Valer Kalinoŭski. OŬŁD BEJLI SUDZIĆ ANTONA SAVANIUKA

OŬŁD BEJLI SUDZIĆ ANTONA SAVANIUKA

Były kamendant palicyi z paleskaha miastečka Damačava, a paźniej čyhunačny rabotnik z paŭdniova-uschodniaj uskrainy brytanskaj stalicy Entani Savaniuk abvinavačvajecca Centralnym kryminalnym sudom Londanu, viadomym jak Oŭłd Bejli, u zabojstvie čatyroch habrejaŭ pad čas druhoj suśvietnaj vajny, a taksama ŭ aktyŭnym i dobraachvotnym pasobnictvie ažyćciaŭleńniu hienacydu. U spravie fihurujuć kankretnyja proźviščy zabitych Savaniukom — Šymko, Barłas... Pamiž 19 vieraśnia i 31 śniežnia 1942 hodu było źniščanaje trochtysiačnaje damačaŭskaje hieta. Paśla taho, jak žydoŭ pahnali na rasstreł, palicejski atrad Savaniuka pravodziŭ «začystku» miastečka... Sam Savaniuk admaŭlaje svaju vinu.

U vieraśni taho ž hodu byli źniščany 54 vychavancy i vychavacielka Damačaŭskaha dzietdomu dla dziaciej savieckich rabotnikaŭ, i chacia nichto kankretna nie śćviardžaje, što Savaniuk mieŭ dačynieńnie i da hetaha złačynstva, mnohija damačaŭcy, jakija vystupali na sudzie, zaznačali, što padobnyja kryvavyja raspravy zvyčajna nie abychodzilisia biez maładoha i žorstkaha kamendanta miascovaj palicyi, jaki dobra viedaŭ usie miascovyja ściažynki i chovanki.

— U vas stolki vałasoŭ na hałavie niama, kolki jon zabiŭ ludziej, — tak acaniŭ układ Savaniuka ŭ spravu źniščeńnia ludziej 75-hadovy Fiodar Zań, były školny tavaryš budučaha palicaja. Fiodar Zań bačyŭ, jak Savaniuk advodziŭ na rasstreł i siamju jahonaj ciotki Chviadory za padazreńnie ŭ suviaziach z partyzanami.

Na vyjaznoje pasiedžańnie Centralnaha suda Londanu pa jahonaj spravie, jakoje adbyłosia 16 lutaha ŭ Damačavie, Entani Savaniuk nie pryjechaŭ, zastaŭsia pad chatnim aryštam. Kali b jaho ŭziali i pryvieźli na radzimu razam z 12 prysiažnymi i sudździami, dyk adrazu za pamiežnym šlahbaŭmam jaho aryštavali b pradstaŭniki biełaruskaj prakuratury. Paśla vajny ŭ Biełarusi suprać Savaniuka była ŭzbudžanaja sprava, ale pakolki jon źnik, jaje zakryli. U rodnaj vioscy jaho pamiatajuć jak Andreja Sałaniuka, u Anhlii jon źmianiŭ imia.

Vyjezd suda ŭ Biełaruś byŭ pieršym u historyi pasiadžeńniem brytanskaha suda za miežami krainy. Reč u tym, što pryciahnuć Antona Savaniuka da kryminalnaj adkaznaści stała mahčymym tolki paśla pryniaćcia ŭ 1991 hodzie specyjalnaha zakonu ab kryminalnaj adkaznaści za vajennyja złačynstvy, pavodle jakoha ŭ Vialikaj Brytanii mohuć być asudžanyja i ludzi, što ŭčynili vajennyja złačynstvy za miežami krainy. Savaniuk — pieršy, chto padpaŭ pad hety zakon. Suprać byłoha žychara Mira Symona Sierafinoviča sprava była ŭzbudžanaja ŭ 1996 hodzie, ale sud vyrašyŭ, što 85-hadovy Sierafinovič zanadta stary i chvory, kab udzielničać u pracesie. Nieŭzabavie toj i pamior ad chvaroby Alchajmera. Sivy pensijaner Savaniuk taksama chodzić z kijočkam, i na vyhlad jahony zusim nia skažaš, što na jahonaj dušy takija žudasnyja złačynstvy.

Śledztva ciahnułasia bolš za dva hady, było apytana 376 čałaviek, u tym liku niamała žycharoŭ Damačava. 16 damačaŭcaŭ u jakaści śviedkaŭ jeźdili ŭ Londan, dzie j zmahli pabačyć svajho byłoha ziemlaka. 75-hadovy Fiodar Zań na svaje vočy bačyŭ, jak Savaniuk rasstralaŭ z aŭtamatu paŭtara dziasiatka habrejek. Tutejšy pensijaner Ivan Bahłaj byŭ śviedkam taho, jak Savaniuk vioŭ na rasstreł habrejskuju dziaŭčynku, biŭ jaje biarozavym kijom i prykrykvaŭ «Šnel, šnel!» Bahłaj u svoj čas i apaznaŭ Savaniuka pa šnary na tvary.

— Niamieckaj movy Savaniuk zusim nia viedaŭ, adnak hetaje słoŭca vykarystoŭvaŭ, — kaža jon.

U Damačava ciapier žydoŭ amal niama, prynamsi, tutejšych, usie zastalisia ŭ vializnaj brackaj mahile ŭ lesie niepadalok. Mahiła dahledžanaja, na joj stajać abeliski. Pomnikaŭ niavinnym achviaram u Damačavie šmat, ale najbolš uražvaje nadpis, zrobleny niečaj rukoj na ścianie pryvatnaha budynku la miascovaj carkvy. Napisanyja siniaj farbaj vializnymi litarami słovy nahadvajuć usim, što tut nacysty zabili 3800 čałaviek... Heta jak znak ščyraha ačyščeńnia damačaŭcaŭ ad plamy, zroblenaj Savaniukom i inšymi złačyncami, padobnymi da jaho.

Sud nad byłym palicajem praciahniecca jašče šeść-siem tydniaŭ. Savaniuka ŭrešcie moža čakać pažyćciovaje źniavoleńnie. Damačaŭcy ŭ adzin hołas vykazvajucca za śmiarotny prysud, a niechta prapanavaŭ navat prykavać jaho łancuhom da sasny na brackaj mahile achviaraŭ, kab jon pilnavaŭ jaje da samaha skonu. Inšy ž prapanavaŭ pieravieźci jaho siudy, na radzimu, i prymusić žyć na biełaruskuju pensiju... Dy humannaje brytanskaje pravasudździe nie praduhledžvaje takich žorstkaściaŭ.

Valer Kalinoŭski, Damačava—Miensk

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0