Sartujem śmiećcie i admaŭlajemsia ad bienzinavych aŭto — ale vojny imkliva abiasceńvajuć hetyja namahańni i adkidvajuć čałaviectva nazad
Pakul čałaviectva starajecca pierajści da zialonaj ekanomiki i zapavolić hłabalnaje paciapleńnie, vajennyja kanflikty pryvodziać da advarotnych vynikaŭ. Voś jak ciapierašnija vojny škodziać navakolnamu asiarodździu.
Ciapierašnija vojny bolš škodnyja, čym raniejšyja
Vajennyja dziejańni nie tolki adbirajuć i kalečać žyćci, razburajuć infrastrukturu i ekanomiku. Vajna taksama vielmi mocna ŭpłyvaje na navakolnaje asiarodździe, anulujučy šmatlikija namahańni pa źnižeńni abjomaŭ škodnych vykidaŭ.
Ekołah, ekśpiert aljansu «Zialonaja Biełaruś» Uładzisłaŭ Šumak adznačaje, što ciapierašnija vojny va Ukrainie i Iranie źjaŭlajucca bolš škodnymi, čym raniejšyja.
Najpierš tak adbyvajecca praz ataki na naftabazy i NPZ.
«U vyniku pažaraŭ u navakolnaje asiarodździe traplaje vializnaja kolkaść praduktaŭ spalvańnia. U Iranie praz heta navat dniom nazirałasia čornaje nieba. Kali spalvajecca nafta abo naftapradukty, u pavietra traplaje nie tolki vuhlakisły haz, jaki byccam ličycca bolš-mienš chimična niejtralnym, choć i ŭpłyvaje na źmieny klimatu, ale i inšyja vielmi škodnyja pradukty hareńnia.
Heta čaścinki sažy, aksidy siery i azotu, jakija pry źmiešvańni z vadoj i vilhaćciu dajuć kisłotnyja daždžy. Aproč hetaha, źjaŭlajecca vializnaja kolkaść inšych latučych arhaničnych rečyvaŭ. Heta i bienzapireny z kancerahiennym dziejańniem, i ciažkija mietały: rtuć, vanadyj», — kaža ekołah.
Prablema na tysiačy kiłamietraŭ
Uładzisłaŭ Šumak adznačaje, što hetyja niebiaśpiečnyja rečyvy ŭžo ciapier ubudoŭvajucca ŭ pavietranyja patoki ŭ nižnim słai atmaśfiery, što dazvalaje im raspaŭsiudžvacca na adlehłaści ŭ tysiačy kiłamietraŭ.
Usio heta niasie vialikija ryzyki dla zdaroŭja ludziej: nie tolki tych, chto žyvie ŭ niepasrednaj blizkaści da pažaraŭ, ale i tych, chto traplaje ŭ hetyja patoki pavietra.
«Heta razdražnieńnie dychalnaj sistemy i pramy ŭpłyŭ na sardečna-sasudzistuju sistemu, a taksama nakapleńnie ŭ arhaniźmie kancerahienaŭ z doŭhaterminovymi nastupstvami dla zdaroŭja. Mienavita ataki na iranskija naftaschoviščy pakazali, što ŭ pavietra vykidvajecca vializnaja kolkaść sažy. Čaścinki sažy byccam chimična niejtralnyja, ale jany nazapašvajucca ŭ atmaśfiery i nahravajuć jaje.
Zaraz pavietra ź Irana idzie ŭ kirunku centralnaazijackich hornych masivaŭ, pakrytych ildami, tamu saža moža asiadać na ich i spryjać tajańniu lodu».
Tamu hetyja vykidy majuć mocny nie tolki łakalny, ale i rehijanalny efiekt. Pradukty spalvańnia vymyvajucca z atmaśfiery daždžami, tamu sapraŭdnyja kisłotnyja daždžy prajšli ŭ roznych haradach Irana.
Taksama treba ŭličvać, što ŭ chodzie vajny ŭ Iranie pažary adbyvajucca i ŭ inšych krainach rehijona. Tak, naprykład, u vyniku ŭdaraŭ z boku Irana dniami hareli NPZ u Bachrejnie i Saudaŭskaj Aravii.
Nakolki vajna zabrudžvaje pavietra i vadu
Kali kazać pra vajnu va Ukrainie, to za čatyry hady vajennych dziejańniaŭ vykidy parnikovych hazaŭ aceńvajucca ŭ 311 miljonaŭ ton ekvivalentu. Heta prykładna stolki ž, kolki za hod vyrablaje ŭsia Francyja. I heta amal 10% ad abjomu vykidaŭ usich 27 krain Jeŭrasajuza za hod.
«Tamu kali my havorym, što kłapocimsia ab pamianšeńni niehatyŭnaha ŭpłyvu na navakolnaje asiarodździe, źnižajem vuhlarodny śled, to vajna hetyja namahańni ŭ niejkim sensie anuluje.
Dziakujučy ŭviadzieńniu jeŭrapiejskaha «Zialonaha ładu» Jeŭrasajuzu za 2024 hod udałosia skaracić vykidy vuhlekisłaha hazu na 58 miljonaŭ ton u ekvivalencie. U toj ža čas vajennyja vykidy va Ukrainie pavialičylisia pryblizna na 80 miljonaŭ ton», — źviartaje ŭvahu ekśpiert.
Pry hetym važna razumieć, što ŭ hetu statystyku traplajuć danyja vyklučna pa Ukrainie. Jany nie ŭličvajuć vykidaŭ ad vajennych dziejańniaŭ, jakija iduć na terytoryi Rasii, dzie rehularna harać naftabazy.
Raniej prezident Mižnarodnaj asacyjacyi prafiesijnych ekołahaŭ Ludmiła Cyhanok (Ukraina) adznačała, što adzin pažar na naftabazie zabrudžvaje atmaśfieru hetak ža, jak uvieś transpart Kijeva za miesiac.
Vajna niasie i taksičnaje razbureńnie asiarodździa roznymi niebiaśpiečnymi i kancerahiennymi vykidami.
«Zabrudžvańnie vady i hleby budzie mieć značna bolšy doŭhaterminovy ŭpłyŭ na navakolnaje asiarodździe, čym vykidy parnikovych hazaŭ», — kaža Šumak.
Zabrudžvańnie vod maje šyroki rehijanalny śled. Tak, naprykład, ad vajny va Ukrainie pakutuje ŭsia akvatoryja Čornaha mora, a ad vajny ŭ Iranie — Piersidski zaliŭ.
Aproč pramoj škody navakolnamu asiarodździu, vajennyja dziejańni niasuć i ŭskosnuju, kali hrošy, jakija mahli b być nakiravanyja na toje, kab pamienšyć vuhlarodny śled, iduć na ŭzbrajeńni. «Naprykład, taja ž Polšča pačynaje aktyŭna vydatkoŭvać hrošy na abarončyja sistemy, i srodki, jakija mahli pajści na zamienu katłoŭ, što pracujuć na ćviordym palivie, pajšli na budaŭnictva ŭmacavańniaŭ na miažy i ŭzbrajeńnie. I tak, pa sutnaści, adbyvajecca ŭ luboj krainie», — dadaje ekśpiert.
Tamu maštabnyja sučasnyja vojny ŭ ekałahičnym płanie adkidvajuć čałaviectva na hady nazad, anulujučy raniejšyja dasiahnieńni pa źmianšeńni škody navakolnamu asiarodździu.
I jak by mocna ludzi i krainy ni namahalisia paŭpłyvać na źmieny klimatu, skaracić vuhlarodny śled, źmianšajučy abjomy vykidaŭ parnikovych hazaŭ ci sartujučy śmiećcie — adzin-dva bujnyja vajennyja kanflikty robiać svaju złuju spravu. A vyklikanaja hetymi kanfliktami novaja honka ŭzbrajeńniaŭ tolki ŭmacoŭvaje hety niehatyŭny efiekt.
Kamientary