Čystyja štany

Pieršaijerarch Aŭtakiefalnaj pravasłaŭnaj carkvy ŭ Polščy byŭ ahientam kamunistyčnaj śpiecsłužby.

Materyjały pra heta maje apublikavać polski Instytut nacyjanalnaj pamiaci. Heta navukovaja ŭstanova, jakaja raźbiraje archivy SB — anałaha savieckaha KHB. Napiaredadni publikacyi mitrapalit Sava daŭ intervju žurnalistam «Haziety vyborčaj». Ź jaho vynikaje sumny vobraz carkvy, jakaja całkam kantralujecca śpiecsłužbami i navat nie sprabuje z‑pad taho kantrolu vyzvalicca.

Mitrapalit Sava (Michał Hrycuniak), pieršaijerarch Aŭtakiefalnaj pravasłaŭnaj carkvy ŭ Polščy, prafiesar teałohii, hienierał bryhady Vojska Polskaha (pravasłaŭny kapiełan vojska da 1998 hodu), kavaler Kamandorskaha Kryža Adradžeńnia Polščy i pročaja i pročaja, ad 1966 hodu byŭ zarehistravany polskim SB jak ahient «Jurak». Zavierbavali jaho, šantažujučy tym, što nibyta majuć na jaho kampramietujučyja dakumienty. Choć ničoha jamu nie pakazali.

Z archiŭnych papieraŭ vynikaje, što ŭ adnoj z hutarak jon davaŭ charaktarystyki pravasłaŭnym japiskapam, spyniajučysia na ich słabaściach. U druhoj razmovie jon pierakazvaŭ čutki pra seksualnyja adchileńni niekatorych śviataroŭ. Sam jon admaŭlaje, što takoje havaryŭ. Ź jahonych słovaŭ, razmovy byli pra ahulnuju situacyju, pra nastroi.

Pravasłaŭnaja carkva ŭ Polščy mieła tady prablemy z vyšejšymi ijerarchami: japiskap musiŭ adnačasova i być manacham, i mieć vyšejšuju adukacyju. Takich asobaŭ było mała. Dziela taho papiarednika mitr. Savy na pasadzie — mitr. Vasila, śpiecyjalna raźviali z žonkaj. Hetkija momanty žyva cikavili SB.

Pavodle słovaŭ mitrapalita, zhody na supracoŭnictva jon nie padpisvaŭ, padpisaŭ tolki «prysiahu na viernaść Polskaj Narodnaj Respublicy». Pryčym takuju prysiahu, kaža jon, padpisali ŭsie pravasłaŭnyja japiskapy. Adnak jon pryznaje, što chutka zrazumieŭ: SB razhladaje jaho jak svajho ahienta. Archiŭnyja dakumienta śviedčać inšaje: budučy mitrapalit staŭ tajnym supracoŭnikam SB dobraachvotna.

Mitrapalit tłumačyć, što padtrymlivaŭ kantakty z SB dla dabra carkvy. Maŭlaŭ, čas byŭ taki i inšaha vyjścia nie było. «Ja nie zrabiŭ ničoha kiepskaha dla Ajčyny, Carkvy i kaho‑kolviek», — ćvierdzić mitrapalit.

Za svaju «pracu» jon atrymoŭvaŭ hrošy, ale heta była zvykłaja praktyka: ich atrymoŭvali usie pravasłaŭnyja japiskapy i nazyvałasia heta «materyjalnaj dapamohaj». Hrošy vydavalisia ŭ Adździele pa spravach relihij.

Adkryćcio archivaŭ vyjaviła, što ahientami śpiecsłužbaŭ byli i kiraŭniki pravasłaŭnych ijerarchij u Litvie i Rumynii. Možna mierkavać, što anałahičnaja stupień kantrolu ŭładaŭ nad carkvoj była i ŭ inšych sacyjalistyčnych respublikach. Ale tam archivy jašče zakrytyja.

Sačeńnie było tatalnym. «Jany [polskaje HB] skiravali mianie ŭ Zahorsk [rasijskaja pravasłaŭnaja akademija ŭ Trojca‑Sierhijevaj łaŭry] niedzie ŭ 1978‑79 hodzie. Heta adbyłosia ŭ metach navučeńnia mianie dyscyplinie. Adtul ja zapomniŭ adnu situacyju. Ja charčavaŭsia razam z prafiesarami. Ja byŭ užo kandydatam navuk i zajmaŭsia navukovaj pracaj, pisaŭ doktarskuju. A tam uvieś čas karmili nas kašaj, i ja pažartavaŭ: što heta ŭ vas usio kaša dy kaša. Kali ja viarnuŭsia ŭ Polšču, sustreŭ mianie mitrapalit Vasil, dyk jon užo viedaŭ, što mnie nie spadabałasia kaša. Jon daviedaŭsia ab hetym ad polskich SBšnikaŭ, a tyja — ad KHB.

«Ci možna skazać, što ŭsia rasijskaja carkva kantralavałasia KHB? Ci adčuli vy hetuju atmaśfieru ŭ Zahorsku? — pytajecca ŭ mitrapalita intervjujer. — Tak, adčuŭ, — pryznajecca mitrapalit. — Kali ja tady byŭ u Zahorsku, mnoj apiekavaŭsia śpiecyjalny čałaviek. Hety čałaviek pavinien byŭ viedać usio. To byŭ adzin sa studentaŭ. Jon chadziŭ za mnoju cieniem».

Z pačućcia dalikatnaści hazieta daručyła vieści intervju razam z žurnalistkaj vydańnia vidnamu katalickamu teołahu ajcu Janu Turnaŭ. Ajciec Turnaŭ viadomy tym, što dapamahaŭ viarnuć manastyr u Supraśli pravasłaŭnym.

U katalickim kaściole stvorana śpiecyjalnaja kamisija, što vyvučaje supracoŭnictva duchoŭnych z SB, i zdaryŭsia vialiki skandał, kali vyjaviłasia pra toje, što novapryznačany arcybiskup Varšaŭski byŭ ahientam; jon musiŭ padać u adstaŭku. U pravasłaŭnaj carkvie taho niama. Lustracyju mitrapalit ličyć złom. «Kali ja byŭ małady i harlivy, ja ličyŭ, što kali niechta praviniŭsia, treba jaho pakarać. Ale pamiataju, jak adzin z starych japiskapaŭ skazaŭ mnie: «Bracie, hladzi, kab tvaje štany byli čystyja». My vyrašyli, što ŭ čužych hrachach kałupacca nie budziem, kožny sam budzie adkazvać pierad Boham».

«KHB supracoŭničała z SB u metach źniščeńnia carkvy, — kaža mitr. Sava.— Tre było vybirać: abo hladzim realistyčna, idziom na peŭny kampramis i padtrymlivajem žyćcio Carkvy, abo pahadžajecca na jaje pastupovaje źniščeńnie. Naturalna, u časie tych razmovaŭ u mianie mahło niešta vyrvacca, moža jakoje słova i lišniaje skazaŭ. Kali kamuści naškodziŭ tym, pieraprašaju. Heta ciapier zdajecca prostym, a tady prostym nie zdavałasia», — kaža mitr. Sava.

Intervju całkam na polskaj movie «Hulnia z HB za žyćcio carkvy» možna pračytać tutaka.

* * *

Mitrapalit Sava (Michał Hrycuniak) nar. 1938 na Chołmščynie. Etničny ŭkrainiec.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0