Pamiž svaimi — tolki pa-svojmu

Si vivis Romae, Romano vivito more
(«Kali žyvieš u Rymie, to žyvi pa-rymsku»)

Nu, kali b ja chacieŭ dumać i pisać pa-rasijsku, to pajechaŭ by ŭ Rasiju. Jak na mianie, treba pasłuhoŭvacca toj movaju, da stvareńnia jakoje ty maješ dačynieńnie i niasieš peŭnuju za jaje adkaznaść.

Kali b ja ŭsio ž taki abraŭ dla siabie palščyznu, to parupiŭsia b pra miesca ŭ Varšavie, dzie taksama daviałosia niamała pavučycca j pažyć. Varšava paśla Minska nie zdajecca takoj užo niedasiažnaj. Tamaka ŭ mianie taksama bahata siabroŭ i kalehaŭ, ź jakimi ja hadami padtrymlivaju stasunki našmat ščylniejšyja, čym ź pieciarburhskimi daŭnimi znajomcami. I pisaŭ by i razmaŭlaŭ pa-polsku.

Ja dobra pažyŭ u Vilni i byŭ by hatovy lituanizavacca, kab pačuvacca pa-svojsku tam. Ja lohka sabie ŭjaŭlaju, jak moh by žyć u Lvovie, zusim nie čužym mnie, dzie dumaŭ i pisaŭ by pa-ŭkrainsku.

Ale my z taboj tut. Tut, dzie stvarajecca našaja ŭłasnaja mova, dzie virujuć moŭnyja sprečki dy składajucca ŭrešcie jaje praviły i hramatyki. Tut, dzie ja myślu i dychaju pa-biełarusku.

U šmatkroć pierałamanaj našaj eposie ja abraŭ sabie šlach i vyznačyŭsia z movaju, u tym liku i z estetyčnych mierkavańniaŭ. Pamiataju, jak maje leninhradskija prafiesary kpili j niervavalisia, abmiarkoŭvajučy kramloŭskuju movu «pieriestrojki&raquo i «hłasnosti», źviartajučy ŭvahu na kurtataść dumak, niasłušaść naciskaŭ, biezhustoŭnyja «krasivosti» i navat na paŭdniovaje vymaŭleńnie. Za praminułuju čverć stahodździa mova ŭ Kramli lepšaj nie stała, jak nie stała ŭžo i maich vialikich starych vykładčykaŭ…

Siońnia krynicaju papaŭnieńnia našaha rasijskaha słoŭnaha zapasu stali ŭžo nie knihi Dastajeŭskaha, Turhienieva dy Tałstoha, nie najbahaciejšy tamtejšy staraśviecki falkłor, a telebačańnie. Adtul, z televizara, pazyčajem my błatniackuju leksiku tamtejšych palitykaŭ i dastupnyja dla razumieńnia hopnikaŭ rekłamnyja słohany.

Ja žyvu va ŭłasnaj stalicy, bolšaj za Stakholm ci Prahu, i mnie z hakam chapaje kulturnaha darobku majoj nacyi. Mnie nie chopić žyćcia, kab pieračytać usio, što ŭžo napisana pa-biełarusku za apošnija sto hadoŭ.

A ŭžo z etyčnaha razumieńnia, čytaŭšy ŭ dziacinstvie dobryja knižki, ja nie mahu prypuścić dumki, što majuć racyju tyja, chto siońnia składaje «čornyja śpisy», a ŭčora składaŭ śpisy rasstrelnyja. Kali prypuścić, što taja biaskoncaja čarada represijaŭ i zabaronaŭ, hvałtu i pieraśledu, jakaja nie pakidała biełaruščynu paŭtara minułyja stahodździ, — abjektyŭnaja nakanavanaść, to my dahavorymsia j da taho, što j nacyzm byŭ tolki nieabchodnaj častkaj histaryčnaha pracesu… Ja nie źbirajusia vyrakacca svajho, jak toj «čałaviek prad skanańniem, katoramu movu zajmie», nie źbirajusia zabyvać kurapackija mahiły i noč 29 kastryčnika 1937 hoda, kali ŭ katoŭni minskaha NKVD adnačasna zabili našych 14 paetaŭ. Źniščajučy ludziej, našuju movu, našyja zdabytki daŭniny, navat pamiać samu našu, tyja, chto chacieŭ i choča dasiońnia, kab nas nie było, niščać i našuju, jak pisaŭ Abdzirałovič, «najlepšuju častku čałaviečnaści…»

Zakryćcio biełaruskich niedziaržaŭnych miedyjaŭ, biełaruskich škołaŭ, faktyčnaja zabarona vykładać pa-biełarusku biełaruskim dzieciam u Biełarusi hieahrafiju i historyju rodnaje krainy, źniščeńnie pomnikaŭ biełaruščyny — heta prajavy siły ciemradzi.

I va ŭłasnaj svajoj stalicy, «u rodnym krai — pamiž nas», budu žyć tak, jak mušu, jak chaču, jak prahnu, nie straciŭšy ničoha svajho, stvarać.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0