BIBLIJATEKA

 BIBLIJATEKA

Martyraloh

Marakoŭ Ł. Vyniščeńnie: Represavanyja biełaruskija litaratary. Daviednik. Miensk: Lit.-mast. fond «Nioman», 2000. — 200 s. Nakład 50 as.

ISBN 985-6555-02-9

Kaštoŭnaść novaj knihi Leanida Marakova biassprečnaja. Heta kataloh źviestak pra represavanych (u bolšaści ŭžo niežyvych) biełaruskich litarataraŭ ź maksymalna ścisłaj, ale kaštoŭnaj infarmacyjaj: žanr dziejnaści litaratara, data jaho naradžeńnia, daty aryštaŭ, data śmierci, miesca śmierci (abo pražyvańnia). Na žal, niama hrafy «miesca pachavańnia». Jomisty pieršapačatkovy śpis litarataraŭ paśla ŭ knizie paŭtorany jašče try razy: pavodle dataŭ naradžeńnia, pavodle dataŭ aryštaŭ, pavodle dataŭ śmierci. Dla čytača taki čaćviarny paŭtor zručny, značyć, apraŭdany.

Jak vynikaje z pradmovy, metaj knihi było pakazać adviečna varožaje staŭleńnie ŭładaŭ (rasiejskich carskaj i savieckaj, polskaj i niamieckaj) da biełaruskaha drukavanaha słova i jaho stvaralnikaŭ. Tak by mović, paet u Biełarusi — bolšy za paeta, heta — palityčny złačyniec. U časie pracy nad vydańniem aŭtar vyrašyŭ nie abmiažoŭvacca našym stahodździem, ale zachapić i XIX st. Termin «biełaruskija litaratary» traktujecca vielmi šyroka: heta roznaplamiennaja intelihiencyja, što paciarpieła za pisańnie tekstaŭ u Biełarusi. Jość tut žydoŭskija piśmieńniki, historyki Pavieł Horyn, Uładzimier Pičeta, Vital Siarbienta, dyryžor i kampazytar Uładzimier Teraŭski, dziejač dysydenckaha ruchu Michaś Kukabaka, mitrapalit Melchisedek, kardynał Kazimir Śviontak, hieohraf Jan Čerski i inšyja. Ci sapraŭdy ich možna nazvać litaratarami? Hetyja akaličnaści treba ŭličvać pry padviadzieńni statystyki vajny suprać biełaruskaha słova i dumki ŭ XX st.

Kali aŭtar vyrašyŭ pryvieści źviestki pra represii ŭ XIX stahodździ, dyk, moža, varta było iści i hłybiej — u XVIII, XVII, XVI st. i h.d. Pieršuju achviaru pakazać ciažka. Mahčyma, im byŭ mitrapalit Hierasim, spaleny kniaziem Śvidryhajłam u 1435-m. XVI st. azmročyłasia raspravaj nad publicystam Ivanam Pieraśvietavym. Biełarus, jon aśmieliŭsia davać parady caru Ivanu Žachlivamu i prapaŭ, jak u vadu ŭpaŭ. Kryvavaje XVII st. zabrała žyćci carkoŭnika Apanasa Filipoviča i biazbožnika Kazimira Łyščynskaha. Hetyja paciarpieli ad «svaich», a Adam Dłužyk-Kamienski (pavodle niekatorych źviestak — biełarus) — ad maskaloŭ. Jon staŭ pieršym «padarožnikam» nie pa svajoj voli pa Sibiru, jaki apisaŭ hetuju ziamlu ŭ memuarach. Sumnuju tradycyju praciahnuŭ u XVIII st. Juzaf Kopać, kaściuškaŭski paŭstaniec, jaki, dziakujučy ŭschodniamu susiedu, dobra aznajomiŭsia ź ziamloj Kamčatkaj i daŭ pieršaje jaje apisańnie.

Z asobaŭ XIX st. uvahi zasłuhoŭvaje adzin ź pieršych biełaruskich falklarystaŭ Kanstancin Radzivił, jaki byŭ aryštavany ŭ suviazi sa spravaj dziekabrystaŭ. U XX st. ž viałasia tatalnaja vajna suprać dumki, dokaz tamu — sama kniha Ł.Marakova. Admietna, što śpis achviaraŭ u niekalki socień čałaviek nia poŭny, i aŭtar praciahvaje svaju pracu. Siarod nieadznačanych achviaraŭ jość vielmi viadomyja litaratary (niebiełaruskamoŭnyja): Alena Skirmunt, mastačka, aŭtar dziońnika «Z žyćcia lićvinki» (aryštavanaja ŭ 1863 hodzie), Hienryk Skirmunt, kampazytar i paet (rasstralany savietami ŭ 1939 hodzie), niadobraj pamiaci baćka i syn Łuka i Ivan Sałanievičy (aryštavanyja ŭ 1933—34 hadach). U knihu čamuści nia trapiła ci nie apošniaja achviara ŭładaŭ, paet Słavamir Adamovič.

Niekatoryja źviestki patrabujuć udakładnieńnia. Ihnat Anacevič pamior u 1845 hodzie ŭ Pieciarburhu jak volny čałaviek, choć raniej i vysyłaŭsia. Vacłava Łastoŭskaha sapraŭdy rasstralali ŭ Saratavie. Zatoje ŭ dačynieńni da Vacłava Ivanoŭskaha słova «rasstralali» nie padychodzić. Jon sapraŭdy zahinuŭ ad strełaŭ, ale nia kata, a terarysta, i, byccam, padbuchtoranaha niemcami. Zusim nie paznačanyja represii ŭ dačynieńni da jaho, a ŭ 1919 hodzie jon źviedaŭ aryšt ad balšavikoŭ. Tadevuš Korzan byŭ aryštavany tolki adnojčy, u 1859 hodzie, a ŭ 1861 hodzie vysłany. Niekatoryja daty patrabujuć pravierki. Uvohule kniha vyznačajecca dastatkovaj paŭnatoj i dakładnaściu. Škada tolki, što jaje nakład małavaty.

Valery Paźniakoŭ

Kamocki piaje malitvy

Aleś Kamocki, «Psalmy», 2000, Magton recards

Na styku roku, folku, džazu, bardaŭskaj pieśni ŭ Biełarusi źjaŭlajucca prahramy novaj chryścijanskaj muzyki — letašni kaladny prajekt «Śviaty viečar», albom chryścijanskich śpievaŭ «Zazirni ŭ nieba» hurtu «Zołak». Z hetaha šerahu i novy albom «Psalmy» Alesia Kamockaha na biblejnyja radki ŭ pierakładzie na biełaruskuju Ryhora Baradulina.

Słova «psalmy» pachodzić ad hreckaha «psalmas» — uračysty relihijny śpieŭ, malitva. Paetyčnaja forma i metar psalmaŭ hruntujucca na syntaksyčnym paraleliźmie — varyjacyjach adnoj i toj samaj temy, albo na vykazvańniach, jakija sensava padparadkoŭvajucca adno adnamu. Kniha psalmaŭ, napisanaja carom Davydam, naličvaje 150 tvoraŭ. Skaryna ŭ pradmovie da «Psałtyru» adznačaŭ: «Psałam žastokaje serca miakčyć i ślozy ź jaho, jakaby sa istočnika izvodzić». Psalmy pierakładali Simiaon Połacki, Ivan Łuckievič, Vasil Siomucha i voś — Ryhor Baradulin.

Raspačynajecca dysk malitvaj «Ojča naš». Dalej — kala dvaccaci trekaŭ, na dva ź jakich zapisana pa dźvie ci try muzyčna-paetyčnyja temy. Aleś spačatku cytuje toj ci inšy psalm u pierakładzie I.Łuckieviča, a potym śpiavaje adpaviednuju muzyčnuju versiju na vieršy Baradulina. Jość na dysku j hitara Kamockaha. Jana nahadvaje tut pieršy psalmovy intrument — arfu.

Kampakt-dysk i kaseta A.Kamockaha na vieršy R.Baradulina «Psalmy» — nasupierak tamu, što pamyłkova była pisała «NN» — byli vydadzienyja ŭ Polščy pry padtrymcy Centru Hramadzianskaj Adukacyi «Polšča-Biełaruś» i Biełaruskaha Abjadnańnia Studentaŭ. Aformlenyja jany tvoram dački paeta — Iłony Baradulinaj.

Da Boha źviarnucca z malitvaj zališnim nikoli nia budzie...

Anatol Mialhuj

Novyja knihi, dasłanyja ŭ redakcyju

Frahmenty filazofii, kulturalohii, litaratury. № 3—4, 1999. — Miensk, 1999. — 288 s. ISBN 9955-437-02-2

Temaj toŭstaha numaru almanachu stała «Krytyčnaje myśleńnie».

U.Šielichin. Sierdcie pomnit: Albom-kniha. — Miensk: vydaviectva «Čatyry čvertki», 2000. — 224 s., ił. — Nakład 3000 as. ISBN 985-6089-51-4

Kolišni dyktar biełaruskaj televizii j radyjo, artyst Uładzimier Šalichin zhadvaje pra svaje sustrečy z znakavymi fihurami biełaruskaj, savieckaj i suśvietnaj kultury: ad Michasia Zabejdy-Sumickaha j Łarysy Aleksandroŭskaj da Mścisłava Rastrapoviča j Michaiła Bajarskaha.

IV Mižnarodnyja Kiryła-Miatodaŭskija čytańni, pryśviečanyja Dniam słavianskaha piśmienstva j kultury: Matarjały čytańniaŭ (Miensk, 24—26 traŭnia 1998 h.). U 2 č. Č. 1 / Eŭrapiejski humanitarny ŭniversytet, Biełaruski ŭniversytet kultury; Red. kalehija: A.Biendzin (adkazny redaktar) dy inš. — Miensk: Biełaruski ŭniversytet kultury, 1999. — 162 s. — Nakład 200 as.

IV Mižnarodnyja Kiryła-Miatodaŭskija čytańni, pryśviečanyja Dniam słavianskaha piśmienstva j kultury: Matarjały čytańniaŭ (Miensk, 24—26 traŭnia 1998 h.). U 2 č. Č. 2/ Eŭrapiejski humanitarny ŭniversytet, Biełaruski ŭniversytet kultury; Redakcyjnaja kalehija: A.Paźniakoŭ (adkazny redaktar) dy inš. — Miensk: Biełaruski ŭniversytet kultury, 1999. — 192 s. — Nakład 200 as.

Siarod inšych matarjałaŭ zbornika varta vyłučyć tekst A.Biendzina «Rasiejskaja pravasłaŭnaja carkva j prablema biełaruskaha nacyjanalizmu (pačatak XX st.)».

Bieraściejski chranohraf: Zbornik navukovych pracaŭ. Vyp.2. — Bieraście: Vydaviectva S.Łaŭrova, 1999. — 400 s. — Nakład 100 as. ISBN 985-6371-54-6

Źmieščanyja pracy bieraściejskich, inšych biełaruskich, rasiejskich, łatyskich dy ŭkrainskich daślednikaŭ z historyi Biełarusi j Bieraścia. Najcikaviejšy matarjał — artykuł E.Jakabsona z Ryhi «Łatvija j Biełaruś. Pačatak dačynieńniaŭ (1919—1920)» — pra sprobu Ŭradu BNR z dapamohaju Łatvii adnavić svaju ŭładu ŭ krainie j staŭleńnie łatyskich uładaŭ da prablemaŭ Biełarusi.

Z historyi viakoŭ i pakaleńniaŭ Iviejskaha kraju: Matarjały navukova-praktyčnaj krajaznaŭčaj kanferencyi / Pad redakcyjaj I.Kreń. — Horadnia: Haradzienski dziaržaŭny ŭniversytet, 1999. — 256 s. — Nakład 2500 as. ISBN 985-417-145-0

Ł.Rakava. Tradycyi siamiejnaha vychavańnia ŭ biełaruskaj vioscy. — Miensk: Uradžaj, 2000. — 111 s.: ił. — Nakład 2000 as. ISBN 985-04-0398-5

Na šyrokim histaryčna-etnahrafičnym matarjale analizujucca tradycyjnyja formy, metady j srodki vychavańnia dziaciej, raspaviadajecca pra admietnaści pobytu j kultury našych prodkaŭ.

T.Bondar. Imiem Ajca i Syna: Apovieść, raman. — Miensk: Mastackaja litaratura, 2000. — 317 s. — Nakład 1650 as. ISBN 985-02-0380-3

U čarhovuju knihu biełaruskaje piśmieńnicy, redaktarki rasiejskamoŭnaha časopisa zamiežnaj litaratury, uvajšli naveli j raman «Miečanaja».

S.Janovič. Zapisy vieku. — Biełastok, 1999. — 97 s. — (Biblijateka biełaruskaha litaraturnaha abjadnańnia «Biełavieža». Kn.26). ISBN 83-85918-18-3

Liście srebnaj tapoli. Z polskaj liryki XX st. vybraŭ i pierakłaŭ Jan Čykvin. — Biełastok, 1999. — 110 s. — (Biblijateka biełaruskaha litaraturnaha abjadnańnia «Biełavieža». Kn.28). ISBN 83-85918-20-5

Ślaza piakučaja Ajčyny. Tvorčy partret Jana Čykvina. — Biełastok, 2000. — 167 s. — (Biblijateka biełaruskaha litaraturnaha abjadnańnia «Biełavieža». Kn. 29) ISBN 83-85918-21-3

Uładzimier Kaleśnik, Uładzimier Konan, Masiej Siadnioŭ, Ała Siamionava, Nina Maciaš, Aleś Razanaŭ dy inšyja litaratary apisvajuć dy charaktaryzujuć tvorčaść biełastaččanina Jana Čykvina.

H.Tvaranovič-Sieŭruk. Vierasy Darahanava: Liryka. — Miensk: Biełaruski knihazbor, 2000. — 96 s. — Nakład 500 as. ISBN 985-6318-70-Ch

Druhi zbornik paetki.

Ahlad padrychtavaŭ Viktar Muchin