Miljony maluskaŭ z Pryčarnamorja zachapili Ženieŭskaje voziera — heta katastrofa dla ekasistemy
Maleńkija, ale nadzvyčaj ahresiŭnyja maluski razburajuć charčovyja łancuhi ŭ aziorach Šviejcaryi, jak heta ŭžo zrabili ŭ Vialikich aziorach Paŭnočnaj Amieryki. Niadaŭna hetych škodnikaŭ upieršyniu zaŭvažyli ŭ Paŭnočnaj Irłandyi.
Padobna tamu, jak chalesteryn zatykaje arteryju, maluskam-kvaham (Dreissena bugensis) spatrebiłasia ŭsiaho niekalki hadoŭ, kab zabić 5‑kiłamietrovuju sietku trub pad Šviejcarskim fiederalnym technałahičnym instytutam u Łazanie. Pakul supracoŭniki zrazumieli, što adbyvajecca, było pozna.
Sistema, jakaja pampavała chałodnuju vadu z hłybini 75 mietraŭ Ženieŭskaha voziera dla astudžeńnia kampusa, paciarpieła kałaps. Mahutnaść ciepłaabmieńnikaŭ źniziłasia na tracinu, zabitaja pieramołatymi rakavinami.
Jak piša The Guardian, nastupstvy akazalisia surjoznymi. Kali sistema pačała hublać efiektyŭnaść, kandycyjanavańnie stała pracavać horš: tam, dzie letam pavinna być mienš za 24°C, tempieratura trymałasia na ŭzroŭni 26-27°C.
Dla instytuta prablema nie tolki ŭ kamforcie aŭdytoryj. Jaho data-centry i ŭnikalnaje abstalavańnie, u tym liku ekśpierymientalny reaktar jadziernaha sintezu, — patrabujuć bieśpierapynnaha astudžeńnia.
«Heta adkrytaje ŭvarvańnie», — kanstatuje Maciuren Dziupańje, kiraŭnik inžyniernych sietak instytuta.
Pitnaja vada ŭ Ženievie i Łazanie patencyjna znachodzicca pad pahrozaj, tamu što sistemy pompaŭ i filtracyi znachodziacca ŭ zonie pražyvańnia kvahi. Aeraport, jaki vykarystoŭvaje tuju ž sistemu vadzianoha astudžeńnia, što i ŭniviersitet, taksama paciarpieŭ.
«Usie jany majuć hetuju prablemu vakoł voziera; niama vyklučeńniaŭ», — kaža Dziupańje.
Idealny zachopnik
Kvaha — adzin z samych niebiaśpiečnych invaziŭnych vidaŭ na płaniecie. Hetyja maluski rodam z Čarnamorskaha rehijona (Ponta-Kaśpijski basiejn) raspaŭsiudzilisia pa śviecie dziakujučy sudnachodstvu. Ich vyžyvalnaść i pładavitaść uražvajuć: adna samka zdolnaja pradukavać da miljona jajcakletak. Kvahi mohuć razmnažacca kruhły hod pry tempieratury vady ŭsiaho 5°C i vyžyvać u samych ekstremalnych umovach.
U Paŭnočnaj Amierycy, u Vialikich aziorach, ich zafiksavali jašče ŭ 1989 hodzie, i ciapier u niekatorych vadajomach jany składajuć bolš jak 99% bijamasy ŭsich biespazvanočnych. Situacyja katastrafičnaja: papulacyja ryby padarvanaja, a na baraćbu z nastupstvami patrabujucca sotni miljonaŭ dalaraŭ. Navat daŭno patanułyja karabli, jakija idealna zachoŭvalisia ŭ chałodnaj vadzie, ciapier pakrytyja toŭstym płastom rakavin.
A ciapier sihnał tryvohi prahučaŭ i ŭ Jeŭropie. Hetaj vosieńniu ich upieršyniu ŭbačyli ŭ Paŭnočnaj Irłandyi.
DAERA urges greater vigilance as Quagga mussel confirmed in Lower Lough Erne – first confirmed record in Northern Ireland.
Read more: https://t.co/NBM302jAnx pic.twitter.com/b6JXbJtbgQ
U Šviejcaryi pieršy raz hety invaziŭny vid byŭ zaŭvažany ŭ 2014 hodzie. A šeść hadoŭ tamu kvahaŭ vyjavili ŭ Ženieŭskim voziery. Z toj pary jany raspaŭsiudzilisia jak lasny pažar. Siońnia navukoŭcy znachodziać hetych maluskaŭ na rekordnaj hłybini 250 mietraŭ — u ciomnym, jak smol, asiarodździ, dzie amal niama kisłarodu i dzie, akramia mikrobaŭ, isnuje vielmi mała žyćcia.
U Ženieŭskim voziery siaredniaja ščylnaść papulacyi dasiahaje 4000 asobin na kvadratny mietr, a miescami pieravyšaje 35 000. Daśledavańni 2024 hoda pakazali, što ŭ probach dna 100% bijamasy składajuć vyklučna kvahi.
Dla ekasistemy voziera heta prysud. Dno, jakoje raniej było piasčanym, ciapier nahadvaje biaskoncy dyvan z maluskaŭ. Karennyja vidy — ślimaki, krevietki i miascovyja maluski — źnikli. Raki pamirajuć, bo abrastajuć maluskami nastolki, što nie mohuć ruchacca.
Kožny malusk filtruje da dvuch litraŭ vady ŭ dzień, pahłynajučy fitapłankton — fundamient charčovaha łancuha voziera. Heta pakidaje bieź ježy mikraskapičnych istot, takich jak vadzianyja błochi, jakimi, u svaju čarhu, charčujecca ryba. Kali źnikaje asnova piramidy, heta vyklikaje razburalny efiekt damino dla ŭsioj ekasistemy.
Pad pahrozaj apynuŭsia promysieł 120 prafiesijnych rybakoŭ Ženieŭskaha voziera. Akramia taho, vada stanovicca zanadta prazrystaj, z-za čaho soniečnaje śviatło pranikaje hłybiej, nahravajučy voziera i pravakujučy ćvicieńnie taksičnych vodaraściej.
Doŭhi čas prablema zastavałasia niabačnaj dla zvyčajnych ludziej, ale ciapier ihnaravać jaje niemahčyma. Miortvyja maluski vykidvajucca na plažy, vostryja rakaviny režuć nohi kupalščykam, a ŭładalniki łodak vymušany pastajanna čyścić korpusy sudnaŭ.
Kab vyratavać svaju infrastrukturu, instytut płanuje pabudavać novuju zamknutuju sistemu astudžeńnia. Ekołahi dapuskajuć: z časam pryroda moža adaptavacca i niejkija vidy ryb navučacca jeści hetych maluskaŭ. Adnak viarnuć voziera ŭ raniejšy stan užo niemahčyma.
Kamientary