U darozie da śviatyni

Maładečanski krajaznaŭca i biblijafił Michaś Kazłoŭski stvaryŭ u rodnym horadzie cełuju tvorčuju labaratoryju.

Kolki dziasiatkaŭ čałaviek z usioj toj častki histaryčnaj Vilenščyny, što zastałasia ŭ Biełarusi, dapamahajuć jamu rabić jahonuju šlachietnuju spravu. Malujuć, pišuć liryku i prazaičnyja tvory, źbirajuć uspaminy, zajmajucca krajaznaŭstvam… Jak vynik — dvanaccać numaroŭ časopisu «Kuferak Vilenščyny», biez sumnievu, najlepšaha ŭ Biełarusi krajaznaŭčaha vydańnia, bolš za dziasiatak knižak biblijateki hetaha časopisu, vialikaja padborka paštovak, pryśviečanych znakamitym biełarusam, biaskoncyja prezentacyi i kanferencyi. I ŭsio heta ź vialikim mastackim hustam, u pryhožym afarmleńni, jakoha hetak niestaje sučasnaj knižnaj kultury.

Toje, što robicca Michasiom Kazłoŭskim i jahonymi siabrami, — daŭno pierarasło miežy lakalnaj źjavy. Pa sutnaści, heta ci nie najlepšy ŭ sučasnaj Biełarusi prykład kankretnaj kulturnaj spravy, jakuju lepiej ci horaj, ale moža rabić bieź jakoj padtrymki luby čałaviek, jaki starajecca nie admiervać svajo słužeńnie Radzimie pramiežkami pamiž vybarčymi kampanijami.

Mabyć, tamu i vyšukvaje spadar Michaś dla svaich dośledaŭ padobnych da siabie hierojaŭ — svaich padvilenskich ziemlakoŭ i surodzičaŭ, ludziej, viadomych usioj Biełarusi ci nieviadomych amal nikomu, ale adnolkava sumlennych i, mabyć, zusim roŭnych pierad naščadkami ŭ zroblenaj imi dla Radzimy pracy.

Taki hieroj novaj knihi Michasia Kazłoŭskaha — šyroka viadomy ŭ mižvajennaj Vilni biełaruski palityk, hramadzki dziejač i kaaperatar Adolf Klimovič, lider tahačasnaj Biełaruskaj chryścijanskaj demakratyi. Adolf Klimovič — adzin z tych šmatlikich u historyi Biełarusi patryjotaŭ‑aktyvistaŭ, jakim davodziłasia zajmacca adrazu ŭsim: vydavać biełaruski kaaperatyŭny časopis, arhanizoŭvać dziejnaść lakalnych strukturaŭ BCHD, nakiroŭvać idealahičnuju liniju svajoj partyi.

I ŭsio heta ŭ pastajannaj hrašovaj niščymnicy, praz palicejski pieraśled i častaje nierazumieńnie samych blizkich ludziej. I, biezumoŭna, nie tamu, što chaciełasia prajavić samyja raznastajnyja svaje talenty, a tamu, što inšych pracaŭnikoŭ prosta tatalna nie chapała. Čytajučy knihu, ja ŭžo nia pieršy raz złaviŭ siabie na dumcy — a našto heta ŭsio było takim lu¬dziam patrebna, byccam nia mieli dzie prykłaści svaje siły.

Čamu Adolf Klimovič — inžyner z eŭrapiejskaj adukacyjaj, nie ŭładkavaŭsia akonamam da jakoha pana pad Vilniaj, žyŭ by sabie spakojna dy bliskaŭ by časam patryjatyzmam, pišučy artykuły ŭ jakuju apošniuju biełaruskuju hazetu? Dy i ŭ Prazie možna było b zastacca. Ale pamianiaŭ usio heta na sumnieŭnuju perspektyvu aktyvista maleńkaj partyi maleńkaha eŭrapiejskaha narodu, jaki nia byŭ haspadarom navat na kavałku svajoj ziamli. Nie adroksia ad svajho narodu, nie schavaŭsia ŭ cień, kali na jahonaj ziamli syšlisia ŭ śmiarotnaj bojcy kamunistyčny da fašystoŭski monstry.

I nia ŭciok paśla ŭ emihracyju, choć viedaŭ, što jahonaja praca ŭ hady vajny — stopracentny rasstrelny artykuł dla balšavikoŭ. Užo viarnuŭšysia ź lahieru Adolf Klimovič praciahvaŭ svajo ŭporystaje słužeńnie biełaruskaj spravie, pisaŭ artykuły pa historyi i kultury, skłaŭ vielizarnuju kartateku znakamitych biełaruskich dziejačaŭ, ustalavaŭ symbaličny pomnik ksiandzu Adamu Stankieviču. Byccam nie zadumvaŭsia: «A kamu heta patrebna?» Byccam nia viedaŭ, što ci nia ŭsie jahonyja siabry pa Prazie i Vilni pamierli nie svajoj śmierciu ŭ stalinskich dy hitleraŭskich katoŭniach, nia bačyŭ, što robiać ź biełaruskaj kulturaj i movaj u BSSR i što jahonaja biełaruskaja Vilnia što ni hod, to ŭsio bolš pieraŭtvarajecca ŭ pryhožuju kazku.

Dyk čamu ž da samaha kanca zastaŭsia pry svaim? Što natchniła jaho na taki samaaddany čyn daŭžynioj u siemdziesiat hadoŭ? Michaś Kazłoŭski ŭ svajoj knizie prostaha adkazu nie daje. Dy, mabyć, jaho nichto dać i nia zmoža.

Moža, heta była sustreča ź Jankam Kupałam i Paŭlinaj Miadziołkaj, jakija naviedali jahonyja rodnyja Kluščany letam 1914 h., moža, prykład jahonaha nastaŭnika i starejšaha siabra Kastusia Stapoviča, viadomaha jak paet Kazimir Svajak, a moža, niekalki hadoŭ, praviedzienych u Prazie, kali tuha pa rodnaj Vilni rabiłasia niaścierpnaj.

Mabyć, usio adrazu z dadatkam mocnaj viery, jakaja akurat nadaje čałavieku pierakananaści ŭ patrebnaści i nakanavanaści jahonaj spravy. «Dla nas, što staim pad ściaham nia tolki narodnym, ale i Chrystovym, dla nas čynnaści našy zaležać ad mety, ale nia mohuć być samametaj. Jak padvojnaj dla nas jość meta žyćcia: viečnaja i dačasnaja, tak padvojnaj musić być i meta ludzkoj čynnaści», — napisaŭ A.Klimovič jašče ŭ 1931 h. Hetaha pryncypu maralnaj acenki ŭsich svaich dziejańniaŭ, niavažna, u palitycy, hramadzkim ci asabistym žyćci, jon trymaŭsia na praciahu ŭsioj svajoj žyćciovaj darohi. Mabyć, mienavita hetaha siońnia nie chapaje nam, zahrazłym u štodzionnym cyniźmie, tannym usiaviedańni, poŭnym pahardžańni lubymi aŭtarytetami.

Novaja kniha Michasia Kazłoŭskaha — heta nie manahrafija dla histaryčnych študyjaŭ i nie čytanka dla adpačynku. Heta knižka dla dušy i rozdumu, bo, dačytvajučy jaje, nia prosiš dla siabie ŭ Boha ničoha, jak tolki dazvołu pražyć žyćcio tak, jak pražyŭ svajo Adolf Klimovič, — va ŭpornaj samaachviarnaj pracy, sumlenna i ŭ zhodzie z Boham i ludźmi, ni chvilinu nie sumniavajučysia ŭ pravilnaści abranaha šlachu.

***

Kazłoŭski, Michaś. Naščadak słaŭnych kryvičoŭ. Eciud da partreta Adolfa Klimoviča, čałavieka i hramadzianina. — Miensk: «Knihazbor», 2008.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0