žyćcio.
Tym bolš, nikoli nia viedaješ, što zdarycca — u tym seńsie, što ekstradycyja biełaruski moža być nie apošniaja, a ŭ ciabie jość takaja sietka kantaktaŭ jurystaŭ va ŭsim śviecie», — miarkuje Hanna Macijeŭskaja.
«Prasłuchać uvieś sezon Metropolitan Opera»
Hanna pryznajecca, što da 2022 hoda jašče spadziavałasia stać opernaj śpiavačkaj. Ale opernaje mastactva — jak sport, treba być u formie, pastajanna zajmacca. Jaje pedahoh pa vakału žyvie i pracuje ŭ Vienie, raniej jana jeździła tudy.
«Ciapier śpiavaju tolki pad zastolle ci pad dušam — opernyja aryi i šanson u opernym vykanańni. A opernaje mastactva lublu, zastalisia muzyčnaje vucha i absalutny słych. Ciapier adna z maich metaŭ — prasłuchać uvieś sezon u Ńju-Jorkskaj Metropolitan Opera. Maju mahčymaść kuplać studenckija kvitki (umoŭna nie za 200 dalaraŭ, a za 45). Niadaŭna słuchała vybitnuju armianskuju opernuju śpiavačku Asmeh Hryharan. Tak što preferuju kuplać jak jurystka kvitok u operu, čym być artystkaj i płacić jurystu za jahonyja pasłuhi», — žartuje Hanna.
Kamientary