«Кожны дзень — як месяц»: іранцы апісваюць жыццё на фоне авіяўдараў ЗША і Ізраіля
Праз пяць дзён пасля пачатку вайны Ізраіля і ЗША супраць Ірана, іранцы спрабуюць справіцца з працяглымі паветранымі ўдарамі, пагрозамі з боку сіл бяспекі і адключэннем інтэрнэту — і ўсё гэта на фоне спробаў заставацца на сувязі са сваімі блізкімі.
Магчымасць звязацца з людзьмі ўнутры краіны абмежаваная, але некалькі іранцаў, чые імёны змянілі, распавялі Персідскай службе Бі-бі-сі пра тое, як яны перажываюць тое, што адбываецца ў Іране.
«Тое, што мы перажываем зараз, пераўзыходзіць тое, што мы перажылі падчас 12‑дзённай вайны», — сказаў Салар, маючы на ўвазе канфлікт паміж Ізраілем і Іранам у мінулым годзе. «Колькасць выбухаў, разбурэнні, тое, што адбываецца — гэта неверагодна», — дадае ён.
Ён жыве ў Тэгеране. Іранская сталіца падвяргаецца хвалям атак з 28 лютага, калі ЗША і Ізраіль нанеслі першыя ўдары.
«Выбуховыя хвалі трэслі вокны і фіранкі», — сказаў Салар, апісваючы адзін з нядаўніх авіяўдараў. «Я пакінуў вокны адкрытымі, каб шкло не разбілася. Увесь дом трасло… Кожны дзень здаваўся месяцам, — дадаў ён. — Інтэнсіўнасць атак вельмі высокая».
Бабак, які таксама жыве ў Тэгеране, сказаў, што бачыў, як людзі выходзілі за запасамі ежы, калі пачаліся налёты.
Ён таксама лічыць, што атакі зараз значна больш інтэнсіўныя, чым падчас 12‑дзённай вайны, і цяпер папярэджанні пра іх паступаюць радзей.
«У мінулы раз, калі мы чулі гукі супрацьпаветранай абароны, мы ведалі, што ідзе атака. Зараз усё па-іншаму — раптам ты разумееш, што дзесьці адбыўся выбух і разбурэнні», — кажа Бабак.
Кавэх жыве ў Зенджане, які знаходзіцца прыкладна за 275 км на паўночны захад ад Тэгерана.
«У першыя тры дні наш горад падвергся моцным бамбардзіроўкам, — распавядае ён. — Мы жывем у раёне, над якім пастаянна пралятаюць знішчальнікі».
Кавэх дадаў, што пасля першага дня вайны неба было пастаянна зацягнута хмарамі з-за слупоў чорнага і белага дыму, якія ўзнімаліся з месцаў авіяўдараў.
«Гэта адначасова прыгожае і жахлівае відовішча», — кажа ён.
Асцярогі за бяспеку
Салар усё больш турбуецца аб бяспецы сваіх сяброў і блізкіх, асабліва аб маці і бацьку.
«Мне ўдалося адправіць бацькоў на поўнач», — сказаў ён, хоць і не ўпэўнены, наколькі там бяспечна.
«Але там бяспечней, чым у іх доме ў Тэгеране», — дадае ён.
Дом яго бацькоў знаходзіцца ў раёне, дзе размешчана шмат ваенных аб'ектаў, якія сталі мэтамі авіяўдараў.
«Мая маці была ў вельмі дрэнным стане. Яна была вельмі напалохана», — сказаў ён, дадаўшы, што цяперашнія атакі горшыя, чым усё, што яна перажыла падчас васьмігадовай ірана-іракскай вайны ў 1980‑х гадах.
З кожным днём Салар бачыць, як усё больш людзей пакідаюць Тэгеран, хоць такая магчымасць ёсць не ва ўсіх.
«Бабуля майго сябра хворая, і яны не могуць яе перавезці», — тлумачыць Салар.
Кавэх сказаў, што ён з сябрамі ездзіў туды і назад паміж іх двума дамамі.
«Іх дом, паколькі з яго не адкрываецца від на вуліцу, стварае адчуванне ўдушша і адрэзанасці ад інфармацыі. Акрамя спробаў выжыць, нашым самым вялікім клопатам было падтрыманне хоць бы мінімальнага кантакту з сям'ёй і сябрамі і доступ да дакладнай інфармацыі», — дадаў ён.
Гэта было складана. У першы дзень вайны інтэрнэт у яго адключыўся апоўдні і з'явіўся зноў толькі праз два дні.
«Кожны раз, калі мне з цяжкасцю ўдавалася падключыцца да інтэрнэту, я спрабаваў дапамагчы сябрам за межамі Ірана, якія не атрымлівалі навін ад сваіх сем'яў, — атрымліваць абнаўленні або перадаваць паведамленні», — сказаў ён.
І Кавэх, і Салар выкарыстоўваюць VPN — сэрвісы, якія дазваляюць ім атрымліваць доступ да інтэрнэт-сайтаў, заблакаваных іранскім урадам. Аднак гэта было нялёгка.
«Інтэрнэт пастаянна адключаецца. Я ледзь магу падключыцца з дапамогай VPN, звычайна каля апоўдня», — тлумачыць Салар.
Папярэджанні ў выглядзе тэкставых паведамленняў
Салар распавядае, што іранскія сілы бяспекі кожны дзень адпраўляюць SMS-паведамленні з папярэджаннем, што «калі мы выйдзем на вуліцу, яны будуць жорстка з намі абыходзіцца».
«Прыходзіла паведамленне, у якім гаварылася, што калі хтосьці з вас выйдзе на вуліцу і будзе пратэставаць, то нас будуць лічыць «ізраільскімі калабарантамі», — распавядае Салар.
Ён лічыў, што тон паведамлення меркаваў, што з тымі, хто не падпарадкуецца, будуць абыходзіцца жорстка ці нават заб'юць.
Людзі таксама сутыкаюцца з фінансавымі цяжкасцямі. Атакі прывялі да прыпынку часткі эканомікі і адміністрацыйных службаў.
«Студзень і так быў цяжкім месяцам», — сказаў Бабак.
Масавыя пратэсты супраць урада, забастоўкі рабочых і адключэнне ўладамі інтэрнэту прывялі да таго, што многія людзі не маглі зарабляць зімой, за выключэннем наёмных работнікаў, такіх як дзяржаўныя служачыя. Гэта паўплывала на многія сем'і.
Смерць Вярхоўнага лідара
Акрамя штодзённых небяспек і праблем, з якімі ім даводзіцца сутыкацца, людзі ў Іране задумваюцца аб тым, што вайна азначае для будучыні іх краіны — асабліва пасля таго, як у суботу ў выніку авіяўдару быў забіты вярхоўны лідар Ірана аятала Алі Хаменеі.
«Спачатку мы не паверылі», — сказаў Кавэх.
«Я заўсёды ўяўляў, што гэты момант будзе суправаджацца пачуццём шчасця, але гэта не так», — дадаў ён.
«Думка аб тым, што з-за памылак і вар'яцтва аднаго чалавека былі разбураны амаль усе гады майго жыцця і жыцця мільёнаў такіх жа, як я, а тысячы людзей загінулі — і пры гэтым ён сам быў ліквідаваны ў адзін момант — выклікала ў мяне сапраўдную лютасць, — распавядае Салар і дадае:
— Калі каля 22:30—23:00 аб'явілі аб яго смерці, было чуваць крыкі радасці і захопленыя воклічы людзей».
З-за працяглай вайны і напружанай абстаноўкі ў Іране немагчыма паўнавартасна ацаніць грамадскую рэакцыю на смерць вярхоўнага лідара.
Некаторыя людзі выйшлі на вуліцы, каб святкаваць, а іншыя далучыліся да публічных праяў жалобы, арганізаваных уладамі.
Погляд у будучыню
Ніхто не ведае, што вайна будзе азначаць для іх, іх сем'яў і іх краіны.
«Я сумняваюся, што хтосьці з нас застанецца такім жа, як раней, — сказаў Салар. — Многія людзі знаходзяцца ў стане моцнага стрэсу».
«Тыя, хто знаходзіцца за мяжой, асабліва манархісты, — дадаў ён, маючы на ўвазе прыхільнікаў сына былой каралеўскай сям'і Ірана, якія падтрымалі ваенныя дзеянні ЗША і Ізраіля, — сапраўды не ведаюць, што мы перажываем. Спадзяюся, ім ніколі не давядзецца гэтага даведацца».
«Трамп кажа, што яны яшчэ не пачалі сапраўдныя атакі. Я не ведаю, па чым яшчэ яны могуць ударыць і як», — дадае ён.
Бабак застаецца аптымістам, але турбуецца аб тым, як доўга працягнецца канфлікт.
«Я часта выходжу на вуліцу. Я размаўляю з суседзямі і прадаўцамі ў крамах, — сказаў ён. — Усе спадзяюцца, што сітуацыя хутка вырашыцца. Яны не ўяўляюць, што вайна можа зацягнуцца ці стаць яшчэ больш небяспечнай».
Бабак кажа, што адчувае, што «гэтая вайна не скончыцца так хутка, як мы думалі». «Але нават нягледзячы на гэта, мая надзея не слабее — хутчэй, яна з кожным днём становіцца ўсё мацнейшай», — тут жа дадае ён.
«Я адчуваю сябе дарослым чалавекам, які, цалкам усведамляючы рызыкі і боль вельмі складанай аперацыі, вырашыў яе перанесці, — распавядае Бабак. — Я не ведаю, што будзе пасля гэтай «аперацыі», але я ўпэўнены, што калі б яны гэтага не зрабілі, то адбылося б нешта значна горшае».
«Так, прынамсі, яшчэ ёсць шанец на жыццё і на заўтрашні дзень», — рэзюмуе з надзеяй ён.
Цяпер чытаюць
Памерла палітзняволеная Алена Панкова. Паўгода назад яе асудзілі за ўдзел у пратэстах7
Каментары