Сёння ў сацыяльных сетках усё часцей абмяркоўваюць электраліты. Блогеры складаюць рэйтынгі папулярных дабавак або нават вучаць падпісчыкаў, як прыгатаваць такія сумесі самастойна. Аднак, як даведаліся ў спецыялістаў карэспандэнты Associated Press, да шматлікіх гучных заяў пра карысць гэтых напояў для здароўя варта ставіцца з доляй скепсісу.
Электраліты — гэта рэчывы з электрычным зарадам, якія дапамагаюць рэгуляваць хімічныя рэакцыі ў арганізме. У кантэксце гідратацыі яны адказваюць за баланс вадкасці ўнутры клетак і ў міжклетачнай прасторы. Мы страчваем частку электралітаў разам з потам, у першую чаргу хларыд натрыю — тое, што мы ведаем як звычайную кухонную соль.
Калі ў момант інтэнсіўнага потааддзялення выпіць занадта шмат звычайнай вады, канцэнтрацыя солі ў арганізме можа знізіцца яшчэ мацней, што парушае ўнутраную раўнавагу. Напоі і парашкі з электралітамі створаны менавіта для таго, каб аднавіць водны баланс і папоўніць страты солі. Часта яны ўтрымліваюць і іншыя важныя элементы, такія як калій і магній, а таксама пэўную колькасць цукру.
Ад футбольнага поля да сусветнай індустрыі
Гісторыя аднаго з самых папулярных спартыўных прадуктаў у свеце пачалася не ў лабараторыі, а на стадыёне Універсітэта Фларыды.
У 1965 годзе памочнік трэнера футбольнай каманды «Gators» Дуэйн Дуглас звярнуўся да ўніверсітэцкага даследчыка-нефролага Роберта Кейда з дзіўным пытаннем: «Чаму футбалісты не ходзяць па-маленькаму пасля гульні?»
Як пазней згадваў Кейд, менавіта гэтае пытанне змяніла жыццё навукоўцаў і дало штуршок усёй індустрыі. Адказ быў відавочным: гульцы гублялі так шмат вадкасці з потам, што на ўтварэнне мачы яе проста не заставалася.
Даследаванні паказалі, што за адзін матч спартсмен мог страціць больш за 8 кілаграмаў вагі. Пры гэтым арганізм пакідала не толькі вада, але і жыццёва важныя натрый і хлор. Гэта прыводзіла да падзення аб’ёму плазмы і крыві, што літаральна высмоктвала з атлетаў сілы і цягавітасць.
Каб выратаваць каманду, Кейд стварыў салёны раствор, дадаўшы ў яго цукар для лепшага засваення натрыю ў кішэчніку. Першая порцыя была настолькі гідкай на смак, што самога навукоўца званітавала. Толькі дадаванне лімоннага соку зрабіла сумесь больш-менш прыдатнай для ўжывання.
Напой усё яшчэ не быў добрым на смак, але вынікі гульцоў сталі настолькі відавочнымі (асабліва ў другой палове матчаў, калі сапернікі знемагалі ад спёкі), што ігнараваць поспех было немагчыма.
Так з’явіўся Gatorade — першы масавы спартыўны напой. Роберт Кейд, які памёр у 2007 годзе, пазней прызнаваўся: ён ніколі нават не марыў, што яго вынаходніцтва будуць купляць звычайныя спажыўцы ў супермаркетах.
Каму сапраўды патрэбныя электраліты?
Даран Ровел (Darren Rovell), аўтар кнігі пра гісторыю Gatorade, заўважае, што ў 90‑я гады спартыўны напой стаў значна саладзейшым, а пасля таго як у 2001 годзе брэнд купіла кампанія PepsiCo, ён з’явіўся паўсюль — нават у піцэрыях.
Сучасны маркетынг актыўна прасоўвае ідэю, што гэтыя прадукты альбо зробяць вас атлетам, альбо дадуць звышмагчымасці тым, хто ўжо займаецца спортам.
Аднак эксперты заклікаюць да цвярозага падыходу. Як тлумачыць нефролаг Універсітэта Вандэбільта Хантэр Х’юстан, ныркі здаровага чалавека выдатна падтрымліваюць баланс электралітаў самастойна, а ўсе лішкі проста выводзяцца з мачой. Паводле яго слоў, ужыванне такіх напояў «проста для здароўя», хутчэй за ўсё, не прыносіць ніякай рэальнай карысці.
Спецыялісты вылучаюць толькі тры канкрэтныя выпадкі, калі дабаўкі маюць сэнс:
Працяглыя нагрузкі: Калі ваша трэніроўка доўжыцца менш за дзве гадзіны, звычайнай вады будзе цалкам дастаткова. Толькі пры страце каля 2% вагі цела з потам пачынаюцца праблемы: моцная смага, стомленасць і курчы.
Індывідуальныя асаблівасці: Некаторыя людзі пацеюць значна інтэнсіўней за іншых, або іх пот мае вельмі высокую канцэнтрацыю солі.
Экстрэмальныя ўмовы: Ультрамарафоны і спаборніцтвы ў гарачым вільготным клімаце патрабуюць дакладнага плана папаўнення рэсурсаў арганізма.
Разнастайнасць прапановы і «дамашнія» рэцэпты
Сёння на рынку прадстаўлены дзясяткі прадуктаў, склад якіх моцна адрозніваецца. Некаторыя дабаўкі ўтрымліваюць у пяць разоў больш натрыю, чым іх аналагі. Акрамя таго, спецыялісты папярэджваюць пра небяспеку празмернага спажывання калію.
Патрык Бернс, спецыяліст па экстраннай медыцыне са Стэнфарда, звяртае ўвагу на яшчэ адну супярэчнасць: папулярныя напоі «без цукру». Хоць спажыўцы пазбягаюць лішніх калорый, менавіта глюкоза з’яўляецца тым транспартам, які дапамагае арганізму хутка засвойваць натрый. Без цукру працэс гідратацыі становіцца значна менш эфектыўным.
Што тычыцца «хатніх» электралітаў па рэцэптах блогераў, эксперты настроеныя катэгарычна. Галоўная праблема — немагчымасць дакладна вызначыць, колькі солі і іншых рэчываў патрэбна менавіта вам. Памылка ў прапорцыях можа прывесці да адваротнага эфекту або праблем са страўнікам.
Дык ці варта купляць?
Падсумоўваючы, можна сказаць: электраліты — карысны інструмент, але толькі калі цела падвяргаецца экстрэмальным нагрузкам. Для большасці людзей яны не з’яўляюцца прадуктам штодзённай патрэбы.
Юлія Зумпана з Клінікі Кліўленда падкрэслівае: калі вы не пацееце інтэнсіўна, такія напоі вам не зашкодзяць, але і не дапамогуць.
Больш за тое, як адзначае прафесар нефралогіі Марк Сігал, большасць з нас атрымлівае ўсю неабходную норму солі і калію са звычайнай ежы. Ужываючы спартыўныя напоі без рэальнага дэфіцыту натрыю, вы проста атрымліваеце лішнюю порцыю цукру і непатрэбную нагрузку на кашалёк. Таму лепшае рашэнне для звычайнай прагулкі або кароткай трэніроўкі — гэта па-ранейшаму шклянка чыстай вады.
Каментары
... тады і ЦАЛКАМ "курчы"