Грошы грабуць акцыянеры, а не нанятыя работнікі: такая цяпер эканоміка, і будзе яшчэ горш (ці лепш?)
У сучаснай глабальнай эканоміцы асноўныя дывідэнды ад росту ВУП дастаюцца не тым, хто стварае прадукт рукамі ці розумам, а ўладальнікам капіталу — кампаніям, іх акцыянерам і вузкаму колу топ-менеджараў. Гэты трэнд, які пачаўся дзесяцігоддзі таму, сёння выходзіць на новы віток дзякуючы штучнаму інтэлекту.
Каб зразумець, наколькі радыкальна змянілася сусветная эканоміка за апошнія дзесяцігоддзі, дастаткова зірнуць на дзве знакавыя карпарацыі розных эпох. У 1985 годзе IBM была самай дарагой і прыбытковай кампаніяй ЗША, забяспечваючы працай амаль 400 000 чалавек. Сённяшняя Nvidia каштуе ў 20 разоў больш і ў пяць разоў больш прыбытковая (з папраўкай на інфляцыю), але ў ёй працуе ўсяго дзясятая частка ад тагачаснага штату IBM, піша The Wall Street Journal.
Гэтае простае, але паказальнае параўнанне выкрывае фундаментальны зрух у сучаснай эканамічнай сістэме: плады эканамічнага росту ўсё больш непрапарцыйна размяркоўваюцца на карысць капіталу, а не працы.
Каб зразумець механіку гэтага працэсу, варта звярнуцца да паняцця валавага ўнутранага прадукту (ВУП), які вымярае ўсю дададзеную вартасць у эканоміцы. Уявіце сабе завод: дададзеная вартасць вытворцы — гэта сума продажаў мінус выдаткі на дэталі і сыравіну. Гэты «пірог» затым дзеліцца на дзве асноўныя часткі: адна ідзе на аплату працы (заробкі і льготы), другая — капіталу (прыбыткі, працэнты, амартызацыя).
Статыстыка няўмольная: доля, якую атрымлівае праца, скарачаецца ўжо больш за 40 гадоў. Калі ў 1980 годзе работнікі атрымлівалі 58% ад агульнага аб'ёму эканамічнай прадукцыі, вымеранага валавым унутраным даходам (канцэптуальна падобным да ВУП), то да трэцяга квартала мінулага года гэты паказчык абрынуўся да 51,4%. І наадварот, доля карпаратыўных прыбыткаў за гэты ж перыяд вырасла з 7% да 11,7%.
Гісторыя падзення
Гістарычныя карані гэтага зруху ляжаць у 1980‑х і 1990‑х гадах. Заняпад прафсаюзаў і глабальны аўтсорсінг падарвалі здольнасць работнікаў патрабаваць большую частку «пірага». Адначасова змянілася і сама прырода капіталу. Бізнэс пачаў менш выдаткоўваць на даўгавечныя будынкі і заводы, пераарыентаваўшыся на камп’ютарнае абсталяванне, праграмнае забеспячэнне і інтэлектуальную ўласнасць — актывы, якія патрабуюць пастаяннага абнаўлення.
Аднак самым магутным фактарам стала аўтаматызацыя, першая хваля якой накрыла вытворчы сектар. Машыны, робаты і камп’ютары пачалі масава замяняць людзей на заводах. У 1980 годзе 66% дададзенай вартасці ў прамысловасці ішло на аплату працы, але да 2000‑х гадоў гэтая лічба знізілася да 45%.
Паскуаль Рэстрэпа з Ельскага ўніверсітэта і Даран Аджэмаглу з Масачусецкага тэхналагічнага інстытута падлічылі, што менавіта гэты працэс тлумачыць каля паловы падзення долі працы ў перыяд з 1987 да 2016 год.
Безумоўна, гэта павялічыла прадукцыйнасць і дало спажыўцам таннейшыя тавары, але цана была высокай: работнікі, якія раней маглі разлічваць на годны заробак на заводзе, былі выцесненыя ў сектар паслуг з ніжэйшай аплатай.
Сітуацыя абвастрылася пасля пандэміі Covid-19. Хоць кароткачасовы дэфіцыт кадраў вымусіў працадаўцаў падняць заробкі, інфляцыя з’ела большую частку гэтага прыросту. З канца 2019 года рэальныя пагадзінныя заробкі (пасля ўліку інфляцыі) выраслі ўсяго на 3%, а сукупная аплата працы — на 8%. У той жа час карпаратыўныя прыбыткі ўзляцелі на каласальныя 43%.
Эпоха «Суперзорак»
Асаблівую ролю ў гэтым працэсе адыгрывае сектар «біг-тэх», чые бізнэс-мадэлі карэнным чынам адрозніваюцца ад індустрыяльных гігантаў мінулага. Іх капітал — гэта алгарытмы, аперацыйныя сістэмы і сеткавыя эфекты, а не фізічныя станкі. Напрыклад, Nvidia распрацоўвае чыпы, але нават не вырабляе іх самастойна.
Сённяшнія кампаніі-«суперзоркі» могуць генераваць велізарныя грошы пры мінімальным штаце. Выручка Alphabet (Google) вырасла на 43% за апошнія тры гады, пры гэтым колькасць супрацоўнікаў засталася практычна нязменнай. Нават Amazon, які валодае велізарнай сеткай складоў, пачаў скарачаць працоўныя месцы.
У такіх кампаніях мяжа паміж капіталам і працай пачынае размывацца. Супрацоўнікі, якія ствараюць ключавыя тэхналогіі, разглядаюцца як унікальны «чалавечы капітал» і атрымліваюць узнагароду ў выглядзе акцый.
Часам карпарацыі купляюць цэлыя стартапы толькі дзеля таго, каб займець канкрэтных людзей — так званыя acquihires (купля дзеля найму). Яскравы прыклад: Meta Platforms заплаціла 14 мільярдаў даляраў за долю ў Scale AI фактычна дзеля таго, каб прыцягнуць заснавальніка Аляксандра Ванга.
Гэтая дынаміка прывяла да таго, што дабрабыт найбольш заможных слаёў насельніцтва цяпер залежыць не ад заробкаў, а ад фондавага рынку. Багацце хатніх гаспадарак, размешчанае ў акцыях, цяпер складае амаль 300% ад іх гадавога наяўнага даходу (супраць 200% у 2019 годзе).
Стратэг BCA Research Даг Пета адзначае, што 10‑працэнтная прыбытковасць акцый стымулюе спажыванне гэтак жа эфектыўна, як і рост даходаў на 18%. Гэта тлумачыць, чаму эканоміка працягвае расці, нягледзячы на слабы рост рэальных заробкаў большасці насельніцтва.
Будучыня з ШІ: «белыя каўнерыкі» пад пагрозай
Цяпер на гарызонце з’яўляецца новая сіла, здольная яшчэ больш паглыбіць гэты разрыў, — штучны інтэлект. Калі аўтаматызацыя мінулага стагоддзя замяніла «сінія каўнерыкі» на заводах, то ШІ б'е па «белых каўнерыках» у офісах.
Дарыё Амадэі, кіраўнік Anthropic, наўпрост называе ШІ «ўніверсальнай заменай чалавечай працы». Гэта можа прывесці да свету, дзе гіганцкія карпарацыі будуць замененыя кампактнымі, высокаэфектыўнымі стартапамі з мінімальнай колькасцю персаналу.
Рынак ужо рэагуе на гэтыя змены. На мінулым тыдні, на фоне навін пра рост звальненняў і змяншэнне колькасці вакансій для прафесіяналаў, індэкс Dow Jones упершыню пераадолеў адзнаку на 50 000 пунктаў. Інвестары разумеюць: укараненне ШІ дазволіць кампаніям скарачаць выдаткі на персанал, павялічваючы прыбытковасць. Эканаміст Рэстрэпа прагназуе, што доля выручкі, якая ідзе на аплату працы, працягне скарачацца.
Гэтак жа як пацярпелі заробкі рабочых у мінулым, цяпер пад пагрозай апынуцца даходы офісных работнікаў, чые задачы (напісанне кода, аналіз звестак, юрыдычныя паслугі) возьмуць на сябе алгарытмы ШІ.
У гэтай новай рэальнасці, безумоўна, будуць свае пераможцы. Гэта работнікі, чыя дзейнасць патрабуе складаных сацыяльных навыкаў, фізічнай прысутнасці або ручной працы, якую цяжка аўтаматызаваць.
Выйграюць і спажыўцы, якія атрымаюць больш танныя і даступныя паслугі. Але самымі галоўнымі бенефіцыярамі, як і ў папярэднія дзесяцігоддзі, застануцца акцыянеры, да якіх пацячэ асноўны паток грошай ад падвышэння эфектыўнасці.
Цяпер чытаюць
«Я не прадугледзела толькі аднаго: што менавіта гэты кружочак выкарыстаюць супраць мяне». Споведзь Аліны Харысавай пасля скандалу з КДБ42
Каментары
Калі ШІ ім ні падкажа...патрэбна дзяліцца ..акцыянеры )))
Наконт ручной працы кваліфікаваных працоўных інжынераў ....задоўга іда " wsi'x каментавал
Для луканоміцы, якая характэрная высокім узроўнем матэрыяла- і энергаёмістасці, тэхнічнай адсталасцю і нізкім узроўнем укладанняў у НДіОКР і венчурны бізнэс, падобное становішча назіраецца толькі у манапалізаваных праз штучнае дзяржаўнае рэгуляванне галінах, дзе, як кажуць, "нага каго трэба".