Paetka Nasta Kudasava: Kali b zastałasia ŭ Biełarusi, ja b taksama maŭčała
Nasta Kudasava ŭ intervju «Radyjo Svaboda» paraŭnała žyćcio ŭ ciapierašniaj Biełarusi z hieta. «Čałaviek musić najpierš zachavać svajo žyćcio, zdaroŭje. Kali biełarusy, jak ty kažaš, pakładucca pad tanki, nas prosta fizična źniščać. My fizična musim zachavacca».
Niekalki hadoŭ tamu, jašče pierad adjezdam z Rahačova, Nasta Kudasava raskazvała, što atmaśfiera ŭ horadzie stała ciažkaj: ludzi bajalisia kamunikavać i adkryta havaryć. Ciapier paetka nie bačyć prykmietaŭ taho, što situacyja źmianiłasia da lepšaha. «Mnie zdajecca, što jašče horš stała», — kaža jana. Sa znajomymi, jakija zastalisia ŭ krainie, na palityčnyja temy paetka starajecca nie razmaŭlać. Ale adčuvańnia viartańnia da narmalnaści ŭ jaje niama.
Ludzi niepaźbiežna prystasoŭvajucca, ličyć Kudasava. Kab praciahvać žyć, čałaviek musić niejkim čynam upisacca ŭ abstaviny, u jakich apynuŭsia. Samo pa sabie takoje prystasavańnie jana ličyć naturalnym.
«Jasna, što jany mimikrujuć. Tak, biezumoŭna. Kab žyć, treba adčuvać siabie žyvym, niejak upisvacca. I heta narmalna. Ja b taksama tak rabiła, napeŭna, kali b zastałasia tam, sprabavała niejkim čynam upisacca ŭ toj kantekst. Ale ja b nie skazała, što heta viartańnie da narmalnaha žyćcia».
Hetaje ŭmieńnie žyć dalej u zadadzienych abstavinach Kudasava adździalaje ad sapraŭdnaj narmalnaści. Apisvajučy situacyju, jana ŭžyvaje słova «hieta»:
«Nakolki ty možaš u hieta, štości rabić, pakul jašče tabie dajuć žyć, ty budzieš rabić na tych umovach, katoryja tabie dazvolenyja».
Asobna žurnalist Dźmitry Hurnievič spytaŭ paetku, ci asudžaje jana tych biełarusaŭ, jakija na fonie represij unutry krainy i vajny va Ukrainie vybirajuć maŭčańnie.
«A jaki jość vybar? Ja b taksama tak rabiła», — adkazała paetka.
Pa słovach Nasty, kali jana prymała rašeńnie ab adjeździe, dobra razumieła alternatyvu. Zastavacca i adkryta vystupać dla jaje aznačała ryzykavać turmoj, prytym što ŭ Biełarusi zastavalisia b jaje dzieci:
«Kali b zastałasia ŭ Biełarusi, ja b taksama maŭčała cichieńka i prystasoŭvałasia, naturalna, kab niejak tak prosta hety čas pieražyć».
«My fizična musim zachavacca»
Dźmitry Hurnievič zhadaŭ paprok, jaki časam možna pačuć na adras biełarusaŭ: maŭlaŭ, inšyja narody praciahvajuć zmahacca navat u samych niebiaśpiečnych abstavinach, a biełarusy navučylisia mimikryravać i čakać.
Kudasava z takim asudžeńniem nie zhodnaja.
«Ja za kanjunkturu zaŭsiody, ja liču, što čałaviek musić najpierš zachavać svajo žyćcio, zdaroŭje, tamu što pra jakoje zachavańnie moža iści reč? Pra zachavańnie Biełarusi. Kali biełarusy, jak ty kažaš, pakładucca pad tanki, nas prosta fizična źniščać. My fizična musim zachavacca».
Jak davodzić paetka, niama ničoha nienarmalnaha ŭ tym, što čałaviek sprabuje žyć i rabić toje, što moža, u zadadzienych jamu abstavinach.
Ale tut uźnikaje inšaje pytańnie — dzie zakančvajecca nieabchodnaje prystasavańnie i pačynajecca kampramis, paśla jakoha ŭžo ciažka zastavacca sumlennym pierad samim saboj.
«Miaža hetaja, hety bałans vielmi tonki, kab nie skacicca ŭ štości takoje brydkaje, i nie zrabić niešta takoje, paśla katoraha ty ŭžo nie zmožaš nazyvacca sumlennym čałaviekam».
Dla samoj Kudasavaj vyjściem staŭ adjezd. Jana nie viedała, dzie budzie pracavać i čym zajmacca, ale razumieła, što doŭha maŭčać i prystasoŭvacca nie zdoleje.
«Ja nie ŭmieju maŭčać. Ja nie ŭmieju być chitraj i maŭčać. Kab umieła, moža b i zastałasia».
Svoj vybar paetka nie pieranosić na inšych. Zastavacca ŭ Biełarusi i vybirać aściarožnaść, na jaje dumku, nie padstava dla asudžeńnia.
«Kali ŭ čałavieka jość instynkt samazachavańnia, heta narmalna, heta zdarova i tak pavinna być».
Ci zastaniecca miesca dla knihi ŭ śviecie karotkich videa?
Značnaja častka razmovy była pryśviečanaja litaratury. Dźmitryj Hurnievič spytaŭ paetku, ci maje słova raniejšy sens u čas, kali sacyjalnyja sietki zapałanili žyćcio ludziej, asabliva dziaciej, a značnaja častka kantentu pieratvaryłasia ŭ karotkija videa z pastajannym pieraklučeńniem uvahi.
Kudasava pryznałasia, što sama dumaje pra heta. Na jaje dumku, uvieś čas žyć u takim rytmie niemahčyma: u niejki momant čałaviek stamlajecca i choča ad jaho adklučycca.
«Mnie zdajecca, što ŭsio adno ludzi stomiacca ad takoha rytmu, što niepaźbiežna nadychodzić niejkaja stoma, adklučajecca mozh, niemahčyma ŭvieś čas u hetym šalonym rytmie žyć», — miarkuje Kudasava i pryznajecca, što i sama moža nadoŭha zavisnuć u telefonie, biaskonca hartajučy stužku. Ale varta choć na dzień ź jaje vyjści, jak źmianiajecca adčuvańnie navakolnaha śvietu.
«Ty razumieješ, boža, jakoje žyćcio šyrokaje i raznastajnaje, jakim moža być spakojnym i pryhožym».
Kudasava nie idealizuje litaratury i nie ličyć, što načytanaść sama pa sabie robić čałavieka maralnym. Adukavany i načytany čałaviek całkam moža akazacca złačyncam. Ale ŭ litaratury jość inšaja funkcyja.
«Litaratura prynamsi vučyć dumać. Jana vučyć myślić krytyčna».
Čytańnie, na jaje dumku, pašyraje dalahlad i prymušaje čałavieka vychodzić za miežy ŭłasnaha dośviedu, sprabavać zrazumieć inšych ludziej, inšyja hramadstvy, histaryčnyja i kulturnyja kanteksty.
«Dla taho, kab, nie być zasiarodžanym tolki na sabie i nie dumać, što ty adzin charošy, a ŭsie astatnija kiepskija ludzi. Što voś u nas tut dobryja, tam złyja i hetak dalej. Kab razumieć, što žyćcio nie čorna-biełaje, mnie zdajecca, važna čytać bolš».
«Zorka numar adzin» u litaratury dla Kudasavaj
Viadučy taksama spytaŭ Kudasavu, ci jość piśmieńniki, na jakich jana chacieła b raŭniacca. Paetka adkazała, što ni na kaho raŭniacca nie choča:
«Ja nie chaču ni da kaho raŭniacca. Prosta ja heta ja. Ja takaja, jakaja jość, navat kali budu horš za mnohich. Ale heta moj šlach, maje teksty».
Ale aŭtary, jakimi jana zachaplajecca, biezumoŭna, jość. I adna postać zastajecca dla jaje asablivaj.
«Napeŭna, da siońniašniaha dnia takaja zorka numar adzin dla mianie — heta ŭsio-taki Maryna Ćviatajeva».
Pa słovach Nasty, jana niadaŭna znoŭ pieračytvała Ćviatajevu i zastałasia pad tym ža mocnym uražańniem.
«Usio adno nie viedaju joj roŭnych na śviecie. Jana dla mianie prosta štości takoje niečałaviečaje. Nie možna prosta było žyć žyvym čałaviekam i stvarać takija teksty».
Na pytańnie, kaho ź biełaruskich aŭtaraŭ jana mahła b pastavić na viaršyniu, Kudasava nazvała Alesia Razanava, Ryhora Baradulina, Uładzimira Niaklajeva, Anatola Sysa i Maryju Vajciašonak. Pry hetym pryznałasia, što nie lubić składać takija śpisy: paśla zaŭsiody pieražyvaje, što zabyłasia na kahości važnaha.
Razvažajučy dalej pra biełaruskuju paeziju, Kudasava pahadziłasia z aznačeńniem biełarusaŭ jak «nacyi paetaŭ», zaŭvažyŭšy pry hetym, što niedastatkova dobra viedaje inšyja narody, kab paraŭnoŭvać.
I adnu z pryčyn jana bačyć u samoj movie.
«U nas prosta mova vielmi mieładyčnaja, miłahučnaja. Jana, mnie zdajecca, stvoranaja dla taho, kab na joj pisać vieršy. Na joj kłasna atrymlivajucca pryhožyja vieršy, pieśni».
35 maładych biełarusaŭ i biełarusak, za jakimi varta sačyć: apublikavany pieršy śpis Next 3524
Kamientary