BNF «Adradžeńnie» śviatkuje 20-hodździe, 20 hadoŭ składajuć i peryjad u raźvićci biełaruskaj muzyki. Hutarka z krytykami Vitaŭtaim Martynienkam i Anatolem Mielhujom.
Dvaccać hod tamu, kali «imperyja źnikła» dy siońnia ŭ epicentry zmahańnia byli i jość rok-lehiendy — «bondaŭcy» dy «mrojeŭcy», pieśni Sieržuka Sokałava-Vojuša, Viktara Šałkieviča, Andreja Mielnikava. Našaja muzyka rupliva, biaz stomy praciahvaje baraćbu dziela najchutčejšaha nadychodu taho dniu, kali «kraj vyklaty Boham stanie svaim dla čužych». Jubilej BNF «Adradžeńnie», a sioleta Front śviatkuje 20-hodździe, adna z tych padziejaŭ, što dazvalaje sprajektavać na stužcy času raźvićcio dy stanaŭleńnie biełaruskaj muzyki. Rysu pad hetym peryjadam padvodziać «praz rok-pryzmu» klasyki ajčynnaj muzyčnaj krytyki Anatol Mialhuj dy Vitaŭt Martynienka.
Što my musim razumieć pad biełaruskaj muzykaj? Nakolki istotna ŭ vyznačeńni prynaležnaści da toj ci inšaj nacyjanalnaj kultury mova vykanańnia? Prykładam hurty TT-34 abo Atlantica, na Vašaje mierkavańnie, majuć prava nazyvacca biełaruskimi?
Vitaŭt Martynienka (VM): Ci nazyvajuć niemcy niamieckimi «Scorpions», «Accept»? Nu, biezumoŭna, niamieckaj prapiski nichto ich tam nie pazbaŭlaje, ale navat dla brytancaŭ heta nia Dojč-bend, a Džerman-bend, hiermana-bazavany hurt. Dyk čamu b i ŭ nas nie saromiecca nazyvać rečy svaimi imionami: «TT-34» — heta, biezumoŭna, RBšnaja, ale vyrazna nie biełaruskaja kamanda. Što da «Atlantica», dyk i jana ž u Biełarusi angielskaja kamanda, isn't it? My možam navat trapić u knihu rekordaŭ Ginesa, što Biełaruś — kraina samych niabohich angielskich hurtoŭ. Navat u susiedniaj Polščy angielskija hurty lepšyja. Nia kažučy pra polskija. Ja zusim nie vystupaju tut suprać praniknieńnia biełaruskaj prysutnaści ŭ suśvietny šoŭ-biznes. Ale prykład treba brać nie ź biazrodnych Ivašak, jakija musolać čužyja darobki, a z tych ža švedaŭ, jakija śvietu pradajuć standartny «Roxette», a sami słuchajuć švedzkija albomy Ani Fredryksen, śvietu pradajuć «ABBA», a dla siabie vydajuć trybjut aŭtaraŭ słavutych piesień na rodnaj movie. Mova jość stryžniem kultury.
Anatol Mialhuj (AM): Kab zrazumieć sytuacyju ź biełaruskaj papularnaj muzykaj, treba ŭśviadomić siońniašni stan nacyjanalnaj kultury. A jon u tym, što tutejšaja antynacyjanalnaja prarasiejskaja biurakratyja robić sproby stvaryć precedent zvyrodlivaj «biełoruskoj kultury» bieź biełaruskaj movy. Faktyčna hety estetyčny erzac i staŭ aficyjnaj kulturnaj daktrynaj uładaŭ.
Vialikaja rola ŭ debiełarusizacyi nasielnictva advodzicca elektronnym ŚMI i jaje idejnamu napaŭnieńniu — rasiejskaj papsie. Čaściakom jana byvaje miascovaha pachodžańnia.
Histaryčny dośvied śviedčyć, što pieraadoleńnie postkalanijalnaha syndromu — u stvareńni pa-mastacku vartaj, eŭrapiejskaha kštałtu kulturnaj alternatyvy. I pieršym śviedčańniem taho, što muzyčny tvor jość sapraŭdy biełaruskim, pavinna stać toje, čaho tak bajacca rusifikatary ŭsich maściej — jahonaja biełaruskamoŭnaść!
Heta nie aznačaje, što hurty, kštałtu TT-34, Drozdy abo Atlantica nie majuć prava nazyvacca «biełaruskimi». Ale nazvać ich muzyku «biełaruskaj» niama padstavaŭ! Kali łaska, — «rok ź Biełarusi», «pop-muzyka ź Biełarusi», ale tolki nie biełaruskaja muzyka. Hetaje raźmiežavańnie daje tryvały aryjencir dla słuchačoŭ. Bo tady ciažka budzie adnieści, naprykład, Alonu Śvirydavu ci Jurja Antonava da biełaruskich vykanaŭcaŭ, jak heta ciapieraka robicca dla zabiaśpiečeńnia 75 dziaržaŭnych adsotkaŭ «ajčynnych vykanaŭcaŭ» ŭ FM-etery.
Rok pa-za palitykaj u niedemakratyčnaj krainie — ci mahčyma takoje? Vašaje staŭleńnie da vykarystańnia rok-vykanaŭcaŭ u palityčnych metach?
VM: Ja nie prychilnik štučnaj palityzacyi roku, ale moj žurnaliscki dośvied padkazvaje, što najlepšyja vybuchi rok-aktyŭnaści źviazanyja z palityčnaj śpiełaściu hramadztva. Tak było i ŭ Polščy, i ŭ Vuhorščynie, i na Zachadzie. Voś ja i nazvaŭ užo najmahutniejšyja płyni nacyjanalnaha roku, a jany źviazanyja mienavita z revalucyjnaj situacyjaj u nazvanych krainach. Kali ŭ suśvietnaj muzyčnaj presie ŭźnik termin polish-wave? Kali ŭ Polščy byŭ sacyjalny kryzys. A nakont pytańnia pra staŭleńnie da vykarystańnia... A jak vy staviciesia da vykarystańnia ludziej u palityčnych metach? Zaŭvažajecie absurdnaść pytańnia?
Ja ščaślivy, što ŭ samyja ciažkija dla majoj krainy časiny ja ŭdzielničaŭ u stvareńni žyvoha j sapraŭdy aktyŭnaha rok-ruchu. Mo potym Biełaruś nazavuć KRAINAJ, JAKUJU ADRADZIŬ ROK-N-ROŁ. A pra ščyraść mahu skazać, što jana nie źviazana z palitykaj. Ja viedaju niamała hurtoŭ, jakija, nia budučy nacyjanalna śviadomymi, stvaryli šedeŭry mienavita adradženskaj kultury. Lepšy prykład — «Vicious Crusade»: ichniaja pieśnia «Ajčyna», mahčyma, zastaniecca niezabyŭnym unioskam u biełaruskuju muzyčnuju kulturu, choć usio astatniaje ŭ ich — heta sproba niešta ŭnieści ŭ suśvietny šoŭ-biznes.
AM: Źjaŭlajučysia hramadzianinam svajoj krainy, ciažka być pa-za miežami hramadztva. U ajčynnym rok-ruchu zaŭsiody buduć tyja, chto rašuča vykazvaje svaje palityčnyja pohlady na mitynhach apazycyi ci ŭładnych ahitacyjnych kancertach-akcyjach, i tyja, kamu palityčnaj dziejnaść supraćpakazana. Hałoŭnaje tut — nie stać maryjanietkaj tych ci inšych palityčnych siłaŭ, nie zdradzić svaim žyćciovym i mastackim pryncypam. Što tyčycca palityčnych aryjenciraŭ, to biełarusamoŭnaść u krainie, dzie palicyja ličyć prychilnaść da rodnaj movy pakazčykam «niebłahonadiežnosti» i aryjenciram dla pieraśledu, užo źjaŭlajecca hramadzianskim učynkam!
Nakolki ŭpłyvaje TV i radyjo na husty słuchača? Ci byli b hetak viadomyja i pavažanyja tyja ž N. R. M., Ulis etc., kali b ich biezupynna pačali «krucić» na TV- i radyjostancyjach?
AM: Medyi majuć vyrašalnuju rolu ŭ prasoŭvańni muzyčnaha praduktu. Tamu my viedajem, što tatalitarnyja prajavy pačynajucca z pryŭłaščvańnia prava ŭpłyvać na mientalitet elektaratu. Nia dumaju, što ŭ našaj situacyi masavaja tranślacyja tvoraŭ N. R. M., Ulis'u źmianiła b abličča BT ci FM-eteru, spryjała b rostu ich papialarnaści. Viadomaści, mahčyma, ale nie bolš. Bo ŭ biełaruskaj sytuacyi źmieny patrabujucca tatalna va ŭsim. Naprykład, žyćciova patrebnyja specyjalizavanyja radyjostancyi, aryjentavanyja na asobny styl u muzycy (rok, džaz, fołk), hadami vychoŭvali svaju tryvałuju słuchackuju aŭdytoryju. Voś u hetkim vypadku budzie karyść našym vykanaŭcam.
Apošnim časam šmat havorak idzie nakont ci to kryzisu, ci to zastoju ŭnutry našych znakavych festyvalaŭ «Basovišča» dy «Rok-karanacyja». Na Vašuju dumku, z čym heta moža być źviazana i ci bačycie Vy asabista važkija padstavy dla takich piesymistyčnych mierkavańniaŭ?
VM: Kab doŭha nie rassusolvać, skažu banalnuju iścinu: chočacie dasiahnuć pośpiechu — pakłapaciciesia ab pierajemnaści pakaleńniaŭ, pilnujcie aŭtarytetaŭ vyklučna pavodle ździejśnienych spravaŭ. I los «BASovišča» tut asabliva krasamoŭny: raz festyval dadumaŭsia adsunuć ad arganizacyi takoha aktyŭnaha muzyčnaha vydaŭca, jak Vital Supranovič, dy stvarajecca ŭražańnie, što jon choča pamierci.
Na Vašaje mierkavańnie, biełaruskaja muzyka abrała niejki svoj asablivy šlach raźvićcia abo prytrymlivajecca suśvietnych tendencyjaŭ? Ci našaja muzyka apatyčnaja na fonie burlivaha raźvićcia šoŭ-biznesu na Zachadzie ci ŭ toj ža Rasiei dy Ŭkrainie?
VM: Što da tezy pra niejki admietny šlach, dyk ja ŭžo niejak kazaŭ u adnym ź interviju: u biełaruskaha roku najadmietniejšy šlach, bo płyvie jon u całkam asušanaj na finansy race. Bo navat polskamu roku 80-ch u časy polskaha kryzysu dapamahali šmatlikija palanijnyja firmy z Zachadu. I ja kažu nia tolki pra niejkija razovyja padački, a pra zdolnaść nacyi zhurtavać surjoznyja, zacikaŭlenyja siły ŭ hetaj źjavie, a my hurtujem kazłoŭ u harodzie, a potym dzivimsia, kudy kapusta padziełasia. I nia treba kazać pra burlivaje raźvićcio rok-muzyki na Zachadzie, dzie daŭno niama zorak maštabu «Uriah Heep», «Led Zeppelin». Dyj navat palaki sučasnyja nie daciahnucca da «Maanam», «Republika», «Lombard». Nia treba zahaniać siabie viečna ŭ kutok i siekčy, jak unteraficerskaja ŭdava. Radujciesia, što my siońnia majem toje, što majem. I tolki najbolš daśviedčanyja admysłoŭcy dapilnoŭvajuć, što mienavita nas siońnia pilna analizujuć i raźvivajuć našyja idei, bo my niazdatnyja navat zaregistravać svoj skarb na siabie. U nas napracoŭvajecca ŭnikalny muzyčny materyjał u mas-kultury, a astatnim žanram zaminaje raźvivacca adsutnaść nacyjanalnaj idei.
AM: My ŭ Biełarusi pieražyvajem adzin z samych zachaplajučych peryjadaŭ. Heta tyčycca nie tolki palityki, ekanomiki, ale i kultury. My pieražyvajem analahičny peryjad, ŭ jakich tvaryli polskija, českija i vuhorskija rok-muzyki, kali stanavilisia pradvieśnikami palityčnych źmienaŭ u svaich krainach. Być takimi «ruchavikami» kulturnaha i palityčnaha prahresu, razam ź inšymi nacyjanalnymi siłami biełaruskaj Biełarusi, nakanavana sučasnym rok-vykanaŭcam. A dla hetaha treba być aktualnymi nie tolki pa źmieście, ale sučasnymi pa formie. I tamu lubyja paraleli z eŭrapiejskimi ŭzorami tolki dapamahaje kulturnaj samaidentyfikacyi našych muzykaŭ i ich prychilnikaŭ. U hetym ich misija supadaje z metami Biełaruskaha narodnaj frontu, jak by tam nie skryhatali zubami z hetaj nahody niedabrazyčliŭcy biełaruščyny i biełaruskaha rok-ruchu.
Pry jakich umovach biełaruskaja muzyka/biełaruski hurt moža vyjści na suśvietny rynak, nabyć usiaśvietnuju viadomaść albo chacia b pa prykładzie hurtoŭ «Okiean Jelzi», «Vopli Vidoplasova», Zdob si zdub hučna zajavić pra siabie na prastorach krainaŭ SND?
VM: Hetaje pytańnie datyčyć, na žal, nie kultury, a šoŭ-biznesu. Najlepšaje dasiahieńnie ŭ nas tut, badaj, homielski «Gods Tower», jaki vynies u śviet biełaruskaje imia, a Supranovič viarnuŭ jaho ŭ biełaruskuju kulturu ŭnikalnym trybjut-prajekam «Varta Viežy Bahoŭ». Jašče bolš udały prykład «Pieśniary». Kali ŭ pieršym varyjancie srodki ŭkładali niamieckija pradjusary, dyk u druhim — biełaruskaja dziaržava. Ale adzinaja ŭmova ŭdziełu ŭ suśvietnym šoŭ-biznesie zaklučajecca va ŭkładańni dastatkovaha kapitału. Na siońniašni dzień ja moh by nazvać dziesiatki hurtoŭ, u jakija možna było b układać kapitał dziela suśvietnaj raskrutki, ale nia budu hetaha rabić, bo nia baču kapitału. «Okiean Jelzi» abo «Vopli Vidoplasova» hrajuć zusim nia lepš za naš «Tesaurus» ci «:B:N:». Mo ŭ našych navat bolš admietnaści, ale jany varacca ŭ vielmi astyłym katle.
AM: Zrobim Biełaruś faktyčna častkaj Eŭropy, vyrviemsia z kajdanoŭ kalanijalnaha syndromu, raźniavolim biznesovyja koły ŭ spravie sponsarstva i našy vykanaŭcy stanuć častkaj eŭrapiejskaha muzyčnaha areału. A pakul prychodzicca spadziavacca na svaje siły i salidarnaść. A hetaha zamała, kab na siońnia adzinyja ŭ Eŭropie biełaruskija padziamielnyja (underground) hurty stali viadomymi i papularnymi, jak nazvanyja vami hurty A tamu ŭ našych vykanaŭcaŭ jość čas, kab nazapasić dośvied, tvorčyja zdabytki i vykanaŭčaje majsterstva, stvaryć biełaruskuju rok-tradycyju. U rešcie rešt, treba pamiatać — asnoŭny naš słuchač pražyvaje ŭ Biełarusi!
Ciapier čytajuć
Žančyny ŭ achovie i braniavany kartež. Jak Ukraina arhanizavała biaśpieku vizitu Cichanoŭskaj u Kijeŭ4
Kamientary