«Budzieš admaŭlacca — pajedzieš u SIZA». Jak u Biełarusi źbirajuć na «dabračynnaść» z zatrymanych pa palityčnych spravach
Ź leta 2025 hoda siarod palitviaźniaŭ i ich svajakoŭ u Biełarusi pačała raspaŭsiudžvacca praktyka tak zvanych «dabračynnych uznosaŭ» dziaržaŭnym arhanizacyjam, jakija prapanujecca rabić pierad sudom abo na stadyi zatrymańnia — z nadziejaj na źmiakčeńnie prysudu abo spynieńnie kryminalnaha pieraśledu. Fakty takich pieravodaŭ sapraŭdy dałučajuć da materyjałaŭ spraŭ jak źmiakčalnyja abstaviny, adnak nieviadoma, ci majuć jany realny ŭpłyŭ na pryznačeńnie pakarańnia, piša «Viasna».
«Ja nie viedaju, ci paŭpłyvała heta na maju spravu. Chutčej nie»
Ź leta 2025 hoda svajaki palitviaźniaŭ pačali aktyŭna rabić «dabračynnyja ŭnioski» dziaržaŭnym arhanizacyjam. Dla hetaha da suda treba abrać arhanizacyju i ad imia viaźnia pieravieści hrošy na jaje rachunak. Na sudzie fakt pieravoda, a ŭ mnohich vypadkach razam z čystasardečnym raskajańniem, zaličvajuć jak «źmiakčalnyja abstaviny».
Spačatku prośby zaniacca dabračynnaściu ad palitviaźniaŭ pačali dachodzić u listach, potym — praz advakataŭ. Ciapier ža heta nabrała masavy charaktar, bo daje ludziam nadzieju na źmiakčeńnie prysudu. Raniej, u asnoŭnym, heta rabili svajaki fihurantaŭ «spravy Hajuna», ale paźniej hetym zacikavilisia i rodnyja zatrymanych pa inšych kryminalnych artykułach.
Ale, jak adznačyŭ fihurant «spravy Hajuna», siamja jakoha taksama rabiła «dabračynny ŭniosak», prysud z takimi «źmiakčalnymi abstavinami» — łatareja. Jamu samomu pryznačyli «chatniuju chimiju», ale jon viedaje vypadki, kali pry padobnych abstavinach pryznačali pazbaŭleńnie voli:
«Nichto z orhanaŭ mnie nie prapanavaŭ rabić pieravod. Prosta ŭ niejki momant siarod aryštavanych pačała chadzić infarmacyja, jak ja razumieju, praz advakataŭ, što lepš zapłacić pierad sudom i dałučyć apłatu na sudzie. Byccam niekamu heta niehałosna paćviardžali śledčyja. Adkryta pra heta nie prasili. Ale siarod aryštantaŭ heta infarmacyja cyrkulavała.
Pakul ja siadzieŭ, maja siamja zrabiła dźvie vypłaty: pieršaja — u miedycynskuju ŭstanovu, a druhaja — u sacyjalnuju. Vybar sychodziŭ z toj infarmacyi, jakaja chadziła na ŭzroŭni čutak. Ale heta byŭ dobraachvotny ŭniosak u dabračynnyja arhanizacyi.
Ja nie viedaju, ci paŭpłyvała heta na maju spravu. Chutčej nie. Tamu što ja viedaju historyi ludziej, jakija taksama rabili padobnyja ŭznosy, ale ich asudzili na realny termin. Tamu naŭrad ci heta było klučavym aśpiektam».
Aproč hetaha, byłomu palitviaźniu viadomy niadaŭni vypadak, kali paśla zatrymańnia čałavieka nibyta za finansavańnie USU jamu było prapanavana zrabić dabračynny pieravod na rachunak Žyrovickaha manastyra. Paśla pieravodu hrošaj čałavieka adpuścili na volu biez zaviadzieńnia kryminalnaj spravy.
«Dali papieru z numaram rachunku i niekalki dzion na apłatu»
Pravaabaroncam «Viasny» viadomy vypadak, kali zatrymanaha pa «spravie Hajuna» prymusili zrabić «dabračynny ŭznos», kab jon zmoh vyjści na volu biez kryminalnaj spravy. Za adno paviedamleńnie ŭ bot «Hajuna» jamu prapanavali pieravieści niekalki tysiač dalaraŭ u «Respublikanski centr arhanizacyi miedycynskaha reahavańnia».
«Jamu skazali: «Kali sam nie pryjdzieš zaŭtra, my pa ciabie pryjedziem». Tam skazali koratka: «Budzieš admaŭlacca — pajedzieš [u SIZA] adrazu». Dalej dali papieru z numaram rachunku i niekalki dzion na apłatu, a kali nie pryniasieš, to z usimi vyciakajučymi budzie. Jon apłaciŭ. Nijakich papier nie dali, tolki vusnuju zhodu: kali apłačvaje — jany pra jaho zabyvajucca», — raskazała «Viaśnie» krynica, znajomaja ź situacyjaj zatrymanaha.
Paśla pieravodu hrošaj mužčyna znachodzicca na voli.
«Hledziačy na toje, što čuvać pra vypadki hajunaŭcaŭ, «dabračynnaść» nie maje nijakaha ŭpłyvu na prysud»
Pra prymus da «dabračynnaha pieravodu» pravaabaroncam raskazała jašče adna krynica, znajomy jakoj byŭ asudžany ŭ 2025 hodzie za kamientary. Pavodle krynicy, čałavieka prymusili pieravodzić hrošy dvojčy:
«Pry zatrymańni HUBAZiK prymusiŭ pakłaści značnuju častku najaŭnych hrošaŭ na rachunak dziaržaŭnaj ustanovy «Respublikanski centr arhanizacyi miedycynskaha reahavańnia». Astatniaja častka hrošaj źnikła. Pratakoła zatrymańnia niama. Aficyjny list ab admovie ŭ zaviadzieńni kryminalnaj spravy prychodziŭ.
Paśla zatrymańnia, užo pry razhladzie kryminalnaj spravy jašče adzin uznos prapanavaŭ zrabić Śledčy kamitet praz advakata. Čałaviek u SIZA, damoŭ nikoha nie adpuskajuć, heta vielmi redkaja źjava.
Zaraz usim palityčnym «orhany» davodziać da svajakoŭ, kab rabili hetyja ŭnioski. Sud moža pryznać heta źmiahčalnymi abstavinami, ale abaviazku takoha nie maje.
Nam pašancavała, pryznali. Było taksama pryznana źmiahčalnym pryznańnie viny. Ale termin pakarańnia ŭsio roŭna byŭ 5/6 ad maksimalnaha.
Hledziačy na toje, što čuvać pra vypadki hajunaŭcaŭ, «dabračynnaść» nie maje nijakaha ŭpłyvu na prysud. Hrošy prapanoŭvałasia nakiravać na rachunak dziaržaŭnaj arhanizacyi na svoj vybar, svajakam padazravanaha ad jaho imia, potym prynieści kvitok ab pieravodzie hrošaj śledčamu ci advakatu na sud».
«Takija płaciažy vykonvajuć funkcyi dadatkovaha cisku»
Jurystka «Viasny» Viktoryja Rudziankova praanalizavała situacyju z «dabračynnymi ŭznosami», da jakich zatrymanych u niekatorych vypadkach prymušajuć pravaachoŭnyja orhany, i dała hetamu jurydyčnuju acenku.
«Tak zvanyja «dabračynnyja» ŭznosy na siońnia źjaŭlajucca adnoj z najbolš raspaŭsiudžanych ekanamičnych formaŭ palityčnych represij u Biełarusi. Spačatku hety miechanizm byŭ adpracavany na spravach, źviazanych z danatami, ale siońnia jon, jak bačym, vykarystoŭvajecca i za inšyja niepažadanyja dla ŭładaŭ dziejańni, jakija źjaŭlajucca formaj vykazvańnia mierkavańnia: i za «abraźlivyja» kamientary, i za adpraŭku infarmacyi pra vajskovuju techniku na terytoryi Biełarusi.
Takija płaciažy vykonvajuć funkcyi dadatkovaha cisku (dy jašče i na ŭsiu siamju čałavieka) i faktyčnaha ŭzbahačeńnia dziaržavy za košt achviar represij.
Hetaja praktyka parušaje vielmi šyroki śpiektr pravoŭ čałavieka (svabody majomaści, vykazvańnia mierkavańnia, na spraviadlivy sud i inš.), i adnačasova nie maje nijakich zakonnych padstaŭ u biełaruskim zakanadaŭstvie, niahledziačy na toje, što siłavyja orhany cynična sprabujuć prykryvacca jurydyčnaj rytorykaj.
Pierš za ŭsio, ź jurydyčnaha punktu hledžańnia, tak zvanyja «dabračynnyja» ŭznosy nie zaŭsiody źjaŭlajucca dabračynnaściu pa svajoj sutnaści, bo: a) u adnych vypadkach jany zroblenyja nie dobraachvotna, a za «admovu ŭ zaviadzieńni kryminalnaj spravy» i b) u druhich vypadkach z nadziejaj, što takim čynam, palityčny prysud moža być mieniej žorstkim, što niesumiaščalna z pryncypami pravavoj vyznačanaści i pradkazalnaści kryminalnaha zakanadaŭstva.
Mienavita tamu, što «dabračynnyja ŭźnioski» nie źjaŭlajucca imi pa svajoj sutnaści, jany musiać być pryznanyja sudom niesapraŭdnymi z nastupnym viartańniem srodkaŭ čałavieku.
Voś jak heta vyhladaje pa zakonie:
Achviaravańnie ažyćciaŭlajecca ŭ ramkach hramadzianska-pravavoj damovy (č. 1 art. 553 HK achviaravańniem pryznajecca dareńnie rečy abo prava ŭ ahulnakarysnych metach), sutnaść jakoj palahaje ŭ tym, što asoba dobraachvotna i biaspłatna pieradaje majomaść (u tym liku hrošy) na hramadska-karysnyja mety (č. 1 art. 543 HK). Takaja pieradača nie moža supravadžacca ŭmovami, abmienami abo zaležać ad atrymańnia niejkaj karyści, tym bolš asabistaj svabody, źmiakčeńnia prysudu abo admovy ad kryminalnaha pieraśledu (tut my majem spravu z art. 426 KK «Pieravyšeńnie ŭłady abo słužbovych paŭnamoctvaŭ»).
Na praktycy ž my majem «dabračynnyja» ŭnioski, jakija robiacca pad prymusam, pahrozami abo ŭ situacyi krajniaj uraźlivaści. Z punktu hledžańnia hramadzianskaha prava takija płaciažy źjaŭlajucca pahadnieńniami, ździejśnienymi biez svabodnaha volevyjaŭleńnia, a značyć niesapraŭdnymi (č. 1 art. 108 HK). Adpaviedna, pavodle Hramadzianskaha kodeksa, jany mohuć i pavinny być pryznanyja sudom niesapraŭdnymi z nastupnym viartańniem hrašovych srodkaŭ asobie, u jakoj jany byli niezakonna spahnanyja».
Što za arhanizacyja, na rachunak jakoj siłaviki prapanoŭvajuć rabić uznosy?
Ź infarmacyi «Viasny», siłaviki ŭ niekatorych vypadkach prapanujuć pieravodzić hrošy «Respublikanskamu centru arhanizacyi miedycynskaha reahavańnia». Z 2021 hoda kiraŭnikom dziaržaŭnaj ustanovy źjaŭlajecca Dźmitryj Alchavik. Da hetaha jon pracavaŭ na pasadzie kiraŭnika vajskova-miedycynskaha ŭpraŭleńnia Ministerstva abarony Respubliki Biełaruś.
Zhodna z infarmacyjaj na sajcie centra, ustanova prymaje na svoj rachunak biazvypłatnuju dapamohu, u tym liku ad jeŭrapiejskich krain i pryvatnych asob z zamiežža (pa stanie na 2025 hod).
Ci sapraŭdy ŭ siońniašnich realijach advakat u Biełarusi vykonvaje rolu paštaljona? Adkazvaje advakat Lepretar
«Akramia razdrukoŭki z banka, što ja rabiła płaciažy praz fejsbuk, u ich ničoha niama». Jašče adzin čałaviek u detalach raskazaŭ pra 4‑hadzinny šantaž danatami
Stali viadomyja minimalnyja sumy «kampiensacyi» za danaty ź nieajcišnikaŭ
Padrabiaznaści rekietu ajcišnikaŭ: stała viadomaja minimalnaja suma «kampiensacyi» za danat u BySol i BY_help
Kamientary