«Дзеці як пабітыя сабакі». Беларуска не можа вярнуць сыноў, якіх былы муж таемна вывез у Луганск

У Вольгі Шабаевай дрыжаць рукі, калі яна паказвае тэлефон з расійскай сім-картай: туды час ад часу прыходзяць апавяшчэнні з просьбай прайсці ва ўкрыццё праз ракетныя атакі.

Зараз двое дзяцей жанчыны знаходзяцца ў Луганску — небяспечным горадзе, дзе часта няма ацяплення і святла.

Восем месяцаў таму былы муж-украінец тайком вывез сыноў у свой родны горад і змяніў ім грамадзянства на расійскае. Фармальна казаць пра выкраданне нельга, бо абодва бацькі — законныя прадстаўнікі дзяцей, а суда аб вызначэнні месца жыхарства хлопчыкаў не было.

Яраславу дзевяць гадоў, Дзіму — шэсць. Ім не дазваляюць нават камунікаваць з мамай па тэлефоне. Некалькі месяцаў Вольга стукаецца ва ўсе інстанцыі дзвюх краін і спрабуе вярнуць дзяцей дадому, але атрымлівае толькі адпіскі. Tochka.by выслухала гісторыю маці, якая знаходзіцца ў адчаі.

Цяжкае сямейнае жыццё і складаны развод

Былы муж Вольгі, Аляксей, пераехаў у Беларусь з Луганска ў 2014 годзе, адразу пасля пачатку баявых дзеянняў. Так і пазнаёміліся.

«Нібыта ўсё было добра, закахалася. Потым у нас з'явілася дзіця. Пабраліся шлюбам не адразу, а калі малое крыху падрасло», — распавядае Вольга.

Гісторыю сямейнага жыцця яна ўспамінае неахвотна, апускаючы многія падрабязнасці. Кажа, цяпер разумее, што тады зрабіла шмат памылак.

«Ведаеце, я з тых жанчын, якія верылі: ён жа цяпер бацька, усё зменіцца. Але далей станавілася толькі горш. Тры тыдні ўсё магло быць добра, потым зноў зрыў… І зноў абяцанні. Гэта нейкая жаночая фантазія, што аднойчы ўсё можа пайсці па-іншаму», — прызнаецца Вольга.

Апошняй кропляй стала тое, што мужчына пачаў падымаць руку на жонку.

«Развод праходзіў цяжка, з выклікамі міліцыі, а ўвесь працэс доўжыўся 11 месяцаў», — паказвае паперы Вольга.

Зараз жанчына разумее, што тады зрабіла галоўную памылку: трэба было першапачаткова праз суд вызначыць месца жыхарства дзяцей. Але яна і не ўяўляла, у што гэта можа выліцца. Сыны проста засталіся жыць з мамай — тады ў гэтым пытанні ў пары не было супярэчнасцяў.

Павялічыць

«Я не забараняла дзецям камунікаваць з бацькам. Яны бачыліся, бывалі ў яго ў выхадныя», — кажа беларуска.

Таемна вывез сыноў у Луганск

Паводле слоў Вольгі, фінансава ў жыцці дзяцей былы муж не ўдзельнічаў. Пры гэтым актыўна дабіваўся падзелу сумесна нажытай маёмасці. Прычым двойчы: адзін раз атрымаў грошы ад жонкі па распісцы, а потым вырашыў падаць у суд яшчэ раз, праз дзевяць месяцаў пасля разводу. Суд стаў на бок Вольгі.

«Ён не працаваў, гуляў у камп’ютарныя гульні і рабіў стаўкі ў казіно. Па сутнасці, мы жылі за мой кошт. Нават пасля разводу ён пераехаў на здымную кватэру, якую аплачвала яго мама», — распавядае Вольга.

Яна не можа гаварыць без слёз, бо больш за паўгода практычна не бачыла сваіх дзяцей і не камунікавала з імі.

«Мінулым летам ён пачаў настойваць, што хоча адвезці сыноў на мора, у Судак. Маўляў, там у яго сваякоў ёсць жыллё, дзяцей чакаюць, а я, такая нядобрая, не даю ім камунікаваць. Але да мора ён так і не даехаў», — плача Вольга.

Аб тым, што дзеці больш да яе не вернуцца, мужчына паведаміў у той дзень, калі павінен быў прывезці іх назад: маўляў, перадай рэчы — і на гэтым усё.

Спробы вырашыць па законе

Вольга адразу ж пачала дзейнічаць. На наступны дзень, 28 чэрвеня 2025 года, яна напісала заяву ў міліцыю. Але фармальна маці і бацька — законныя прадстаўнікі дзяцей. Былы муж не ўкраў іх: яны могуць знаходзіцца і з ім, калі іншае не вызначана судом.

«Я адразу ж падала пазоў у суд аб вызначэнні месца жыхарства дзяцей са мной», — распавядае жанчына.

Аказалася, што былы муж знаходзіцца ў Луганску ў сваіх бацькоў. Ён прыняў расійскае грамадзянства і аформіў яго дзецям. Пазней высветлілася, што муж таксама падрыхтаваў пазоў аб вызначэнні месца жыхарства хлопчыкаў з ім.

У жніўні Вольга паспрабавала дабіцца справядлівасці праз Міністэрства юстыцыі Беларусі і падала заяву па міжнароднай лініі — аб незаконным утрыманні дзяцей. Гаворка ідзе пра Гаагскую канвенцыю аб грамадзянска-прававых аспектах міжнароднага выкрадання дзяцей. Згодна з ёй, дзіця, незаконна вывезенае або ўтрыманае адным з бацькоў у іншай краіне-ўдзельніцы, павінна быць у найкарацейшыя тэрміны вернута на радзіму. Органы акупаванага Луганска, дзе зараз дзейнічаюць расійскія законы, абавязаны кіравацца гэтымі нормамі.

І тут ёсць адразу два нюансы, на якія абапіраюцца і беларускі бок, і адвакаты Вольгі.

Па-першае, калі ў адной краіне была пачата судовая вытворчасць па вызначэнні месца жыхарства дзяцей, то такая ж справа ў іншай дзяржаве не можа разглядацца паралельна. Вольга падала пазоў раней за мужа. Па-другое, спрэчка, якая разглядаецца паводле міжнароднай канвенцыі, прадугледжвае прыпыненне спраў па тых жа пытаннях у звычайных судах.

Але тут пачынаюцца праблемы: аказалася, законы ў акупаваным Луганску зараз працуюць своеасабліва.

«Расійскі бок не адказаў да гэтага часу. Абедзве краіны падпісвалі гэтую канвенцыю. Такія справы павінны вырашацца ў прыярытэтным парадку, а ўсе астатнія суды — прыпыняць аналагічныя працэсы. Наш суд справу прыпыніў, а суд Луганска — не. Ім усё роўна», — распавядае Вольга.

Беларускія ведамствы разводзяць рукамі і кажуць, што зрабілі ўсё магчымае, і зараз чарга за луганскім бокам.

«Атрымліваецца, можна проста так вывезці двух маленькіх грамадзян Беларусі, змяніць ім грамадзянства, і ніхто не можа дапамагчы?» — задаецца пытаннем жанчына.

Суды, якіх быць не павінна

У Луганску прайшлі ўжо тры судовыя пасяджэнні па іску былога мужа. Аб іх Вольга магла б і не даведацца, каб не нанятыя мясцовыя адвакаты. Яе прадстаўнікі выпадкова пачулі, што ў горадзе будзе разглядацца справа аб дзецях-беларусах.

«Я кансультавалася з чатырма адвакатамі ў Луганску. Мне ўсе сказалі: шукайце абарону дзе заўгодна, але толькі не тут. Упэўніваюць, што ўсё карумпавана, хто мог — з'ехаў… Спецыялістаў няма», — кажа Вольга.

У хадайніцтве аб прыпыненні справы ў Луганску жанчыне адмовілі: фармальна суд не атрымаў патрэбныя дакументы з Беларусі аб паралельнай вытворчасці і справе па міжнароднай канвенцыі.

«Я не ведаю, як так адбываецца: наш бок адпраўляе запыты, але нічога не атрымлівае ў адказ. Я прапаноўвала сама прывезці дакументы, але там нават слухаць не хочуць», — запэўнівае Вольга.

На апошнім пасяджэнні вырашылі не чакаць адказаў, была прызначана новая дата разгляду справы — 27 лютага.

«Адвакат у Луганску кажа, што нічога не выйдзе: маўляў, грамадзянскія справы не ў прыярытэце, суддзяў мала… Апошняя падобная справа ў яе доўжылася паўтара года. Я ўжо не ведаю, у якія дзверы стукаць», — плача жанчына.

Павялічыць

«Хоча толькі грошай»

Увесь гэты час маці практычна не можа камунікаваць са сваімі дзецьмі — бацька цалкам кантралюе іх тэлефоны.

Падчас першай паездкі ў Луганск у кастрычніку Вользе мімаходам удалося ўбачыць сыноў. Яна паспрабавала забраць аднаго хлопчыка з дзіцячага садка. Маме аддалі дзіця, але адразу ж патэлефанавалі бацьку.

«Ён прымчаўся, вырываў у мяне сына, завязалася бойка. Ахоўнік садка проста глядзеў. А што я магу зрабіць супраць двухметровага мужыка?» — не можа стрымаць слёз Вольга.

У акупаваным Луганску яна таксама звярталася ў Следчы камітэт, пракуратуру, да ўпаўнаважанага па правах дзіцяці. Адказы адусюль як пад капірку: у дзеяннях грамадзяніна Шабаева няма прыкмет правапарушэнняў.

«Ён не дае мне камунікаваць з дзецьмі. Я дазвоньваюся раз на тыдзень у найлепшым выпадку. Ён іх кантралюе. Як толькі штосьці ідзе «не па цэнзуры», сувязь адразу абрываецца. Дзіця спрабуе сказаць, як сумуе, а потым тут жа забірае свае словы назад. Дзеці як пабітыя сабакі», — распавядае Вольга.

У канцы студзеня яна зноў ездзіла ў Луганск: два дні ў дарозе, дзясяткі КПП, кіламетры небяспечнага шляху. З дзецьмі ўдалося пабачыцца.

«Сустрэча была ў кафэ. Сыны былі запалоханыя і ўвесь час азіраліся на бацьку. Старэйшаму складаней, ён больш разумее. А малодшы яшчэ можа прабалбатацца: «Ой, мне ж нельга такое казаць». Гэта вельмі балюча», — плача Вольга.

Яна не раз спрабавала пагаварыць з мужам, нават прапаноўвала грошы. У адказ пачула, што ён і так атрымае ўсё, што хоча.

«У яго іску толькі трэцяя частка заявы — пра сыноў. Усё астатняе — пра грошы. Хоча дзве тысячы долараў аліментаў у месяц, патрабуе купіць яму кватэру. Ім патрэбныя толькі грошы», — сцвярджае беларуска.

Зараз Вольга працягвае звяртацца ва ўсе магчымыя органы: ад міліцыі да консульстваў і Лукашэнкі. Але пакуль ніхто не можа дапамагчы.

Што ж рабіць?

Журналісты паспрабавалі атрымаць каментарыі беларускага боку. У МЗС адзначылі, што справа не зусім у іх кампетэнцыі. Казаць пра выкраданне тут нельга, бо не было пастановы суда аб месцы жыхарства дзяцей — гэта пытанне МУС.

Паколькі зараз ідзе працэс паводле міжнароднай канвенцыі, справай павінна займацца Міністэрства юстыцыі. Расійскія адвакаты ўпэўненыя, што справа ў Луганску загадзя пройгрышная. Жанчыне застаецца спадзявацца толькі на беларускі бок, які зможа вярнуць сваіх грамадзян на радзіму.

• 1
• 1
• 2
• 8
• 0
• 6
• 5
• 0