Viktar Marcinovič: Biełaruś udałasia

Hazieta Hłuskaha rajvykankama «Radzima» zaŭsiody była dla mianie ruparam času. Niekali jana paviedamlała pra žyćcio adnajmiennaha kałhasu, pra nadoi, paletki i traktary. Išoŭ čas, Aleksijevič vydała «Cynkavych chłopčykaŭ», u Vilni adradzili «Našu Nivu», u Minsku znajšli Kurapaty, Adamovič napisaŭ pra biełaruskuju Vandeju, a hazieta «Radzima» praciahvała paviedamlać pra nadoi, paletki i traktary. Hazieta «Radzima» stałasia dla mianie pulsam Biełarusi, tym, što kaža Biełaruś u svaim hłybokim śnie.

«Kraina Biełaruś žyvie biez nas. Biez nas budujucca damy, darohi i masty», — napisaŭ niekali Valancin Akudovič, i nas usich, z našymi nadziejami, katastrofami i maleńkimi pieramohami, sapraŭdy nie było — prynamsi, na staronkach haziety «Radzima» Hłuskaha rajvykankama. Siudy traplała tolki hałoŭnaje i sapraŭdnaje: padrychtoŭka techniki da ŭboračnaj, žnivo, kancert hurtu «Ruki ŭvierch» u Baranavičach.

Kali ŭ minułyja vychodnyja ja adkryŭ hazietu «Radzima», ja raptam zrazumieŭ: niešta źmianiłasia. Nazva artykuła była ścipłaj i płoskaj, jak nieba Hłuščyny: «Jon pisaŭ toje, što bačyŭ». Pad artykułam źmieščanaje nievialičkaje fota. Artykuł — pra Vasila Bykava…

«Prostyja rečy» — paviedamlaje nam bihbord na trasie, što viadzie ź Minska ŭ Zasłaŭje. Na bihbordzie vyjaŭlenyja łodka i voziera. Jon rekłamuje ahraturyzm. Bihbord prysutničaje ŭ niekalkich varyjacyjach, kožny ź jakich maje hetaje kultavaje słovazłučeńnie: «Prostyja rečy». Kryšačku raniej pieśnia «Prostyja rečy» štoviečar hučała na centralnym telekanale, u roliku velcom. I voś mnie cikava: što adčuŭ Michał Aniepandystaŭ? Ci zvaruchnułasia serca? Ci pryjemna było zabaronienamu muzyku Lavonu Volskamu, kali raptam pa CT puścili pieśniu, za jakuju jaho pamiatajuć i lubiać?

Udakładniu: heta ŭsio nie «partyzanščyna». Ja całkam vyklučaju, što hazieta «Radzima» publikavała pra Bykava ŭ abychod vykankama ci velcom rabiŭ toj rolik u spadziavańni, što «pilnyja asoby» nie zrazumiejuć, a ŭsie astatnija paśmichnucca vynachodnictvu daścipnych chitravanaŭ-rekłamistaŭ, jakija takim čynam pieradali pryvitos usim narmalnym ludziam krainy. Nie, heta prykmiety času, zruchi z samaj hłybini (Hłusk!)

Nad Minskam łunajuć raściažki ź Mirskim zamkam. Uhladajusia ŭ słohan: «Historyja — toje, što nas abjadnoŭvaje». Historyju ilustruje nie Vialikaja Ajčynnaja, a Mirski zamak. U Viciebsku tym časam pad vyćcio pa-słavianafilsku nastrojenych hramadzian staviać pomnik Alhierdu. U Mahilovie «za nieadpaviednaść realijam» źmianiajuć nazvu Savieckaj płoščy, pryčym svajo rašeńnie staršynia harvykankama abviaščaje pa-biełarusku.

Vyjava «Zakachanych u niebie» Marka Šahała rušyć u śviatočnaj kałonie Viciebskaj vobłaści na paradzie, pryśviečanym Dniu niezaležnaści. Šahał robicca adnym ź simvałaŭ dziaržavy, niedzie pamiž hierbam i ściaham. U samim Viciebsku z Šahała zrobleny kult, kštałtu taho, što ŭ Barysavie zładžany vakoł futbolnaha kłuba «BATE» (tam jość navat kaviarnia «BATE», sam bačyŭ!). Šahał u Viciebsku ciapier navat na aŭtazapraŭkach.

I voś ci mahli my heta ŭsio dapuścić 10-15 hadoŭ nazad? Ci mahli my maryć, što paŭsiul u stalicy buduć stajać sici-łajty z nadpisami «Kachańnie» — majo pieršaje słova pa-biełarusku»? Što moŭnyja kursy buduć źbirać sotni ludziej?

Pamiataju, 12 hadoŭ tamu, u 2002 hodzie, dziaržaŭnaja «Narodnaja hazieta» nadrukavała artykuł Eduarda Skobieleva «Usiamu davać adznaku kožny maje prava», u jakim śćviardžałasia, što Šahał «skradaŭ» narodnuju majomaść, dapamahaŭ paźbiehnuć słužby ŭ vojsku sotniam adzinaviercaŭ, ź jakich za svaje «daviedki» da taho ž patrabavaŭ «kamisijnyja». Tady zdavałasia, što ŭsio žyvoje: historyja, architektura, žyvapis, litaratura — zabaronienaje ŭ Biełarusi nazaŭsiody. Što nad krainaj uvieś čas buduć panavać niejkija inšyja siły i tendencyju hetuju nie pieraadoleć.

Ciapier na adkryćci doma-muzieja Vasila Bykava vystupaje sienatar Mikałaj Čarhiniec, jaki pieradaje ŭ dar, dla kalekcyi, archiŭ svajho listavańnia z kłasikam.

Čamuści mnie zdajecca, što kali b pa Minsku lipienia 2014 hoda prajšoŭsia nacyjanalist-ramantyk ź siaredziny 90-ch, kali b jon zavitaŭ na moŭnyja kursy, padziviŭsia na rekłamu, pačytaŭ naviny i pabačyŭ vystavy ŭ muziejach (nu, naprykład, pra sto hadoŭ biełaruskaha avanhardu), jon by prosta nie pavieryŭ svaim vačam. U pałovie restaranaŭ mieniu pa-biełarusku. Što praŭda, kali spytać u dziaŭčyny-aficyjantki niešta pra skład stravaŭ, jana chutčej za ŭsio pačyrvanieje i pačnie lepiatać, što jana «na movie nie očeń moža». Ale tym nie mieniej, tym nie mieniej.

Samaje cikavaje: pieramoha pryjšła biez pačućcia pieramohi. Nacyjanalna aryjentavanyja siły nie atrymlivali dostupu da ŭłady. Prosta ŭłada praź źbieh abstavin, dalokich ad pytańniaŭ adradžeńnia, pavolna zrabiłasia nacyjanalna aryjentavanaj siłaj. Tak, jość i prykraje: deviełapiery faktyčna raźnieśli centr Minska, ciapier užo i ŭzdoŭž Śvisłačy na Niamizie hulać niepryjemna, tak, vulicy Karatkieviča dahetul niama, a ŭ rehijonach idzie takaja «restaŭracyja» pomnikaŭ, za jakuju varta było b paadryvać hałovy. Ale davajcie skancentrujemsia na dobrym. Na Alhierdu ŭ Viciebsku, na movie ŭ Minsku, na Bykavu, na Šahału narešcie.

Zdajecca, niadaŭni vystup adnoj znanaj asoby pa-biełarusku byŭ sihnałam da paskareńnia pracesaŭ, pra jakija ja pišu. Toj zasnavany na savieckaj identyčnaści (Vialikaja Ajčynnaja, braterstva narodaŭ i h.d.) prajekt, jaki budavaŭsia ŭ Biełarusi ŭ minułyja hady, paciarpieŭ parazu va ŭkrainskim Krymie. Nie vyklučaju, što chutka jany pastaviać pomniki Radziviłam i Sapieham, a bitvu pad Oršaj pačnuć śviatkavać na ŭzroŭni hadaviny Kastryčnickaj revalucyi. Sienatary pačnuć vydavać ramany na biełaruskaj movie, a «estrada», jakaja ciapier vydaje svaje «upca-upcy» na fieni Mišy Šufucinskaha, pačnie zasvojvać frykatyŭnaje «h» niepasredna na scenie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0