12

My žyviom pavodle babilonskaha kalendara. U siaredzinie II tys. da Naradžeńnia Chrystovaha ŭ Babilonie była prydumana dvanaccatkovaja systema ličeńnia (adtul pajšło dzialeńnie hodu na dvanaccać miesiacaŭ, dnia — na dvanaccać hadzin). Kalandarny hod składaŭsia z dvanaccaci miesiacaŭ užo ŭ staražytnym Ehipcie. Ale ŭ Babilonie kožny treci hod pačali prybaŭlać vysakosny miesiac — kab suma dvanaccaci miesiačnych cyklaŭ supadała z soniečnym hodam. Užo tahačasnyja astranomy viedali, što dakładna padzialić poŭny soniečny cykl na cotnyja kavałki niemahčyma. Zaŭsiody buduć zastavacca «lišnija» sekundy, chviliny, sutki. Tamu astranamičny soniečny čas nikoli nie supadaje ź ziamnym, niahledziačy na vysakosnyja hady.

Za sekundu da skonu śvietu

Za 3,5 tys. hadoŭ čałaviek niašmat daviedaŭsia ab pryrodzie času, choć i navučyŭsia dzialić jaho na nanasekundy, jak materyju — na elementarnyja čaścicy. Aprača taho, vyjaviłasia, što čas zaležyć ad indyvidualnaha ŭsprymańnia čałavieka. Dla niekaha jon ciahniecca jak humka, dla niekaha niasiecca ŭskač. Hetaksama pa-roznamu ŭsprymajuć jaho asobnyja nacyi j narody.

Staražytnyja indusy adniekul viedali (a moža, viedy im byli dadzieny ź nieba?), što suśviet isnuje doŭha. Nie biaskonca doŭha, ale davoli šmat času.

Adzin dzień žyćcia boha Bramy, jaki stvaryŭ suśviet, roŭny dvanaccaci tysiačam boskich hadoŭ, albo 4 320 000 čałaviečych hadoŭ (adzin hod žyćcia čałavieka — heta sutki žyćcia bahoŭ). Brama žyvie sto svaich boskich hadoŭ. Na praciahu Machajuhi — adnaho dnia žyćcia Bramy — isnuje naš suśviet. Kali boh zasynaje, śviet hinie, a ranicaj Brama stvaraje jaho nanoŭ. Ciapier, pavodle vieravańniaŭ indusaŭ, pačaŭsia apošni, čaćviorty adrezak Machajuhi — Kalijuha. Hety peryjad ciahniecca ŭsiaho tysiaču boskich hadoŭ, i ŭ hety čas na ziamli, da samaj jaje hibieli, viaršenstvujuć zahana j zło. Tak što da skonu śvietu zastaŭsia jaki-niebudź miljon hadoŭ. I pieramien da lepšaha nia budzie. Budzie tolki horš.

Ale źvierniemsia da chryścijanskaha kalendara. Skazać, što ŭsie narody śvietu žyvuć u XXI st., — značyć śviadoma ździejśnić pamyłku. Niekatoryja narody jašče nia vybralisia ź siaredniaviečča, niekatoryja zastalisia ŭ pieršabytnaj eposie. Heta nia značyć, što pieršabytnyja narody čymści horšyja za tak zvanyja vysokaraźvityja nacyi. Vysoki ŭzrovień technalohii vytvorčaści «Koka-koły» ci balistyčnych rakiet i ŭmieńnie karystacca Internetam zusim nie abaviazkova aznačajuć, što ŭ čałavieka rozum i emacyjny ŭzrovień niečym kardynalna adroźnivajucca ad uzroŭniu neandertalca.

U kožnym vypadku, ziamny čas, čas ziamnoha čałavieka, jak i ŭ dahistaryčnuju epochu, vymiarajecca jaho ŭłasnym žyćciom. U junactvie zdajecca, što času jašče šmat, potym jaho stanovicca ŭsio mienš. A ŭ staraści jaho prosta nie zastajecca zusim — dni milhajuć, jak tyja słupy ŭ aknie honačnaha aŭtamabila.

Nikoli nie kažy «nikoli»

Mabyć, u siłu hetaj psychalahičnaj asablivaści, a taksama dziela žadańnia pieranosić asabisty dośvied na navakolnuju rečaisnaść čałaviek pačynaje dumać, byccam ź ciaham času ŭsio vakoł stanovicca horš. Najlepšyja siabry pamirajuć, pasadžanyja drevy sochnuć, kachanyja pryhažuni starejuć, bahaćcie źnikaje, i navat sonca śviecić nia tak, jak u maładości (a jano ž i nasamreč pastupova astyvaje!). Tolki zło nikudy nie dziajecca.

Nikoli, zdavałasia jakich-niebudź tryccać hadoŭ tamu (mienš čym adnu sekundu ŭ žyćci Bramy), nia źniknie zło pad nazvaj «Saviecki Sajuz». Zaŭsiody budzie isnavać KPSS, pravadyry na trybunie Maŭzaleju, dni palitynfarmacyi, «rybnyja dni» ŭ stałoŭkach, dapamoha pieršakurśnikaŭ na ŭborcy bulby. Nikoli BSSR nia budzie Respublikaj Biełaruś — niezaležnaj.

Respublika Biełaruś jość. Savieckaha Sajuzu niama, jak niama KPSS i starych partyjnych pravadyroŭ. Palitynfarmacyja i «šefskaja dapamoha» na ŭborcy bulby zastalisia, ale nie vyklikajuć byłoha razdražnieńnia. A ščaścia ŭsio adno niama. Bo kolkaść zła ŭ pryrodzie nie źmianšajecca. Prosta zło nabyło inšaje abličča. U adnych vypadkach jano stała jašče bolš nachrapistym, u druhich — naadvarot, bolš vytančanym.

Čas źmianiŭsia — kab pierakanacca ŭ hetym, dastatkova vyhlanuć u akno. My nie źmianilisia. My pryzvyčailisia zasoŭvać ułasnaje žyćcio ŭ prakrustava łoža źniešnich formaŭ i faktaraŭ. Niekali my žyli «ad źjezdu da źjezdu». Pastupova pryzvyčailisia žyć ad vybaraŭ da vybaraŭ. Jak z tymi źjezdami KPSS — čym bolšy byŭ ich paradkavy numar, tym mienš davodziłasia čakać pieramien u žyćci ad ich rašeńniaŭ, — tak i vybary ź ciaham času ŭsio bolš stali pieratvaracca ŭ kolišni rytuał, zvyčku, śviata pasłuchmianaści.

12 hadoŭ (ab hetym viedali i ŭ staražytnym Babilonie) — termin mahičny. Heta poŭny cykl pavodle ŭschodniaha haraskopu. Ale ŭ technicy isnuje termin «chałasty cykl». Apošnija 12 hadoŭ naščadki siońniašnich biełarusaŭ napeŭna nazavuć stračanymi hadami. Za hety čas, u čakańni «spraviadlivych vybaraŭ», my stracili cełaje pakaleńnie. Hetaje pakaleńnie my navučyli tolki tamu, što sami dobra niekali zasvoili ad baćkoŭ — što treba prystasoŭvacca. Da načalstva, da abstavin, da času. Što treba pryniać praviły hulni, prydumanaj nia nami. Tolki i ŭsiaho. Zastajecca zhadzicca, kab i nastupnyja 12 hadoŭ pajšli marna.

Dziaŭčynka Dabro i dziaŭčynka Zło

Nikomu i ŭ hałavu nie prychodzić, što možna nia prosta patrabavać, kab praciŭnik hulaŭ pa praviłach. Marna čakać ad kruciala prystojnych pavodzin. Ale ŭ luby momant možna spynić hulniu, vyjści z-za stała i navat, kali chopić charaktaru, schapić machlara za kaŭnier. Čas tut ni pry čym. Heta pytańnie voli.

Chtości niekali vydumaŭ, što dabro zaŭsiody pieramahaje. U našy dni niechta prydumaŭ zły žart na hetuju temu. Siadzieli na balkonie dźvie dziaŭčynki i plavali na minakoŭ. Adna, jakuju zvali Zło, aplavała piać čałaviek. A taja, jakuju zvali Dabro, — siem. Chto pieramoh?... Možna ličyć hety žart charakternym mienavita dla našaha času. Ale nasamreč dobraha ci kiepskaha času nie byvaje. Dobryja ci kiepskija ŭčynki robim my sami.

Filazofija staražytnych indusaŭ jak byccam nie pakidaje nam maralnaha vybaru. Usio adno — epocha Kalijuhi skončycca pieramohaj zła i ŭsieahulnaj hibiellu. Jaki ž sens kožnaha razu ŭ novym žyćci zmahacca sa złom? Ale ŭ tym i chavajecca, jak modna ciapier kazać, fiška. Kali ty robiš vybar na karyść dabra pry ŭmovie jaho abaviazkovaj pieramohi (chaj u biaskonca dalokaj perspektyvie), jano adrazu abiasceńvajecca. Mała honaru zmahacca na baku pieramožcaŭ — tym bolš kali ty viedaješ, što pieramoha zahadzia zabiaśpiečanaja. Idejaj vybaru ŭ sytuacyi biaz vybaru, u sytuacyi, kali zło pieramahaje, pranizany tvory Vasila Bykava. Stanovicca absalutna zrazumieła, što zusim nie palityčnyja pohlady j schilnaści Bykava vyklikali da jaho instynktyŭnuju nianaviść ułady ŭ apošnija hady žyćcia, a taksama paśla śmierci piśmieńnika. Pryčyna — u im samim, u jahonaj maralnaj pazycyi. Ad bykaŭskaj praŭdy ŭłada biažyć, jak niačystaja siła ŭnikaje śviatoha kryža.

Navat kali zło atrymała tatalnuju i pahałoŭnuju pieramohu, kali ty ab hetym viedaješ i chacia b adzin nie zhadžajeśsia z hetym, značyć, bitva jašče nia skončana. Značyć, čas moža spynicca i nasupierak usim zakonam fizyki paviarnucca nazad.

Nasamreč nia važna, chto pieramoža na prezydenckich vybarach u Biełarusi 2006-ha hodu i ci nazavuć ich vybarami abo farsam. Heta cikava tolki budučym historykam dy siońniašnim palitolaham z sacyjolahami.

Važna tolki toje, za kaho i za što kožny z nas hatovy addać hołas. Vybaru ŭžo niama.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0