Chadanovič u "Süddeutsche Zeitung"

Siońniašni numar adnoj ź viadučych niamieckich štodzionnych hazetaŭ "Süddeutsche Zeitung" źmiaščaje ese Andreja Chadanoviča pad zahałoŭkam, jaki možna pierakłaści jak «My taksama jašče jość!». «Mnohija orhany našaha cieła, asabliva maleńkija, nie žyćciova važnyja, my zaŭvažajem tolki tady, kali jany pačynajuć baleć», ‑ piša aŭtar.

Kanflikt Rasiei i Biełarusi padobny da bojki chulihanaŭ – atrymali kuchtaloŭ i tyja, chto prosta stajaŭ pobač. «Rasieja i Zachad zaŭždy pavodzili siabie ŭ adnosinach da Biełarusi, nibyta mafijoznyja klany: jany padzialili terytoryju». Pry hetym, nichto nie spračaŭsia z tym, što Biełaruś była ŭ sfery ŭspłyvu ŭschodniahia «starejšaha bratu». Andrej Chadanovič iranizuje nad tym, jak biełaruski režym apeluje da marali, kab abaranić svaje karyślivyja intaresy.

Razam z tym, na dumku aŭtara, u kryzysa jość i stanoŭčyja baki. «Niedaraźvitaja biełaruskaja samaśviadomaść atrymaje šaniec – kali biełarusy i rasiejcy raźvitajucca ź iluzijaj, što jany adzin narod. Narešcie raźbivajecca mit pra niezvyčajnuju luboŭ pamiž dvuma braterskimi narodami, jaki tak doŭha nie davaŭ biełarusam skromna ŭzvažyć svaje šancy na mižnarodnaj arenie». Inšy stanoŭčy bok – heta toje, što zachodnieeŭrapiejcy ŭśviadomili: EZ i Ŭschodniaja Eŭropa – susiedzi, jakim nakanavana žyć razam, cikavicca adzin adnym i šukać kampramisy.

Šukajcie ese voś tut.

Pa nastojlivych prośbach čytačoŭ sajtu drukujem biełaruski varyjant ese.

❏

Soła na trubie

Tak byvaje z orhanami našaha cieła — maleńkimi, ale žyćciova nieabchodnymi — my ich nie zaŭvažajem, časam navat nia viedajem pra inchnaje isnavańnie, pakul jany nie pačynajuć nam baleć. Niešta padobnaje adbyvajecca z Zachodniaj Eŭropaj, jakaja raptam zhadała pra isnavańnie Biełarusi — maleńkaj eŭrapiejskaj krainy, što, akazvajecca, moža prynosić vialikija kłopaty.

Viadoma ž, niekatoryja eŭrapiejcy viedali pra Biełaruś i raniej: jość sabie takaja kraina na ŭskrainie Eŭropy (i treba jašče spraŭdzić, što tam za Eŭropa!); niechta krajem vucha čuŭ, što tam deficyt demakratyi i nieabmiežavanaja ŭłada «apošniaha eŭrapiejskaha dyktatara». Ale nam, zachodnim — sapraŭdnym! — eŭrapiejcam što da hetaha? Nam persanalna hetaja kraina ničym nie cikavaja, a zhadany dyktatar ničym asabista nie pieraškadžaje. Dyj naahuł nia našyja heta prablemy. Voś jość Rasieja, jakaja napraŭdu daminuje ŭ hetym rehijonie, — chaj jana z svaimi «małodšymi bratami» j sajuźnikami i raźbirajecca.

A «ŭłasna rasiejskija» prablemy vyjavilisia zusim nia tolki rasiejskimi, a ahulnaeŭrapiejskimi. Varta było pa‑sapraŭdnamu vybuchnuć pieršamu biełaruska‑rasiejskamu kanfliktu, jak jaho adčuli na sabie ŭsie zachodnija susiedzi. Tak byvaje padčas chulihanskaj bojki ŭ hramadzkim miescy — abaviazkova dastaniecca pa hałavie kamuści pobač. Uzajemny biełaruska‑rasiejski hazavy j naftavy šantaž ničym inšym, jak chulihanskaju bojkaj, i nazvać nielha, voś tolki cierpiać ad hetaha — i realna cierpiać — tyja eŭrapiejcy, što raniej dumali, byccam Eŭraźviaz — inšaja planeta, dzie niama miesca ni Rasiei ź jaje raźdźmutymi imperskimi ambicyjami, ni niepradkazalnamu tatalitarnamu biełaruskamu režymu.

Da pary da času ŭ rasiejska‑zachodnich dačynieńniach što da Biełarusi atrymlivałasia amal jak u kryminalnych filmach pra mafiju — roznyja kłany padzialili kantralavanuju imi terytoryju, i nakont majoj krainy asablivych sprečak nie ŭźnikała — tut haspadaryć uschodni «vialiki brat». Tamu nichto na Zachadzie ŭsurjoz nie zaminaŭ Rasiei pravodzić u Biełarusi svaju zamiežnuju palityku; nie zaminaŭ Jelcynu, a paśla Pucinu padtrymlivać režym Łukašenki, a časam navat prykryvać jaho svaim aŭtarytetam padčas asabliva niaŭdałych mižnarodnych avanturaŭ. Zrazumieła, padtrymlivać nia prosta tak, a ŭ abmien na deklaravanuju lajalnaść Łukašenki ŭ dačynieńni Maskvy.

Z ułasnaha dośviedu ja viedaju: kali chto‑niebudź prapanuje mnie supracoŭnictva, pryčym złoŭžyvaje vysokaj rytorykaj, apelujučy da čahości vielmi duchoŭnaha, — heta vyrazny syhnał, što mianie padmanuć, zrobiać usio, kab nie zapłacić za zroblenaje i abyścisia słovami maralnaj padziaki. Tamu, čujučy takija ŭźniosłyja słovy, ja kažu sabie: «aściarožna, machlar!» Prykładna takoj stratehii trymaŭsia Łukašenka ŭ dačynieńniach z Rasiejaj. Vy nam — niejmavierna tannyja naftu j haz, my vam — viernaje siabroŭstva j kurs na abjadnańnie našych dziaržavaŭ. Z boku biełaruskaj ułady pramaŭlałasia rekordnaja kolkaść patasnych słovaŭ što da biełaruska‑rasiejskaj družby j słavianskaha (čytaj: uschodniesłavianskaha) adzinstva. Biełaruskija intelektuały bili tryvohu: maŭlaŭ, Łukašenka handluje niezaležnaściu svajoj krainy. Ale dzie vy bačyli dyktatara, jaki b dobraachvotna dzialiŭsia z kim‑niebudź svajoj nieabmiežavanaj uładaj?

U 2006 hodzie, demanstratyŭna nie padymajučy košty na enerhanośbity, Rasija zrabiła ŭsio dziela padtrymki finansavaj stabilnaści ŭ Biełarusi — tolki kab Łukašenka znoŭ zachavaŭ uładu. Tady jak z boku Biełarusi intehracyjnyja abiacańni zastavalisia tolki abiacańniami j nie ŭvasobilisia ŭ ekanamičnuju kankretyku. Tamu raniej ci paźniej Maskva prosta musiła vystavić rachunak — pavyšeńnie dla Biełarusi raniej śmiechatvornych koštaŭ na rasiejskija enerhanośbity. Takim čynam kali nie adbyŭsia zamach na niezaležnaść Biełarusi, to prynamsi ŭsurjoz pachisnuŭsia taki fenomen, jak «biełaruski ekanamičny cud»: za košt čaho režymu j dalej stvarać iluziju ekanamičnaj stabilnaści ŭ krainie, płaciačy pensijaneram padazrona vysokija pensii?

I dziciačamu abureńniu Łukašenki nie było miežaŭ. I što cikava, arhumenty pryvodzilisia nie ekanamičnyja, a maralna‑rytaryčnyja: «my ž z rasiejcami braty, my ž za ich staim haroju, my ž zaŭsiody pieršymi prymali na siabie ŭdary zachodnich vorahaŭ, što vajavali z Rasiejaj, a jany, rasiejcy, nam padstupna zdradzili». Ale emacyjna afarbavanyja arhumenty bolš nie spracoŭvali, «Hazprom» nie žadaŭ źnižać hazavyja košty, i Biełaruś z Rasiejaj chutka ad uzajemnych abvinavačańniaŭ pierajšli da ŭzajemnych pahrozaŭ i šantažu, a ad słovaŭ pierajšli da spravy, što chutka adčuli na siabie j našy zachodnija susiedzi.

U kryzisie, jaki pierastaŭ być tolki biełaruska‑rasiejskim, nielha nie pabačyć i dvuch pazytyŭnych momantaŭ. Pieršy datyčyć biełarusaŭ — achviaraŭ rasiejskich i prałukašenkaŭskich medyjaŭ. Narešcie niedaraźvitaja biełaruskaja identyčnaść maje šaniec kančatkova sfarmavacca. Narešcie biełarusy (i rasiejcy taksama) pierastanuć ličyć, što jany — faktyčna adzin i toj samy narod. (Raniej takoje zdarałasia chiba tolki padčas chakiejnych dy tenisnych matčaŭ Biełaruś‑Rasieja, kali biełaruskija zaŭziatary raptam adčuvali svaju biełaruskaść). Narešcie razburany mit ab niejkaj nadzvyčajnaj lubovi j sympatyi pamiž dvuma braterskimi narodami, što raniej zaminaŭ biełarusam ćviaroza aceńvać inšyja mahčymaści ŭ mižnarodnych kantaktach.

Druhi momant datyčyć chutčej zachodnich eŭrapiejcaŭ, jakija narešcie zhadali: Eŭraźviaz i Ŭschodniaja Eŭropa — pa‑raniejšamu susiedzi, jakim nikudy nie padziecca adno ad adnaho, jakim nakanavana žyć razam — supracoŭničajučy, cikaviačysia adno adnym, dapamahajučy adno adnamu, šukajučy ŭzajemnych kampramisaŭ. Pierafrazoŭvajučy paeta j kazańnika Džona Dona, nivodnaja kraina nie isnuje samotna, jak Vostraŭ, sama pa sabie; kožnaja kraina — čaścinka Macieryka, častka sušy; kali Mora zmyvaje choć by adziny Ŭcios, mienšaje Eŭropa… I kali niechta hraje na trubie z hazam ci naftaju, hetuju muzyku čuje — nia moža nia čuć — uvieś kantynent. A tamu nie pytajsia, kamu pierakryli naftu, — naftu pierakryli tabie!

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0