Siarhiej Chareŭski. Pierakreślenaja Cyvilizacyja

žydoŭski numar “NN”

Siarhiej Chareŭski

Pierakreślenaja cyvilizacyja

Kolkaść žydoŭskaha nasielnictva ŭ Biełarusi rasła da apošniaj vajny. U Miensku i ŭ Vilni ich było pa 43 pracenty, u niekatorych miastečkach i taho bolej.

U 1918 hodzie, kali stvarałasia Biełaruskaja Narodnaja Respublika, biełaruščyna z žydoŭstvam išli poruč. I pieršaja i druhaja Ŭstaŭnyja Hramaty BNR deklaravali roŭnaść usich narodaŭ i movaŭ. U adkaz na heta žydoŭskaja frakcyja Mienskaj haradzkoj Dumy zajaviła pra padtrymku biełarusaŭ, pra ŭdzieł u stvareńni BNR i vydatkavańnie hrošaj na biełaruskija spravy.

I ŭ BSSR ad pačatku ŭłady taksama prychilna stavilisia da žydoŭstva, stvarajučy presu, škoły, teatry. Na hierbie BSSR byŭ zrobleny nadpis na idyš. Nievypadkova tamu žydy ŭ bolšaści zastalisia tut. Kali ž zapracavali sapraŭdnyja mechanizmy balšavizmu, uciakać im užo nie było kudy j nie było jak. Va Ŭschodniaj Biełarusi ŭ 1939 hodzie naličvałasia krychu bolš za 400 tysiačaŭ žydoŭ, albo 8 z pałovaj pracentaŭ ŭsiaho nasielnictva BSSR. I heta była samaja šmatlikaja nacyja paśla biełarusaŭ.

Blizu taho skłałasia sytuacyja i ŭ Zachodniaj Biełarusi. Ale... U tym samym 39-m hodzie siudy z Polščy chłynuła šmat uciekačoŭ, jakija ratavalisia ad niemcaŭ. Kolkaść žydoŭ u Biełarusi pieravysiła miljon čałaviek...

Zachodniebiełaruskija miastečki byli litaralna pierapoŭnienyja hetymi ludziami. Jany žyli navat u synahohach. Jak polskija hramadzianie jany, čaściakom nie traplajučy ŭ savieckuju statystyku, traplali ŭ savieckija lahiery. Tyja ž, chto zastaŭsia tut, zastaŭsia nazaŭsiody. U mahiłach. Hetak niamieckija nacysty pierakreślili cyvilizacyju, što praisnavała ŭ nas paŭtysiačy hadoŭ, staŭšy nieadjemnaj častkaju biełaruskaści. Zusim niašmat biełaruskich žydoŭ byli evakujavanyja ŭ hłybini savieckaje Eŭrazii. Tych, chto viarnuŭsia siudy pa vajnie, byŭ mizer. Ludzi nie chacieli viartacca ŭ vuścišnyja ŭspaminy. Tamu pa vajnie ŭ Biełarusi źjavilisia žydy z Ukrainy, Rasiei, Prybałtyki. Adnačasova z kolkasnymi adbylisia j źmieny jakasnyja. Pavajennyja žydy byli ŭžo častkaju savieckaje intelihiencyi. U 1959 hodzie žydoŭ u BSSR stała 150 tysiačaŭ čałaviek. Heta była samaja vialikaja pavajennaja ličba. Bo pačynajučy z 70-ch, spačatku pavolna, a paśla ŭsio bolš chutka, jany pačali pakidać Biełaruś, adjaždžajučy ciapier z krainy savietaŭ u volny śviet. Napradvieśni biełaruskaje niezaležnaści, u 1989 hodzie, ich u nas było ŭžo 112 tysiačaŭ, u dva razy mienš navat za ŭkraincaŭ.

Niezaležnaść Biełarusi nie pryniesła čakanaha žydoŭskaha adradžeńnia. Hetym razam ich pahnała z našaje krainy ŭsio razam — radyjacyja, ekanamičny kryzys i... doŭhačakanaja svaboda vybaru. Užo siońnia demohrafy j sacyjolahi prahnazujuć, što žydoŭ u Biełarusi zastałosia blizu 30 tysiačaŭ.