Rudy: Kali pacyjent nie sadzicca na dyjetu, chvaroba moža prahresiravać

U 20-ch čysłach studzienia na palicach kniharniaŭ źjaviłasia kniha pad nazvaj «Finansavaja dyjeta: reformy dziaržaŭnych finansaŭ Biełarusi». Źjaviłasia i adrazu źnikła. Niekatoryja ludzi pakidali ŭ kramach svaje kantaktnyja telefony z nadziejaj na dadatkovy tyraž. Pra knihu, jašče da jaje vychadu ŭ Vydavieckim domie «Źviazda», havaryli ekanamisty i dziaržaŭnyja dziejačy samaha vysokaha ranhu. Takaja viadomaść zahadzia tłumačycca i ŭdziełam u jaje stvareńni 20 vučonych, i zacikaŭlenaściu dziaržaŭnych orhanaŭ i mižnarodnych arhanizacyj. Vypusk adbyŭsia pa zakazie i pry finansavaj padtrymcy PRAAN u Biełarusi i Ministerstva infarmacyi našaj krainy. Ale najbolš, napeŭna, knihu čakali z pryčyny vostraj zapatrabavanaści našaj ekanomiki ŭ terminovych dziejańniach pa jaje vyvadzie na bolš zdarovy režym. My sustrelisia z navukovym redaktaram, składalnikam i suaŭtaram knihi — doktaram ekanamičnych navuk, pamočnikam Prezidenta Respubliki Biełaruś pa ekanomicy Kiryłam RUDYM.

Pavialičyć

Dźvie nahi ekanomiki

— Kirył Valancinavič, raskažycie, u čym ahulnaja ideja knihi.

— Situacyja, jakaja skłałasia ŭ ekanomicy, vymušaje pierahledzieć finansavyja traty dziaržavy. Užo niekalki hadoŭ rost našaha vałavoha praduktu zapavolvajecca. I pačałosia heta jašče da kryzisu, jaki adbyvajecca zaraz u Rasii, jašče da padzieńnia suśvietnych cen na naftu. Naroščvańnie dziaržinviestycyj u Biełarusi ŭžo nie zaŭsiody pavialičvaje vałavy ŭnutrany pradukt, ale pavialičvaje ceny. U vyniku ŭ nas nizki VUP i vysokaja inflacyja, a heta — asnoŭnyja pakazčyki, pa jakich my vymiarajem tempieraturu cieła ŭ ekanomicy. Kab vyjści na bolšuju ŭstojlivaść, treba pačynać ekanomić: tracić mienš i tolki na tyja kirunki, jakija dajuć vynik. Heta — ahulny padychod.

U suviazi z tym, što ŭ našaj krainie doŭhi čas była inflacyja, vyraśli pracentnyja staŭki pa kredytach, i kredyty stali niepadjomnymi. Pry hetym kolkaść hrošaj unutry krainy abmiežavanaja, a kali my budziem drukavać kupiury, to ceny buduć raści i dalej. Vidavočna, što srodki treba pryciahvać zvonku, ale źniešniaja pazyka naša taksama dastatkova ŭžo vialikaja. Voś čamu ŭźnikła nieabchodnaść niejak siabie abmiežavać.

U našaj ekanomicy vialikaja častka dziaržaŭnaha siektaru, u im zadziejničana prykładna pałova našaj pracoŭnaj siły — na pradpryjemstvach i ŭ biudžetnaj śfiery. Druhaja častka ekanomiki — pryvatny siektar. Kali my padtrymlivajem adnu častku, druhaja hrošaj niedaatrymoŭvaje i vyžyvaje sama. A pieršaja, jakuju ŭvieś čas padsiłkoŭvajuć, pryvykaje i vystrojvaje svaje adnosiny, biźnies, zychodziačy z taho, što joj usio adno dapamohuć. Heta skažaje stymuły i razbeščvaje. Ciapier treba akuratna, kab nie naškodzić, pierachodzić na dyjetu, kab dziaržaŭny siektar zmoh funkcyjanavać na roŭnych z pryvatnym.

— Kab navučyŭsia «chadzić» biez mylic?

— Kab nie treba było za ruku vadzić, uvieś čas padtrymlivać.

Ilhoty — dziela šturška

— Što tyčycca refarmavańnia biudžetu, to sacyjalnaja śfiera pa-raniejšamu pavinna zastavacca ŭ pryjarytecie biudžetnych vydatkaŭ. U knizie vyznačajucca klučavyja kropki i pakazčyki, na padstavie jakich treba davać hrošy. Kali my raźvivajem miedycynu, adukacyju, navuku, kulturu, to pavinny mieć prazrystyja i zrazumiełyja pakazčyki — pad što dajucca hrošy.

Razhladajecca biudžet i z punktu hledžańnia dachodaŭ. Ministerstva pa padatkach — heta nie karny orhan, a absłuhoŭvajučy, jaki pavinien pradstaŭlać zrazumiełyja i prostyja pasłuhi, dla padatkapłacielščyka praktyčna nie adčuvalnyja. Jany pavinny pradastaŭlacca dystancyjna, kab ja navat nie bačyŭ padatkovaha inśpiektara: mnie sms pryjšła, ja ŭvioŭ źviestki praz elektronnuju sistemu, hrošy śpisalisia z majho rachunku i ŭsio.

— Ale sistema pavinna być i takoj, kab u hramadzianina nie było spakusy paźbiehnuć padatkaabkładańnia.

— Jak praviła, ludzi imknucca pastupać prystojna. I padatkapłacielščyki taksama. Adnak, kali pry apłacie padatkaŭ uźnikajuć ciažkaści, tady sistema sama padšturchoŭvaje čałavieka pavodzić siabie nieprystojna, i tady nie viadoma jašče: chto kaho pavinien karać. Kali ŭsio prazrysta, chutka i zrazumieła ŭ pasłuzie, jakuju mnie akazvaje padatkovaja inśpiekcyja, ja apłaciŭ padatki i zadavoleny.

Jašče adzin akcent u knizie zrobleny na toje, što padatkovyja lhoty pavinny być halinovymi, jany nie pavinny być indyvidualnymi, dla asobnych pradpryjemstvaŭ. Kali kraina raźvivaje niejki vid dziejnaści, naprykład, vytvorčaść peŭnaha vidu aŭtamabilaŭ, značyć luby pryvatnik, zamiežnik, dziaržaŭnaja kampanija, kali jany vyrablajuć hety vid aŭtamabilaŭ, usie jany mohuć atrymać ilhotu, niezaležna ad nazvy: MAZ, Geely, Opel abo niechta jašče.

— Darečy, pra padatkovyja lhoty. Vykarystańnie ich dla Parka vysokich technałohij dazvoliła sapraŭdy raźvić hetu halinu ŭ nas, ale ŭ vašaj knizie pohlad na IT-śfieru niekalki skieptyčny.

— Kali lhota daje stanoŭčy vynik, jaje nie varta kranać. Davajcie spačatku admienim ilhoty, jakija nie dajuć nijakaha vyniku, abo majuć admoŭny. U vypadku z PVT vynik vidavočny, choć składana acanić: jon abumoŭleny lhotaj abo tym, što IT-halina raście siońnia va ŭsim śviecie? Toje, što vy nazvali skieptyčnym pohladam, było zhodaj z dumkaj, pračytanaj u bijahrafičnaj knizie pra Iłana Maska (jaki vyrablaje elektramabil Tesla). Tam napisana, što mnohija zaraz nakiroŭvajuć hrošy ŭ IT-śfieru, choć možna było b nakiroŭvać na toje, što mahčyma pamacać rukami, naprykład, na vynachodnictva mižhałaktyčnych kaśmičnych karabloŭ. IT — sumniŭny prahres, što ŭ vyniku? Pościm fatahrafii, łajkajem naviny z žyćcia byłych adnakłaśnikaŭ…

— Hublajem čas.

— Choć mahli b stvaryć niešta takoje, što pryniesła b realny efiekt.

Rola nasielnictva

— U knizie taksama padymajucca pytańni piensijnaj reformy i ŽKH.

— My zachavali savieckuju madel piensijnaj sistemy, adnak za apošnija 25 hadoŭ demahrafičnaja struktura ŭ krainie źmianiłasia i praciahvaje źmianiacca. Hety abjektyŭny praces vymušaje padstrojvać pad ludziej i piensijnuju sistemu.

Što tyčycca žyllova-kamunalnaj haspadarki, to, na žal, my nie pryvykli sapraŭdy ekanomić vadu, śviatło, nie adčuvajem, što płacim za heta. Ale za heta ŭsio roŭna płacić dziaržava. Čałavieku treba razumieć, što jon žyvie ŭ hetaj dziaržavie i biaspłatna ničoha nie byvaje.

— U knizie čyrvonaj nitkaj prachodzić dumka, što nie dziaržava pavinna aceńvać, nakolki efiektyŭna vydatkavany biudžetnyja hrošy, nakolki jakasna akazana dziaržaŭnaja pasłuha, a spažyŭcy hetaj pasłuhi. Ale ci zdolny čałaviek, chvory na parušeńnie abmienu rečyvaŭ, acanić prapisanuju jamu dyjetu, asabliva pakul vynikaŭ jon nie bačyć, ale psichałahična pakutuje ad abmiežavańniaŭ?

— Zrazumieła, spatrebicca čas na toje, kab navučycca heta rabić. Pačynać treba ź miascovaha ŭzroŭniu i pastupova raści da respublikanskaha. Kali ja płaču ŭ miascovy biudžet padatak, to chaču viedać, jakim čynam miascovyja ŭłady hetymi hrašyma rasparadzilisia, što jany zrabili dla zadavalnieńnia maich patreb. Kali na hetyja hrošy pabudavana novaja daroha, to chaču viedać, nakolki heta paŭpłyvała na avaryjnaść, jakaja ad hetaj darohi karyść majoj miascovaści. Kali ŭłady vyrašajuć patracić hetyja hrošy tak, a nie inakš, jany pavinny ŭličvać mierkavańnie spažyŭca svaich pasłuh.

U vyniku čałaviek pavinien asensavać, što dziaržaŭny biudžet — heta jaho hrošy.

— A miechanizm jaki?

— Sacyjałahičnyja apytańni. Naprykład, Ministerstva transpartu pradstaŭlaje transpartnyja pasłuhi. A nasielnictva nie zadavolena jakaściu pasłuh. Kab pra heta daviedacca, nieabchodny peŭny dyjałoh.

— U svoj čas sutyknułasia z tym, što dabiracca z synam-pieršakłaśnikam u najbližejšuju ad domu biełaruskamoŭnuju himnaziju vielmi niazručna. Pytańnie sa školnym aŭtobusam, niahledziačy na toje, što himnazija źbirała dziaciej z usiaho mikrarajona, vyrašyć nie ŭdałosia. Pryjšłosia całkam pakłaścisia na siabie: vučycca na kiroŭcu i kuplać mašynu.

— Kali my kažam pra niejki kankretny vypadak, to pavinna być adrasnaja dapamoha — naprykład, tym siemjam, jakija nie ŭ stanie davozić dziaciej samastojna. Ale kali, umoŭna kažučy, staić katedžny pasiołak z trochuzroŭnievymi damami, u dvarach jakich pa try mašyny, to patrabavać śpiecyjalna dla takoha pasiołka školny aŭtobus — nie pravilna.

— Jakaja rola ŚMI u tym, kab nasielnictva zaniało bolš aktyŭnuju pazicyju ŭ adnosinach da raźmierkavańnia dziaržaŭnych vydatkaŭ?

— U knizie pryviedzieny prykład niamieckaha ekanamista Ludviha Ercharda, jaki štotydzień vystupaŭ z radyjozvarotami da nasielnictva Hiermanii i patrabavaŭ ad svaich padnačalenych, kab jany taksama jeździli ŭ kamandziroŭki i tłumačyli, navošta pravodziacca reformy. Kali heta nie rabić, to nieabchodnyja mierapryjemstvy buduć dla hramadstva niečakanymi i jano ich nie padtrymaje.

Uvachodžańnie ŭ suśvietnuju sistemu kaardynat

— Jak naradziłasia ideja knihi?

— Spačatku byŭ artykuł. Jon byŭ apublikavany hod tamu ŭ «Biełorusskom ekonomičieskom žurnale». Nazyvaŭsia: «Strukturnyja ekanamičnyja reformy: nieabchodnaść dla Respubliki Biełaruś i zamiežny vopyt». Z hetaha artykuła vyrasła pieršaja častka knihi. Astatnija — z rabot jašče 19 vučonych, jakija brali ŭdzieł u pryniaćci tych abo inšych dziaržaŭnych rašeńniaŭ, rychtavali dla hetaha adpaviednyja daśledavańni i davali prafiesijnyja kansultacyi dziaržaŭnym orhanam. Dakłady zajmajuć 2—3 staronki, ale za imi stajać 200—300-staronkavyja daśledavańni. Takija daśledavańni lahli ŭ jakaści razvah u hetu knihu.

— Značyć, kniha pisałasia nie za hod?

— Dumaju, pa niekatorych napramkach była praviedziena nie mienš, čym trochhadovaja rabota.

— Raskažycie bolš padrabiazna pra inšych aŭtaraŭ «Finansavaj dyjety».

— Prafiesar Biełaruskaha dziaržaŭnaha ekanamičnaha ŭniviersiteta, doktar ekanamičnych navuk Tamara Sarokina napisała častku pra biudžet. Jana pryciahnuła śpiecyjalistaŭ z BDEU, Nacyjanalnaj akademii navuk, jakija taksama pracavali nad druhim raździełam knihi.

Hałoŭnaj ruchajučaj siłaj pa stvareńni treciaj častki stała zahadčyca kafiedry padatkaŭ i padatkaabkładańnia BDEU, doktar ekanamičnych navuk Alena Kirejeva. Supracoŭniki jaje kafiedry, daktaranty, kandydaty navuk taksama ŭdzielničali ŭ padrychtoŭcy hetaj častki.

Pytańni padatkovaj amnistyi raskryty biełarusam — prafiesaram Aryzonskaha ŭniviersiteta Juryjem Cierlukievičam i jaho kamandaj.

Pra refarmavańnie finansaŭ sacyjalnaj śfiery pisali pradstaŭniki niedziaržaŭnych daśledčych instytutaŭ: Biełaruskaha ekanamičnaha daśledčycka-adukacyjnaha centra BEROC i Daśledčyckaha centra IPM. Pa piensijnaj reformie jość cikavaja hłava, pryśviečanaja raźliku źmien našych demahrafičnych šerahaŭ da 2100 hoda. Dla hetaha vykarystoŭvajecca śpiecyjalnaja madel, jakuju raspracavała taksama naša suajčyńnica — prafiesar ź Vialikabrytanii Kaciaryna Lisiankova. Hetu madel vykarystoŭvaŭ urad Šatłandyi.

Asablivaść knihi ŭ tym, što na jaje staronkach pradstaŭleny vučonyja, jakija hladziać na našu ekanomiku z roznych bakoŭ: ź biełaruskaj ziamli i z-za miažy, ich pohlady pry hetym supadajuć, dy ŭvohule, navuka — reč univiersalnaja i kaštoŭnaści ŭniviersalnyja, i padychody.

— Adnak, śpiecyfika ŭ biełaruskaj ekanomiki jość. Vy pišacie, što jana — u aktyŭnaj roli dziaržavy.

— Tak, i ŭ suviazi z hetym uźnikaje nieabchodnaść pavyšać kampietencyju tych dziaržaŭnych słužačych, jakija prymajuć rašeńni. Naša ekanomika adkrytaja i pałova jaje — dziaržaŭnaja. A za miažoj ekanomika na 95% pryvatnaja. My kankuryrujem z pryvatnym kapitałam, ź inšymi krainami, i kab nie prajhrać, treba čytać adnolkavyja knižki i razmaŭlać na adnoj movie. Kab supraćstajać, treba być u adnoj sistemie kaardynat.

— Reakcyja na knihu ŭžo jość?

— Kniha dastatkova vialikaja (460 staronak), dumaju, jaje pakul jašče čytajuć. U pieršyja dni prodažu vykupili amal uvieś tyraž (zaraz dadrukoŭvajem). Niechta moža padumać, što heta niejkaje paviedamleńnie pra toje, jak my budziem ciapier žyć. Nasamreč, heta prosta materyjał dla razvah.

— Adnak ža, jość i nadzieja, što paśla razvah mohuć pačacca dziejańni.

— Niekatoryja kirunki ŭžo vykonvajucca. Minfinam pačynaje vykarystoŭvacca biudžetavańnie, aryjentavanaje na vynik. Na heta mnohija krainy pierachodzili pa 3—5 hadoŭ. Jašče ŭ 2015 hodzie byli likvidavany mnohija lhoty pa padatkach. Razam z tym, piensijnaja reforma zaraz jašče tolki abmiarkoŭvajecca z hramadstvam, choć z punktu hledžańnia raźlikaŭ, pytańnie vidavočnaje. Źmiest knihi znachodzicca na styku taho, što ŭžo robicca, i taho, čaho pakul niama.

— Jakija vašy prahnozy nakont biełaruskaj ekanomiki?

— Kali pradaŭžać anałohiju, pryviedzienuju ŭ zahałoŭku knihi, to kali pacyjent nie sadzicca na dyjetu, chvaroba moža prahresiravać. Dyjeta dapamoža nam pieražyć składanyja časy: sabracca ź siłami i azdaravicca. Idealna było b jak maha daŭžej jaje prytrymlivacca. Kali pravilnaje charčavańnie i zdarovy ład žyćcia ŭvachodziać u zvyčku, tady čałaviek žyvie daŭžej, chvareje radziej, bolš hrošaj vydatkoŭvaje na adukacyju, bolš zarablaje, bolš uvahi nadaje siamji i ŭ vyniku stanovicca bolš ščaślivy.

— Ci niama niebiaśpieki advarotnaha efiektu ad dyjety?

— Jość stary aniekdot pra toje, jak sielanin vučyŭ kania haładać i amal navučyŭ, ale koń zdoch. Heta nie pra naš vypadak, bo razmova nie pra haładańnie, a pra racyjanalnaje charčavańnie: kudy nakiroŭvać hrošy. Hrošy jość.

— Dla kaho kniha napisana?

— Jana raźličana na dziaržsłužačych, jakija prymajuć rašeńni, prapracoŭvajuć ich. Ale niekatoryja častki, dumaju, buduć mnohim cikavyja. Staralisia napisać jaje dastupnaj movaju, u žanry biźnies-litaratury non-fikšn. Dy i cana ŭ jaje atrymałasia dosyć demakratyčnaja.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0