«Ваша звычка есці макароны як гарнір…» Што шакуе італьянца ў Беларусі
47‑гадовы Тамаза д’Амата нарадзіўся ў Палерма, сталіцы Сіцыліі, на беразе Тырэнскага мора. Поўдзень Італіі — гэта асобны сусвет. Стэрэатыпы прыпісваюць паўднёвым жыхарам, у адрозненне ад паўночнікаў, павышаную прывабнасць, сувязь з «Коза ностра», патрыярхальнасць і — магчыма, нязвыклую беларусам — эмацыйнасць. Але хто ж верыць стэрэатыпам у 2026 годзе? У розніцы паміж беларусамі і італьянцамі разбіраўся «Анлайнер».
«Як ты трымаешся?»
— Вы ведаеце, у кожным міфе і легендзе ёсць крыху праўды. Але ў асноўным людзьмі кіруюць стэрэатыпы з кіно, — усміхаецца Тамаза, шэф-повар Café de Paris. — Я вырас у тыповай для Палерма сям'і: тата — капітан на нафтавым танкеры, мама — хатняя гаспадыня. Па тых часах усяго было дастаткова. Будзеце смяяцца, але я апынуўся ў індустрыі высокай кухні, бо не хацеў вучыцца. Думаў, кулінарны інстытут у Касцільёнчэла — для лянівых. З 40 гадзін навучання на тыдзень палова — гэта практыка на кухні. Чым не мара?.. У 16 гадоў я ўжо зарабляў больш, чым сябры маіх бацькоў. Праўда, дастаткова хутка высветлілася, што быць кухарам — гэта вельмі цяжка. Нездарма ў інтэрнэце столькі мемаў і рылсаў пра кухараў з пытаннем: «Як ты трымаешся?»
Журналісты згадваюць серыял «Мядзведзь»: таленавітая праца Крыстафера Сторэра заваявала столькі статуэтак «Эмі» яшчэ і таму, што сумленна, практычна дакументальна паказала, якой цаной даецца майстэрства шэф-кухара.
— У Беларусі я апынуўся прыкладна 15 гадоў таму. Да гэтага дапамагаў адкрываць рэстарацыі, выбіраць абсталяванне, распрацоўваць меню і навучаць персанал не толькі ў Італіі, але і ва ўсім свеце. Як повар я адкрыў знакамітую для Мінска ўстанову — Grand Café. Прыляцеў і неўзабаве паляцеў назад. Праз некалькі месяцаў я закрыў сваю фірму ў Італіі і пераехаў у Мінск канчаткова.
Чым даўжэй слухаеш Тамаза, тым больш пераконваешся: міф пра тое, што італьянцы — жыццярадасныя і расслабленыя, мала працуюць і наогул у іх суцэльная «дольчэ віта», мае мала дачынення да рэальнасці.
— Самае складанае ў адаптацыі — гэта прадукты. Асабліва замарожаная рыба і морапрадукты. Як чалавек, які вырас на моры, я звык толькі да свежай рыбы, аквакультуру не люблю. Прайшло дастаткова часу, перш чым я наладзіў дастаўку ў Мінск «правільнай» ахалоджанай рыбы. І з іншымі прадуктамі пытанне з часам таксама вырашылася. Напрыклад, цяпер у мяне асобны бізнэс: імпартую муку з Італіі.
Затым яшчэ адзін культурны шок: 15 гадоў таму ў Мінску не гаварылі па-англійску. Ды і цяпер яна не вельмі папулярная, калі шчыра. Вядома, калі я прыехаў у Беларусь, мне паказалі іншы Мінск, іншы ўзровень жыцця, публіку, якая вельмі добра размаўляе па-англійску: News Café, Grand Café… Але ўмоўная сярэднестатыстычная прадавачка не магла зразумець мяне.
Потым я пачаў паціху звыкаць, адаптавацца. Як толькі моўны бар’ер знік і я стаў разумець людзей, іх культуру і традыцыі, стала лягчэй. Усё ўпіраецца ў камунікацыю. Думаю, вялікую ролю адыграла і знаёмства з будучай жонкай, беларускай. Памятаю, калі я з калегамі першы раз прыляцеў у Мінск, адразу заўважыў: «Ваў, якія тут прыгожыя дзяўчаты! Гэтыя доўгія светлыя валасы, высокі рост…» З Дашай мы пазнаёміліся выпадкова, праз агульных сяброў: яна дапамагала з перакладам. Гэта было ў 2013 годзе. Потым яна на тры месяцы паляцела ў Аўстралію, і мы былі на сувязі ў Skype. Хах, памятаеце тыя часы, яшчэ да WhatsApp?.. Мы ажаніліся ў 2017-м.
Тамаза тлумачыць, што ён не жыве ўнутры маленькай італьянскай дыяспары. Хоць мог бы. Вядомыя ў Мінску шэф-кухары Іньяцыа Роса і Клаўдыа Роса — на адлегласці выцягнутай рукі.
— Большасць маіх сяброў — беларусы. Калі б я камунікаваў толькі з італьянцамі, то не змог бы загаварыць па-руску, — пасмейваецца Тамаза. — Але, хоць я жыву ў Беларусі 15 гадоў і ў мяне тут сям'я, дзіця, усё адно адчуваю сябе ў Мінску ў гасцях. Дома — гэта на Сіцыліі… Там мае бацькі, сябры, успаміны…
— Цудоўны фільм Паола Сарэнціна «Партэнопа» пакідае сумнае адчуванне, што ўсе хочуць збегчы з Неапаля і — шырэй — з поўдня Італіі. Ці так гэта?
— Не, гэта няпраўда. Неапаль — найпрыгажэйшы старадаўні горад з гасціннымі людзьмі і вельмі смачнай ежай. У нас кажуць: «Убачыць Неапаль — і памерці». Так-так, гэты выраз з'явіўся раней, чым «убачыць Парыж — і памерці». У любым горадзе ёсць тыя, хто імкнецца з’ехаць, а ёсць тыя, хто хоча застацца, — і ў Мінску, і ў Неапалі.
«За апошнія 30 гадоў ролі ў сям'і змяніліся»
Параўноўваць абагульненага сярэднестатыстычнага італьянца і беларуса — апошняя справа. Але менавіта гэтым зараз і зоймемся. Ці здзівіла Беларусь Тамаза сваёй патрыярхальнасцю? Здаецца, наадварот.
— У невялікіх італьянскіх гарадах накшталт Палерма існуе патрыярхальны менталітэт. Але каб бацька сямейства вяртаўся дадому, а ўсе беглі здымаць яму абутак і мыць ногі — не, вядома, такога няма. Ёсць вельмі вялікая павага да мужчыны — гэта так. Таму што раней толькі мужчына мог зарабляць і ўтрымліваць блізкіх. «Я працую, жонка выдаткоўвае грошы» — у нас у сям'і так прынята. Так было і ў маіх мамы з татам. Пакуль у мяне ёсць магчымасць, я буду ўтрымліваць сям'ю. Я рады, што жонка можа не працаваць і гадаваць наша дзіця. Я заўсёды плаціў на спатканнях. Але я не магу адказваць за ўсіх італьянцаў. Калі сустрэнуся з сябрамі-знаёмымі, менавіта я плачу за каву, гарбату — для мяне гэта нармальна. А плаціць 50/50 на першым спатканні — гэта непрыгожа.
Вядома, калі мы гаворым пра сямейны ўклад, то параўноўваць папярэднія пакаленні і сённяшняе — гэта не акей. За апошнія 30 гадоў ролі змяніліся. Напрыклад, стэрэатып пра італьянскую бабулю, «нону», якая гіперклапатліва кіруе ўсёй сям'ёй, — гэта казкі.
Сёння няма «стандартаў» у выхаванні дзіцяці. Карцінка змянілася. Можа быць, італьянцы крыху больш kid-friendly. Мне важна быць добрым бацькам, але, шчыра кажучы, я бачу дачку толькі раніцай і ўвечары, у мяне вельмі шмат працы. Звычайна ў нас такія дыялогі: «Тата, куды ідзеш?» — «На рынак». — «А мне што купіш?» З маімі бацькамі, гэта значыць з яе бабуляй і дзядулем, Беатрычэ размаўляе па-італьянску: кожны год яна праводзіць лета на Сіцыліі. Але са мной у Мінску размаўляе па-руску: «Тата, мы ў Беларусі, значыць, размаўляем па-руску».
Дарэчы, гэта таксама нешта гаворыць пра мяне: я цярпець не магу агародніну і садавіну з крам, гіпермаркетаў. Па прадукты хаджу выключна на рынак: на Камароўку, у Табары. Прадаўцы мяне ўжо ведаюць, адкладваюць адмыслова ўсё самае свежае.
«Грэчка — гэта выпрабаванне»
Паколькі смачная ежа — стрыжнявая кампетэнцыя Тамаза, менавіта харчовыя звычкі беларусаў выклікаюць у яго больш за ўсё, кхм, здзіўлення. Калі да вяршкоў у карбанары ён яшчэ змог звыкнуць, то маянэз з кетчупам… гэта, пэўна, злачынства супраць чалавецтва.
— Да Мінска я наогул не ведаў, што можна дадаваць кетчуп у макароны, — моршчыцца Тамаза. — Гэта злачынства! Ці запякаць мяса з маянэзам. Ці гатаваць піцу з курыцай і карнішонамі. Ці есці плоў з кетчупам або маянэзам… Не, не, не. Яшчэ вы, беларусы, усюды дадаяце смятану, sour cream. Гэта вельмі дзіўна. Я практычна не ем смятану. Вядома, у працы выкарыстоўваю sour cream, дадаю ў соусы, у baked potato (печаная бульба з лупінамі — і туды смятану, сыр, зеляніну), у грыбную поліўку… Але ў цэлым не фанат. Проста змешваць смятану з цукрам і есці — гэтага я не магу зразумець.
Ці ваша звычка есці макароны, пасту як гарнір… Такое я бачыў толькі ў французаў. А яшчэ: узяць у абед другую страву, мяса ці рыбу, і да яе каву, капучына або латэ — не, не, не! Ці, напрыклад, заказаць у рэстаране пасту, якая прастаіць на стале 40 хвілін, а ў гэты час людзі зробяць фота, пагавораць, а потым будуць спрабаваць есці астылую страву — не, гэтага мне не зразумець.
Асаблівы пункт для Тамаза — гэта грэчка. Сур'ёзнае выпрабаванне.
— Грэчку я пачаў есці толькі летась. Да гэтага супраціўляўся, наогул не еў. Грэчка ёсць і ў Італіі, але не настолькі папулярная. Зараз раз на тыдзень магу з'есці, не больш. Вы любіце яе развараную, як кашу. А для мяне грэчка павінна быць «аль дэнте», цвёрдзенькая. Гэта must.
Як шэф-кухар я не падстройваюся пад «дзіўныя» густы беларусаў. Вядома, магу штосьці адаптаваць. Але наогул я раблю сваю кухню на свой густ. Калі мне спадабаецца страва, якую я прыдумаў і прыгатаваў, то яна ідзе ў меню. За 15 гадоў я ўжо прыблізна зразумеў, што любяць госці. Напрыклад, трус. Я заўважыў, што труса як асобную гарачую страву беларусы не ядуць, а вось трус у пасце ідзе вельмі добра. Тая ж гісторыя са свіной выразкай і іншымі прадуктамі ў рэстаране.
Дзіўны факт: у Італіі не прынята пакідаць гасцінец.
— Так, гэта праўда. У Італіі гасцінец не абавязковы. І ў гэтым ёсць логіка. У Мінску трэба пакідаць гасцінец, бо заробкі ў афіцыянтаў вельмі маленькія, яны зарабляюць менавіта на гасцінцах. А ў Італіі афіцыянт зарабляе каля €1200—1500, таму не прынята.
«€700 у Мінску роўныя €1400 у Палерма»
Каб параўнаць узровень жыцця ў Палерма і ў Мінску — «усё прапарцыйна» — Тамаза прапануе прасачыць фінансавую розніцу на простым прыкладзе.
— Давайце возьмем кухара (не шэф-кухара, вядома ж, а звычайнага спецыяліста). У Мінску ён будзе ў сярэднім зарабляць 2500 рублёў, гэта значыць каля €700. Пры гэтым працуе 15 дзён на месяц па графіку 3 праз 3. У Італіі той жа самы кухар будзе працаваць 21—23 дні на месяц, але заробак у яго — €1200—1400.
Цэны на прадукты таксама адрозніваюцца. Дапусцім, кілаграм курынага філе ў Мінску каштуе каля 12 рублёў, або €3,50, а ў Італіі — €10—12.
Тая ж гісторыя і з камунальнымі паслугамі. За кватэру ў Мінску я плачу прыкладна €50 на месяц. У Італіі ў такой жа кватэры мне прыйшлося б плаціць каля €150.
Паліва ў Мінску таннейшае на 50%.
Ці, дапусцім, медыцына, стаматалогія. Паставіць пломбу ў Мінску каштуе 120—150 рублёў, а ў Італіі — €120—150. Імплант у Мінску абыдзецца €600, у Італіі — €1500.
Калі здымаць пакой (не кватэру, а менавіта пакой) у Італіі, то танней за €400—500 нічога не знойдзеш, а ў Мінску — €100. І так усё астатняе.
Выснова ў мяне такая. Так, заробкі ў Італіі значна вышэйшыя. Але і выдаткі ў 2—3 разы большыя. Таму чалавек, які зарабляе €700 у Мінску, можа дазволіць сабе прыкладна такі ж узровень жыцця, як і той, хто зарабляе €1400 у Італіі. Усё прапарцыйна. Плюс-мінус аднолькава.
«Лазня, купель, Вадохрышча — ува мне ўжо ёсць нешта беларускае»
Перш чым развітацца з Тамаза, журналісты Onlíner павінны былі задаць галоўнае пытанне жыцця, сусвету і ўсяго такога.
— Бідэ — гэта частка італьянскага культурнага кода?
— О так. Бідэ ў Італіі — гэта мастхэў. Як у Беларусі боршч са смятанай. Вы ж не можаце з’есці боршч без смятаны? — пасмейваецца Тамаза. — У маёй першай кватэры, здымнай, не было бідэ. А ўжо ва ўласнай кватэры ў Мінску я адразу зрабіў бідэ. Абавязкова. Гэта must.
Яшчэ адна частка культурнага кода італьянцаў — гэта, здаецца, адзенне. Ці шакуе Тамаза звычка беларусаў насіць шкарпэткі з сандалямі?
— У свой час я год прапрацаваў у Германіі — і пасля гэтага шкарпэткамі з сандалямі мяне ўжо не здзівіць. Наогул, я не пераймаюся адзеннем, бяру што ёсць у шафе. Гэтыя пытанні вырашае жонка. Я магу надзець прыгожы касцюм і жоўтыя шкарпэткі. Жонка глядзіць на мяне: «Не, Тамаза! Ты ж італьянец, у цябе стыль павінен быць ушыты ў ДНК». А мне толькі важна, каб адзенне было зручным. Самому падабаецца — гэтага дастаткова.
«Італьянец з беларускай душой» — так сам сябе называе Тамаза ў Instagram.
— Лазня, купель, Вадохрышча — ува мне ўжо ёсць нешта беларускае. Пачыналася ўсё жартам, яшчэ з хлопцамі з Grand Café: «Што, італьянец, ты не можаш, баішся?» А цяпер я акунаюся кожны год. Глядзіце, у мяне і фота ёсць з купелі на Камсамольскім возеры.
Лазню вельмі люблю. Звычайна мы з жонкай ходзім кожныя 2 тыдні, хоць гэта нятаннае задавальненне. Мне абавязкова патрэбен баншчык, пара-майстар, каб парыў мяне венічкам — дубовым, бярозавым, з піхты… Усё як мае быць. Часам, калі я вельмі стамлюся, кажу жонцы: «Давай зарэзервуем лазню» — і адразу становіцца лягчэй на душы.
Гродна апераджала Вільню. Былі часы, калі італьянцы эмігравалі ў Беларусь. Іх кроў цячэ ў некім з вас
Колькі каштуе паесці ў элітным французскім рэстаране Віктара Лукашэнкі?
Ціханоўскі насмажыў катлет для еўрапейскіх дыпламатаў
У Мінску адкрываецца прэміяльны рэстаран са стэйкамі за 1000 рублёў
Лявон Халатран распавёў пра свой новы бар
Цяпер чытаюць
Наладжваецца бізнэс па афармленні расіянамі беларускіх ВНЖ на фіктыўных падставах. Усё дзеля куплі аўто на беларускіх нумарах1
Каментары
у дзяцінстве рабіла "марозіва" - змешвала тлустую смятану з цукрам, ну яшчэ з какавай і замарожвала. і гэта было сапраўды, як сапраўднае марозіва
сама прыдумала "рэцэпт"
— Грэчку я пачаў есці толькі летась. Да гэтага супраціўляўся, наогул не еў. Грэчка ёсць і ў Італіі, але не настолькі папулярная. Зараз раз на тыдзень магу з'есці, не больш. Вы любіце яе развараную, як кашу. А для мяне грэчка павінна быць «аль дэнте», цвёрдзенькая. Гэта must."
грэчка для беларуса - гэта святое. адна з самых карысных і смачных круп. апошнім часам люблю яе менавіта развараную. і без солі і масла