Arfej pravincyi

Skobła, jak padajecca, znaŭca ŭsiaho pra ŭsich biełaruskich paetaŭ, jak toje i naležyć układalniku antalohijaŭ, skazaŭ mnie: «Tvoj Hołub — adnakašnik Razanava». Hołasny vyklik «Nia moža być!» byŭ zadušany namahańniem voli, paśla čaho jaho zamianiła majo — byłoha haradzienca — paŭpakryŭdžanaje pytańnie, adrasavanaje samomu sabie: «Zrešty, a čamu i nia moža być?»

Śpiavała kapela

Krynična,

kryštalna

i jasna.

I roŭnych nia mieła

U poŭdzień — na poli,

u poŭnač — la praśnic.

Dy hetaha mała:

La zorak kapela śpiavała!

Hučała kapela…

Dy niečamu ścichła zaŭčasna,

Ci pomač tady nie paśpieła,

Ci los u žančyn pakručasty?

U «Baladzie Bierštaŭskaj kapeli» Hołub nadzvyčaj lakaničny ŭ vybary vyjaŭlenčych srodkaŭ. Pradmiet, abrany paetam, vyznačaje i vobraznuju systemu. U baladzie — havorka pra los sielskaj pensijanerskaj kapeli, što śpiavała staryja sialanskija pieśni. Takich śpieŭnych, veteranskich kalektyvaŭ u Biełarusi mnostva. Inšy raz jany — apošniaje, što napaŭniaje žyćcio starych tvorčym sensam. Bo kab nia było štotydniovych repetycyjaŭ, jany b sustrakalisia tolki na pachovinach. A tak — pachoviny pieramiažajucca z kancertami, horyč strataŭ źmianiajecca radaściu sustrečaŭ. Da taje pary, pokul nie sychodziać apošnija.

Dyk dzie ž ty, kapela?

Chaj radaściu sum tvoj zaśviecić,

Dzie bezam prastoram kipieła.

Dy padajuć słovy na viecier…

Maŭčańnie staić akapelna.

Śmiartelna.

Akapelnaje maŭčańnie, roŭnaje śmierci, — vobraz ahromnistaj siły. Kožny, chto choć adnojčy ŭ žyćci čuŭ choravyja śpievy — prykładam, u chramie, — pamiataje tuju cišu, što nastupaje ŭ momant zmaŭkańnia melodyi. I toje, što viaskovy chor usprymajecca paetam jak chor chramavy, pieranosić trahiedyju nievialičkaj — vymierłaj, zamoŭkłaj nazaŭždy! — biełaruskaj vioski ŭ razrad usiaśvietnaj trahiedyi. Bo śmierć veteranskaha śpieŭnaha kalektyvu dla sapraŭdnaha paeta — heta štości kštałtu pradvieścia budučaj — mažlivaj! — śmierci cełaha narodu. Hetak balada stanovicca hroznaj zaściarohaj.

Mianie ŭraziła heta balada. Raptam ja padumaŭ ab tym, što maja darahaja ciešča śpiavaje ŭ takim — veteranskim — chory. I za adzinaccać hadoŭ ja anivodnaha razu nia byŭ na ichnym kancercie.

Kali takoje ŭzhadvaješ paśla vieršaŭ, značycca paet — sapraŭdny.

Pad nahladam siadzib

I vilhotnych viarhiniaŭ

Dzied la łaźni siadzić,

Jak tutejšy Verhili.

Pračytaješ — i ŭzhadvaješ, što tutsama, u Horadni, niedaacenieny ŭładami i narodam Alaksiej Karpiuk napisaŭ raman «Karani», dzie z epičnym spakojem, kštałtu Verhilijevaj «Eneidy», raspavioŭ pra pahibiel starečy Łaŭrena, zaniadbanaha ŭłasnymi dziećmi (nia Lir Šekśpira, ale napadob taho). Ci ŭžo pra Dante ŭzhadvaješ, piera-pierakładzienym Uładzimieram Skarynkinym (praz movu-pasiarednicu, zdajecca, z hienijalnaha pierakładu Łazinskaha — bo jaki ž idyjot padrychtuje pierakład-padradoŭnik dla «pierakładnika», što nie vałodaje italjanskaj movaj?), — tam Verhili ładzić ekskursiju dla paeta pa nietrach piekła. Moža, pra hetu paetyčnuju bijahrafiju Verhilija ŭzhadvaje Hołub, dla jakoha pravincyjnaje žyćcio — nakštałt isnavańnia žyvoha čałavieka ŭ piekle? Praŭda, my pamiatajem, što akramia Dante ŭ Piekle pabyvaŭ i viarnuŭsia adtul žyvym Arfej. Taksama paet.

Pravincyja, što stanovicca dla šmatlikich paetaŭ druhim viram, dla Hołuba — naturalny žyćciovy asiarodak. Moža, tamu što nasamreč Horadnia — kudy mienšaja pravincyja, čym Miensk. Miensk prosta vielmi vialiki dy staličny. Ale adymiecie ad jaho staličnuju funkcyju, i sčeźnie ŭsialakaja aŭra, jak i naležyć horadu, pazbaŭlenamu adčuvalnaj histaryčnaj mitalohii.

U dastapomnaj bramy los

Z padańniaŭ, zaniadbanych ździekam,

Pazbyŭsia śpievaŭ i kalos,

A pamiatka siadzić u dzieŭkach.

Dzie balem ciešyŭsia pałac

I bušavała žarściaŭ bieźlič,

Daremna ślozkaj palivać

Niabyt azyzły i ablezły?

Padmurak: kajecca rahoz.

Alei znak: uzdych kuniehi.

Niama i duchu pitnych doz,

Što vus zamočvali Sapieham.

Hołub nibyta praciahvaje tuju liniju, da jakoj naležała i Łarysa Hienijuš, katoraja łaskava nazyvała jaho ŭ svaich listach «Hałubkom». Vialikim paetam, niezapatrabavanym nacyjaj, pozna vypadaje pryždać pryznańnia. Hienijuš — paśla śmierci. Ale tut, viadoma, pryčynaj byŭ jaje trahičny los, žyćcio, što zahnała jaje ŭ Zelvu. Hołub čakaje pryznańnia pakorliva, nie pretendujučy, nie sprabujučy ŭvarvacca ŭ staličnuju paetyčnuju tusoŭku. I jahonyja braty pa piary, što dobra — lepiej ad čytačoŭ — viedajuć jamu canu, maŭkliva ciešacca z taho, što jon praciahvaje žyć tam, nia ŭ Miensku, nia robiačy kankurencyi natoŭpu achvotnikaŭ atrymać premiju ad uładaŭ ci apazycyi.

Ale ž moh by!

Zara šmatkropje suchara

Zimie nia krošyć na spadnicu,

A ŭ dym zakručvaje zara

Jadłoviec z pacham palandvicy.

Abliskavičany nažom,

Nia cierpić stoł pakutnaj pustki.

I lezie prahna na ražon

Hurok, prykmietna, što raspuśnik.

Nia ŭzmach syhnalnaha ściažka

Dla bulby vyznačyŭ napramak:

Hastryli voka spadciška

Na bulbu ŭ korabie i kramie…

…Zaćmiać kiłbasy blask kalos

U apramieńni ŭłasnym blaskam.

Nie apanurycca na znos

Šana kalosam i kiłbasam!

Na łuhavinie ručnika

I baćka bochan, syn akrajec

Zdalok vinu paražniaka

Štrafnoju mieraj pakarajuć.

Hołubaŭ «Miasajed» — kštałtu «Rybnaj łaŭki» maładoha Zabałockaha. Toj samy blask vobrazaŭ, rubensaŭskija farby, nievierahodnaja nasyčanaść paetyčnaj tkaniny, jakuju niemažliva abarvać — navat cytatu dla recenzii ciažka vybrać, — vyrvać. Ale ž los Zabałockaha — represavanaha, niaščasnaha, jaki pierakładaŭ «Słova pra pachod Iharavy» ŭ bytnaść svaju kačaharam u pravincyjnaj kacielni — anijak nie supadaje ź losam Jurki Hołuba, što nie prajšoŭ ni cieraź jakoje-kolviek dysydenctva. Niaŭžo pačućcie paetyčnaj niezapatrabavanaści padmianiaje trahiedyju realnaha žyćcia?

Nia dumaŭ, nie hadaŭ:

Zakon — zaŭždy jak dyšła.

Nia vyjšła haładać,

Śpiavać zatoje — vyjšła.

I rasščaplaŭsia śviet

Žadnoj na hrukat klamkaj.

Jak boski zapaviet —

Ciahni łatyń za lamku.

Ale pačućcie trahiedyi narodu ŭ Hołuba sapraŭdnaje, nie prydumanaje.

Ja nia źviedaŭ kałymskich muk

Z abcuhami,

danosam,

krečam.

Tolki posach z ułasnych muk

Pierad mukami tymi klenčyć…

Nam ź niavierja paŭstać u rost,

Z dušaŭ złosna adździoršy vietach,

Kab na poli ajčynnym ros

Kołas praŭdy, jak promień vieku.

Hołub znachodzić zierniejka, zdatnaje praraści ŭ kołas praŭdy, u paezii. Niezdarma prachodziać lajtmatyvami skroź tkaninu jaho paezii — paŭtarusia, ščylnuju tkaninu, na cytaty nie raździerci — čužyja nitki: Bahdanoviča, Janiščyc, Hienijuš. Jon nibyta paraŭnoŭvaje svaich sučaśnikaŭ z papiarednikami — i nie na karyść sučaśnikaŭ.

A ź blaskam sabie makijaž

Navodziła pani epocha.

Kidalisia sercy ŭ La-Manš,

Klinok nie zaležvaŭsia ŭ pochvach.

Kali ž sa zdrabniełaj ščaki

Spłyli nieŭzabavie rumiany,

Nichto da starečaj ruki

Nia kinuŭsia ŭ mih biezymianny.

Čaplajecca dumka adna,

Pravierycca, peŭna, pa časie:

Nia z toha vypadku, adnak,

I mor na hierojaŭ pačaŭsia?

Hety palanizm, naturalny dla haradzienca, «blask», dla Hołuba — jašče adna prystupka ŭschodcaŭ, što vyvodziać z pravincyjnaści ŭ inšy paetyčny śviet. Jak La-Manš u jaho vieršach nahadvaje pra Bajrana i Ekziupery, pra śpievakoŭ vialikich epoch, tak Łazienki nahadajuć jamu pra vialikuju polskuju paeziju, pra lehiendarnyja časiny Stanisłava-Aŭhusta, pra muzyku Šapena, pra vieršy Norvida. Hołub — paet vialikaj kultury, nia vyčytanaj, ale zasvojenaj, nie naŭmysna padkreślenaj, ale praniźlivaj. Jon, viadoma, nahrašyŭ, pasprabavaŭšy ŭsie vierahodnyja i nievierahodnyja paetyčnyja formy, ad sanetaŭ da tryjaletaŭ, ale pry hetym tak i nie spadobiŭsia Sofji Šach, jakaja naporysta placie vianok za viankom sanetaŭ, choć ty jaje ŭ knihu rekordaŭ Hinesa zanoś. Hołub nia schilny da eksperymentaŭ dziela eksperymentaŭ, da hulbiščaŭ na arkušy papiery. Moža, tamu što jon nie zabyŭsia ŭrokaŭ Verhilija dy Arfeja i pamiataje: u piekle budzionnaści — nie da pahulušak.

I tolki tady, kali paet pieratvaraje budzionnaść — nie adryvajučysia, nie źlatajučy ad jaje ŭvyšyniu, ale pačuŭšy melodyju vyšejšych sferaŭ u śpievach sielskaj kapeli — budzionnaść stanovicca Žyćciom.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0