Pamior piśmieńnik Uładzimir Damaševič

Piśmieńnik Uładzimier Damaševič pamior 30 krasavika ŭ mienskaj lakarni, kudy jaho zabrała «chutkaja». Pamior nočču, u śnie. Jamu było 86 hadoŭ.

Jak raspaviała dačka, cieła pamierłaha kremiravali i pachavać chočuć na Zachodnich mohiłkach pobač z žonkaj. Kali adbudziecca pachavańnie, pakul nieviadoma, bo čakajuć pryjomnaha syna piśmieńnika, a jon ciapier znachodzicca za miažoj.

Hienrych Dalidovič amal dzieviać hadoŭ pracavaŭ razam z Uładzimieram Damaševičam u časopisie «Maładość», dzie toj byŭ zahadčykam adździeła prozy i dapamahaŭ maładym litarataram. Hienrych Dalidovič zhadvaje, što viedaŭ spadara Ŭładzimiera jašče sa studenctva:

«Tady jaho tvory va ŭniversyteckaj prahramie nie vyvučalisia, ale siarod studentaŭ chadziła charošaja ŭchvała jaho apaviadańniam, apovieści «Miž dvuch ahnioŭ». I my ŭžo viedali, što ŭ jaho jość raman «Kamień z hary», jaki zabaronieny dla druku. Paśla ja pačaŭ chadzić u časopis «Maładość», dzie Damaševič peŭny čas pracavaŭ. Heta byŭ čałaviek vielmi pryhožy, dalikatny, taktoŭny, uvažlivy, jaki ŭmieŭ słuchać. Jon pracavaŭ taksama ŭ vydaviectvach «Mastackaja litaratura», «Narodnaja aśvieta», u «Połymi». Jon nia ŭmieŭ maŭčać, pahadžacca z mnohimi źjavami ŭ hramadztvie. Jon amal na kožnym źjeździe, pa mahčymaści u druku, pastajanna vystupaŭ z adnoj temaj – heta stan biełaruskaj movy. Jon pastajanna adznačaŭ, što kali ŭ nas nia budzie ŭ naležnym stanie mova, nia budzie ŭ naležnym stanie nacyja i narod i my budziem pastupova źnikać».

Žurnalist i litaratar Siarhiej Dubaviec — pra svoj vobraz Uładzimiera Damaševiča:

«Jość piśmieńniki, jakija stvarajuć litaraturu tvorami, a jość takija, što stvarajuć jaje ŭčynkami. Što takoje hienijalny tvor? Jon u pavietry. «Nia ja pišu vieršy, vieršy pišucca mnoj». Jašče kažuć — praź mianie pramoviła vyšniaja siła. Prylacieła adniekul fraza — vodśviet, vodhałas, vidzieža — i adlacieła nieviadoma kudy, rastała ŭ pavietry, ničoha nie zastałosia. A Damaševič z tych, chto — dom dla hetych fraz, vodhałasaŭ, vidziežaŭ. I kali jość taki dom — składzieny z učynkaŭ, z raboty, z achviarnaści, tady ništo nikudy nie źlataje i nie rastvarajecca ŭ pavietry. Usie hladziać i bačać: hety dom — biełaruskaja litaratura. Tut hadujuć moładź, baroniać movu, słovam, dbajuć pra budučyniu. Takim byŭ i zastajecca ŭ maim ujaŭleńni Ŭładzimier Damaševič».

Pavodle piśmieńnika Andreja Fiedarenki, heta vialikaja strata dla ŭsioj Biełarusi. Kala jaho ruk prajšli ŭsie klasyki — ad Bykava da Ptašnikava.

«Jon redahavaŭ apovieść Vasila Bykava «Žuraŭliny kryk» i pieršuju knihu Bykava. Jon nie prapuściŭ ni Ptašnikava, ni Adamčyka. Ciažka ŭjavić piśmieńnika, jaki minuŭ by ruk Damaševiča.

Ja mienš viedaŭ apantanaha čałavieka, jon žyŭ Biełaruśsiu. Dla jaho była tolki Biełaruś, radzima. Miž inšym jon blizki siabra Ŭładzimiera Karatkieviča. Ja pamiataju, jak časta jon jaho zhadvaŭ. Voś u jaho byli dva imiony – Bykaŭ i Karatkievič. Čamu ja heta pamiataju, bo spadar Uładzimier byŭ maim starejšym siabram i časta pryjaždžaŭ da mianie ŭ hości. I jon ni pra što bolš nie havaryŭ, tolki pra Karatkieviča i Bykava. I Biełaruś ź jaho jazyka nie sychodziła. Dziŭny byŭ čałaviek, fanatyk. Jon žyŭ Biełaruśsiu i bolš ničym. Ciažka navat ujavić takich ludziej».

Dyrektar biełaruskaj słužby Radyjo Svaboda Alaksandar Łukašuk uspaminaje pra Ŭładzimiera Damaševiča:

«Samy zabaronieny raman sučasnaj biełaruskaj litaratury, «Kamień z hary» Uładzimiera Damaševiča, cenzura nie dazvalała drukavać hadoŭ dvaccać. Jaho centralnaja prablema — prablema pomsty i spraviadlivaści, prablema stalinskich kataŭ i achviaraŭ, prablema adkaznaści za złačynstvy savieckaj systemy suprać svaich hramadzianaŭ, była ŭ 1960-ja hady hałoŭnaj niavyrašanaj maralnaj prablemaj hramadztva. Hieroj Damaševiča sam ažyćciaŭlaje akt spraviadlivaści, zabivaje svajho kata. I kali ja pračytaŭ hety raman užo ŭ 1980-ja, jon dakładna loh u atmasferu viartańnia praŭdy pra minułaje, jakoj vyznačałasia para hałosnaści. Hety byŭ adzin z adkazaŭ na niematu Kurapataŭ, jaki nie sastareŭ i dla časoŭ Linii Stalina.

Uładzimier Damaševič udzielničaŭ u stvareńni «Martyralohu Biełarusi», jaho aŭtarytetnyja mierkavańni byli zaŭsiody padmacavanyja jaho spravami.

Ź jaho słavutaha ramana vynikała dumka, što pomsta — zusim nie iracyjanalnaje pačućcio i nieefektyŭnaje dziejańnie, jak časam ličać. Pomsta – heta nia tolki adkładzienaja spraviadlivaść za minułyja złačynstvy, heta jašče vyrazny syhnał budučym katam roznych hatunkaŭ. Čałaviek maje prava daravać, ale taksama maje abaviazak adpomścić. Heta – adzin z urokaŭ Uładzimiera Damaševiča, śmiełaha, śvietłaha, bieskaryślivaha, vielmi sympatyčnaha čałavieka, jaki ciapier zaŭsiody budzie ŭ biełaruskim panteonie pobač sa svaimi vialikimi sučaśnikami».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0