Alaksandr Aniskievič: Novym lidaram u śviecie musić stać Uschodniaja Jeŭropa, a madel žyćcia da 2020 hoda niepradkazalna źmienicca
Futurołah i znany biznesoviec pra budučyniu Biełarusi.
15 studzienia ŭ Minsku adbyłasia sustreča z Alaksandram Aniskievičam — adnym ź pieršych pradprymalnikaŭ na postsavieckaj prastory, byłym top-mieniedžaram «Jo-Mabila», jaki ciapier zajmajecca naftaj i raspracoŭkaj prahram dla mabilnych telefonaŭ.
Jon źjaŭlajecca siabram rady dyrektaraŭ naftatrejdara Bryce Holding Limited (Cyprus). Kiruje napramkam mabilnych dadatkaŭ i inavacyj u śfiery IT.
U 2009 hodzie stvaryŭ i ŭznačaliŭ Instytut prablem madernizacyi, stratehii i raźvićcia hramadstva. Alaksandra možna nazvać futurołaham — jon analizuje tendencyi ŭ śviecie i na padstavie hetaha pradkazvaje niedalokuju budučyniu.
Mienavita pra heta zbolšaha i išła havorka padčas jahonaha vystupu. Nižej my pryvodzim najbolš cikavyja razvažańni Alaksandra.
Pra niepradkazalnaść śvietu i čałaviečyja jakaści
Prynamsi da 2020 hoda my znachodzimsia va ŭmovach absalutnaj niavyznačanaści.
Heta nie maje słovy, heta 2012 hod, spravazdača CRU, jakoje pryciahnuła dla składańnia prahnozu amal šeść tysiač ekśpiertaŭ. I ja tut całkam zhodny.
Pra što heta kaža? Hałoŭnym stanie adekvatnaść i adaptyŭnaść. Dynazaŭry admierli nie tamu, što klimat źmianiŭsia, a tamu, što jany nie zmahli adaptavacca da hetych źmienaŭ. Adaptyŭnaść — klučavaja zdolnaść, na jakuju nieŭzabavie budzie źmieniena ŭsia sistema adukacyi.
Čałaviek nie budzie kancentravacca na atrymańni niejkich fundamientalnych viedaŭ, bo jany nie treba — dla hetaha jość Google, u jakoha možna spytać «jak» i «što». Hałoŭnym stanie zdolnaść pravilnaha vykarystańnia viedaŭ. Najlepšy ŭzor — u vas jość sparža i salony ahurok. Vy možacie vykinuć sparžu, narezać ahurok i pradać za dalar u jakaści zakuski. Albo zrabić składanuju stravu za 10 dalaraŭ. Voś jana — roźnica ŭ adaptyŭnaści. Pieramahać budzie toj, chto budzie chutčej bačyć advarotny bok miesiaca, hladzieć na pradmiet ź inšaha rakursu, bačyć nietypovy padychod.
Pryviadu prykład. U SSSR byli dva hałoŭnyja śviaty — Dzień budaŭnika i Dzień milicyi. Tamu što ŭsie krali i tamu što kraina ŭvieś čas štości budavała, možna było śpisvać kałasalnyja srodki.
I ludzi na budoŭlach i ŭ prajektnych instytutach zarablali šalonyja hrošy. Paśla Alimpijady stała zrazumieła, što ŭ krainie katastrafična nie chapaje haściničnych miescaŭ. U najbujniejšych haradach krainy stali ŭzvodzić vialikija hateli, u Minsku heta «Biełaruś». Ale ŭ 82-m ci 83-m usie hetyja abjekty zamarozili. Niekatoryja i 30 hadoŭ prastajali niedabudavanyja. Voś tak uraz skončyłasia dobraje žyćcio budaŭnikoŭ. I pry čym tut adaptyŭnaść? A pry tym, što razumnyja ludzi z prajektnych instytutaŭ tady zrazumieli, što ŭsio, hrošaj bolš nie budzie. I jany syšli z haliny, pačali zajmacca inšym. I siońnia, praz 30 hadoŭ, ja pierakanany, što jany dobra siabie adčuvajuć. Ale byli i tyja, chto nikudy nie zrušyŭsia. Jany dumali: nu jak ža? Usio ž vierniecca i budzie jak raniej. Hetyja zastalisia na babach, z masaj kompleksaŭ.
Treba hladzieć napierad, nie jechać na dochłym kani. Razumnyja pacuki nie tyja, jakija pieršymi biahuć z karabla, a tyja, jakija biahuć ź jaho jašče ŭ porcie, adčuvajučy, što karabiel patonie.
Adaptyŭnaść — zdolnaść bačyć drobnyja sihnały. Heta hałoŭnaja jakaść, jakaja budzie zapatrabavana.
Pryčyny kryzisu i pierafarmatavańnie śvietu
Pieravahi majho pakaleńnia bebibumieraŭ 45—65 hadoŭ sfarmiravany našymi baćkami. Jany prajšli praz 1930-ja i vajnu. Jany ŭsio svajo žyćcio znachodzilisia ŭ stanie strataŭ. Ješ sytna, maj piać mašyn, try kvatery, sto paraŭ abutku — voś tyja ideały, jakija baćki pieradali nam. Jany svaje mary realizoŭvali na nas.
My — spažyŭcy. My — stvaryli sučasnaje spažyvieckaje hramadstva. Jość historyja, kali Anhliju błakavali niamieckija padłodki i pierakryli sistemu zabieśpiačeńnia z kantynienta. I anhličanie vypuścili zakon, pavodle jakoha kožnaje jajka musiła być nie źjedziena, a zdadziena na admysłovy zavod, kab ź jaho zrabili parašok, ź jakoha potym hatavali amlet. Pakaleńnie brytancaŭ nie viedała jaječni! Ale ciapier u nas takich prablemaŭ niama, palicy kramaŭ zavalenyja čym zaŭhodna. Ludzi majuć usio. Čałaviectva vychodzić z epochi spažyvańnia.
U «pakaleńnia milenium» inšyja zapyty: jano choča hramadskaha pryznańnia, zapatrabavanaści. Hetaja praha časam i vylivajecca ŭ «łajki» za hołuju zadnicu, vysunutuju z akna ciahnika. Ale hetaja duraść tolki častka ahulnaj tendencyi: novaje pakaleńnie patrabuje nie hrošaj, a pryznańnia svajoj karyści. Viadoma, što, kali staviš metu zarabić hrošy, hrošaj nikoli nie budzie. Zaŭsiody jany źjaŭlajucca ŭ toj momant, kali ty źmianiaješ metu «hrošy» na metu «mara».
I ludzi pačynajuć razumieć, što ad taho, što voŭk nie zadziraje razam usich łasioŭ u lesie, jahony aŭtarytet palaŭničaha nie mienšaje. Moładź choča nie hrebści pad siabie, jak rabili my, a samarealizacyi.
Pra madel žyćcia i hrošy
Źmianiajecca sama madel žyćcia, sacyjalnyja kantrakty. U minułaj madeli byŭ pažyćciovy kantrakt najmu.
U SSSR mužčyna žyŭ mienš za 60 hadoŭ, a piensijny ŭzrost byŭ 60.
Jašče školnikam na vakacyjach pracavaŭ na hadzińnikavym zavodzie i bačyŭ, jak adbyvajecca śpisańnie ludziej: prychodziła 18-hadovaja dziaŭčynka ŭ zboračny cech, za 5—7 hadoŭ harantavana sadžała sabie zrok i pierachodziła na halvaniku. Kali jašče za 5—7 hadoŭ jana nie stanaviłasia invalidam, to rabiłasia kładaŭščykom.
I tak było na kožnym zavodzie: rabić usio žyćcio i, pažadana, padochnuć da piensii. Ciapier usio inakš. Čamu Detrojt staŭ bankrutam? Bankructva dvuch piensijnych fondaŭ, i ŭsio.
I ja nie praciŭnik, nie prychilnik siońniašnich uładaŭ, ja nie žyvu tut.
Ale ja daŭ by Łukašenku Nobieleŭskuju premiju za h.zv. «padatak na darmajedstva», jaki apiaredžvaje čas.
Tolki što jon aformleny trochi nie tak, ale ideja hienijalnaja. Heta treba aformić jak vykup dziaržavie. Ja vam płaču — vy mianie nie čapajecie. Nie patrebnyja čałavieku ni lhoty ŽKH, ni biaspłatnaja miedycyna, ni lhotny prajezd. Treba dać jamu mahčymaść zarablać hrošy, bo, paŭtarusia, schiema pažyćciovaha najmu ŭžo nie pracuje. Kožny čałaviek šmatfunkcyjanalny, jon musić pracavać na niekalkich rabotach. Siońnia heta možna rabić, navat nie vychodziačy z domu. I miežy finansavaj aktyŭnaści siońnia padvoilisia. Heta ŭžo nie 20—60 hadoŭ, a 10—80. Kali ŭ ciabie jość svoj biznes, navošta tabie piensija? Kali ty dobra zarablaješ, što zaminaje tabie adkładvać? Chalaŭnaje žyćcio skončyłasia, i pry siońniašnich prapahandysckich mahčymaściach ŚMI treba danieści heta da kožnaha. Novaje pakaleńnie nie choča siadzieć na łaŭcy, ličyć kapiejki ad dziaržavy, jano choča pracavać.
Pra ŭłady budučaha
U budučym u čymści paŭtorycca siaredniaviečnaja historyja haradoŭ-dziaržaŭ, tolki siońnia heta nazyvajecca ahłamieracyjami.
Dla prykładu, San-Francyska i Łos-Andželes siońnia dajuć kala 20% VUP ZŠA, ahłamieracyja Maskva — heta bolš za 30% roźničnaha abarotu Rasii, ahłamieracyi Tokia i Sinhapur taksama jaskravyja ŭzory. Centralnyja ŭłady buduć hublać značnaść, znoŭ stanie aktualnym štości nakštałt Mahdeburhskaha prava.
Navat pytańnie zboru srodkaŭ hrošaj — tałaka zaŭsiody achviaruje bolš za dziaržavu. I tendencyja budzie pašyracca. Technałahičnyja źmieny staviać pad pytańnie samoje isnavańnie viarchoŭnaj ułady.
Uzory — Estonija i Isłandyja. Estonija ŭžo pieraviała ŭvieś praces pryniaćcia rašeńniaŭ u ličbavy farmat. A ŭsio nasielnictva Isłandyi ŭ minułym hodzie redahavała svaju Kanstytucyju ŭ internecie, heta ździejśnieny fakt! I jaje pryniali.
Ciapier kožny moža skazać, što ja voś tut vypraviŭ hramatyčnuju pamyłku, a tut dapisaŭ słova. Kožny čałaviek pisaŭ Kanstytucyju. Kožny čałaviek choča być datyčnym da čahości vialikaha, prymać rašeńni razam z astatnimi, a nie kab rašeńni prymalisia za jaho. Nieŭzabavie heta źniščyć ułady ŭ tradycyjnym razumieńni hetaha słova.
Pra budučuju pandemiju
Ja miarkuju, što ŭ budučyni zdarycca hłabalnaja pandemija. Pry siońniašnim abjomie pierasoŭvańnia ludziej heta zdarycca.
Heta jak kali ŭsie zastrachavalisia ad pažaru, i tady čyjaści kvatera abaviazkova zharyć. Maču-Pikču, kinutyja harady Azii, u 90 vypadkaŭ sa 100 pryčynaj raptoŭnaj emihracyi źjaŭlałasia pandemija, pryniesienaja zvonku. Ź siońniašnimi ličbami nasielnictva ahłamieracyj čałaviečyja straty buduć kałasalnyja, ludzi pabiahuć u viosku.
Taksama abvostracca kanflikty za vadu. Navat u Biełarusi ŭžo try hady niedastatkovaje vodaŭtvareńnie. Heta absalutny fakt! Vy bačyli, što sioleta było z rekami i kałodziežami? I heta adbyvajecca paŭsiul. Paru hadoŭ tamu francuzskija AES pierachodzili na aščadny režym, bo nie chapała vady dla achaładžeńnia reaktaraŭ. Vy možacie syści ŭ žorstkuju haładoŭku, ale vy nie pražyviacie biez vady. Heta klučavy jabłyk razładu dla vojnaŭ. Kitaj, Centralnaja Azija i Blizki Uschod — patencyjna prablemnyja rehijony. I słovy prynca Čarlza pra toje, što kanflikt u Siryi — heta vodny kanflikt, častkova abhruntavanyja. U hetym płanie Biełarusi pašancavała bolš za astatnich.
Pra sacsietki i hadžety
Stvoranyja dla zabavy sacsietki siońnia transfarmujuć hramadstva, upłyŭ sacyjalnych sietak chutka stanie bolšym za ŚMI. Sami ŚMI piarojduć u sacyjalnyja sietki. Ludzi, narodžanyja paśla 2000 hoda, buduć bolšaść svaich prablemaŭ i patrebaŭ vyrašać praz svaje hadžety.
Usie kamiercyjnyja schiemy ŭ zvykłym razumieńni źniknuć i piarojduć u anłajn. Naprykład, dastaŭka ježy, vyrašeńnie biurakratyčnych pytańniaŭ, vystaŭleńnie adznak u škole i hetak dalej. Amal što ŭsio. I sietkavy rejtynh u budučyni faktyčna adziny aktyŭ i piersanalny kapitał. Usie astatnija pośpiechi — heta vyniki tvajho rejtynhu. Usie markietpłejsy i pasłuhi ŭ internecie siońnia skončvajucca adnym — karystalniku prapanoŭvajecca acanić pasłuhu.
Ale heta ŭzajemna — karystajučysia Uber'am, vy nie tolki aceńvajecie taksista, ale i taksist aceńvaje vas. Kali ŭ vas nizki rejtynh, vy kiepski klijent — da vas nie pajeduć! U zaŭtrašnim śviecie schavacca nielha. Kožnaje vašaje dziejańnie pakidaje śled u internecie. Zachavać davier i zasłužyć vysoki rejtynh — voś zvyšmety kožnaha čałavieka blizkaj budučyni.
Pra relihii i nacyjanalnaści
U najbližejšaj budučyni relihii — jak tradycyjnyja, tak i novyja — buduć novym trendam. Relihijnyja ordeny buduć mieć kałasalny ŭpłyŭ. I ŭzor «Isłamskaj dziaržavy» pakazvaje, jak heta ź ničoha moža zdarycca za hod-dva.
Jašče ŭsie ŭzhadajuć pra nacyjanalnuju identyčnaść. Bo tak ci inakš, ale, vychoŭvajučy dzicia, ty adnojčy pavinien pryjści i skazać, chto musić być dla jaho aŭtarytetam, čym možna hanarycca. Heta ŭsio jość u minułym. I kali tabie niama čym hanarycca, to ty nie viedaješ, za što tabie zmahacca i što abaraniać.
Nie viedajučy svaich karanioŭ, čałaviek lohka moža patrapić pad upłyŭ roznych destruktyŭnych płyniaŭ, jak užo zhadanaja «Isłamskaja dziaržava». Relihijnyja supiarečnaści buduć tolki ŭzmacniacca. Najhoršy scenar — heta vajna pamiž musulmanami i indusami. Jana moža prakacicca ad Siryi da Pakistana, i tady budzie kiepska ŭsim. Ale ja spadziajusia, što śviet hetaha nie dapuścić.
Kitaj — miortvy koń
Kitaj źniknie jak suśvietny lidar. Na jaho rabili staŭki, ale heta miortvy koń.
Kitaju nie patrebny ni les, ni haz, kali jahonyja trusy i cacki nie kuplajuć u śviecie. Naprykład, handlovy abarot pamiž Kitajem i Rasijaj za adzin tolki hod skaraciŭsia na 30%. Ź Jeŭropaj i Amierykaj taksama idzie skaračeńnie. Mahutnaść Kitaja padaje. Raźlik na ŭnutrany rynak nie projdzie, bo kitajec jak sto hadoŭ tamu žyŭ na talerku rysa ŭ dzień, tak i siońnia žyvie. Jaho nie prymusiš kupić dziesiać majek, jakija nie kupili niemcy. Novym lidaram u śviecie musić stać Uschodniaja Jeŭropa.
Vydatnyja pierśpiektyvy Biełarusi
Usie my zdychliki nieŭmiručyja. I kudy b my ni adskočyli, my budziem žyć dobra, bo ŭ novaj hienieracyi jość zapyt na «dobra žyć», i moładź hetaha dabjecca, ja harantuju. U Biełarusi kałasalny patencyjał u intelektualnaj i łahistyčnaj śfiery. Epocha daminavańnia enierhietyčnych krain sychodzić, vy sami heta bačycie — dzie ciapieraka Rasija?
Kab vy razumieli, siońnia kapitalizacyja Uber'a (mabilny dadatak) — 60 miljardaŭ dalaraŭ! A kapitalizacyja «Rasnafty» — kala 30 miljardaŭ.
A dzie stvaryli Viber i WhatsApp? U Biełarusi. U nas užo siońnia niekalki dziasiatkaŭ kampanij, jakija absalutnyja suśvietnyja lidary i navat manapalisty ŭ svaich śfierach. Naprykład, World of Tanks.
U biełaruskuju hulniu hulaje ŭvieś śviet. Ale heta tolki adzin uzor.
U Hrodnie robiać śpiecyjalnaje škło dla kaśmičnych spadarožnikaŭ, Yukon Advanced Optics Worldwide kantraluje bolšaść rynku pryboraŭ načnoha bačańnia, «Alutech», «Kośvik», u Biełarusi robiać unikalnaje abstalavańnie dla ramontu hazavych trub na hłybini, robiać aparaty łaziernaj miedycyny.
Čamu my nie viedajem pra ich? Bo jany nie śvieciacca, na toje jość pryčyny, ale heta pakazčyk, jak my ŭmiejem zarablać.
Epocha MTZ i MAZaŭ skončanaja, jany bolš nie pracujuć. Śviet čakaje deindustryjalizacyi. I my ŭžo zajmajem svaje nišy.
Treba zirnuć na svajo minułaje. Samaje vialikaje dziaržaŭnaje ŭtvareńnie ŭ druhim tysiačahodździ — heta VKŁ. Pieršaja demakratyčnaja kanstytucyja, pieršaja vieraciarpimaść, samaja raźvitaja ekanomika, samaje raźvitaje demakratyčnaje hramadstva. Karani ekanamičnaj mahutnaści VKŁ u tym, što my byli łahistyčnym centram pamiž raźvitymi skandynavami i Vizantyjaj. I ŭ vyniku stali najbolšymi prybytka-atrymalnikami ad handlu pamiž hetymi centrami. I što, chiba my stali durniejšymi? Nie. Ale spačatku treba ŭzhadać, što my lićviny, narod, jaki za svaju vielič ściarpieŭ najbolšy ŭ historyi Rasijskaj Impieryi hienacyd. Adnaŭleńnie Rečy Paspalitaj u farmacie Bałta-Čarnamorskaj Unii, jak fiederacyi roznych dziaržaŭ, mnie zdajecca małaimaviernym. Heta budzie štości nakštałt Hanziejskaha ekanamičnaha sajuza z apiryščam na svaje ŭnutranyja rynki. Biełaruś taksama moža stać jeŭrapiejskim lidaram, bo dla hetaha jość histaryčny padmurak. Znoŭ uspomnim Vialikaje Kniastva Litoŭskaje — voś naš vialiki ŭzor.
***
Alaksandr Aniskievič źjaŭlajecca siabram rady dyrektaraŭ naftatrejdara Bryce Holding Limited (Cyprus). Kiruje napramkam mabilnych dadatkaŭ i inavacyj u śfiery IT.
U 2009 hodzie stvaryŭ i ŭznačaliŭ Instytut prablem madernizacyi, stratehii i raźvićcia hramadstva.
Kamientary