«Вядуць нелюдзімы лад жыцця, размаўляюць па-беларуску». Уладзімір Арлоў расказаў пра новую кнігу і згадаў, як суседзі пісалі на яго даносы
«Сярод новых герояў кнігі будуць вельмі дарагія нашы сучаснікі — і Алесь Пушкін, і Вітольд Ашурак, Раман Цымбераў…»
У Варшаве 19 лютага адбылася творчая сустрэча з пісьменнікам і гісторыкам Уладзімірам Арловым. Вечар пачаўся з размовы пра Уладзіміра Караткевіча — чалавека, які «адчыніў акно ў іншую гісторыю», — а працягнуўся асабістымі гісторыямі пра літаратурныя мары і даносы за беларускую мову.
У беларускай краме Vyraj перад пачаткам сустрэчы гаспадар частуе гасцей палескай гарбатай з травяным зборам «Шляхта» і, разліваючы кіпень, жартуе: «Пах пайшоў, як з лазні». Людзі паціху падцягваюцца, абдымаюцца са знаёмымі. У зале — пісьменнікі Зміцер Дзядзенка і Валянціна Аксак, гісторык Алесь Смалянчук.
Сустрэчу Арлоў пачынае вершам, якім адкрываецца яго кніга «Паром празь Ля-Манш» — іранічнай «Спробай завершанага жыццяпісу», дзе ёсць і Полацк, і Сафійскі сабор, і князь Усяслаў Чарадзей, і нават будучая арфаграфічная памылка на надмагіллі. Самапрэзентацыя — як літаратурны міф, дзе асабістая гісторыя пераплятаецца з нацыянальнай.
Арлоў згадвае сваё дзяцінства. Маленькім, ён марыў быць вадалазам, бо на Дзвіне тыя «шмат адпачывалі і мала працавалі». Потым ён хацеў быць патолагаанатам — бо ад суседа-патолагаанатама «прыемна пахла парфумай» і здавалася, што яго праца — выпускаць парфуму. Марыў пра кар’еру савецкага шпіёна, але на ўступных у камсамол на пытанне пра любімую кнігу адказаў: «Нязнайка на Месяцы» — і «пайшоў ні з чым».
Насуперак волі бацькоў, якія хацелі бачыць сына вайсковым медыкам, ён паступіў на гістфак БДУ. І пазней прызнаваўся: факультэту ўдзячны «не за атрыманыя веды з беларускай мінуўшчыны, а за разуменне таго, што якраз гэтых ведаў нам там і не давалі».
«Нас вучылі, што ў беларусаў не было сваёй дзяржавы да 1917 года, вучылі міфам пра старажытнарускую народнасць… Але на наша вялікае шчасце нам трапілі ў рукі творы Уладзіміра Караткевіча, якія адчынялі нам акно ў зусім іншую гісторыю. Не тую, дзе не было герояў, чые партрэты хацелася б павесіць над ложкам».
Менавіта Караткевіч падтрымаў маладога аўтара пасля разгромнай крытыкі яго апавядання «Добры дзень, мая шыпшына» на семінары маладых літаратараў. Адзін з мэтраў — Ян Скрыган — абвінаваціў герояў у «распусце», і тэкст пайшоў па руках з яшчэ большай цікавасцю. Пакрыўджаны Арлоў адшукаў адрас Караткевіча і даслаў яму рукапіс.
«Ён хутка адказаў — бісерным, вельмі чытэльным почыркам. Там было шмат кампліментаў. Пісаў: вось лілеі зачыняюць свае кветкі на ноч, а вашы героі глядзяць на сузор’і жоўтых гарлачыкаў… Праверце, казаў, напэўна і яны закрываюцца. А я ўжо ведаў з асабістага досведу, што не».
Гэтая падтрымка стала для Арлова вырашальнай — і сімвалічна, што пазней ён прысвяціў памяці Караткевіча частку сваіх тэкстаў.
Пісьменнік згадваў, як пасля выхаду першай кнігі звольніўся з газеты, як праз два гады яму і жонцы спрабавалі «шыць» крымінальную справу, абвінавачваючы ў падпольных абортах, а ў даносе суседзяў фігураваў радок: «Ведут нелюдимый образ жизни, разговаривают на белорусском языке». У 1997 годзе яго звольнілі з выдавецтва «Мастацкая літаратура» «за выпуск гістарычнай і іншай сумнеўнай літаратуры».
Свой цяперашні экзістэнцыйны стан пісьменнік называе проста: «У дарозе».
Арлоў прызнаўся, што ідэі для напісання кніг могуць прыйсці адусюль — з нетыповага сну, з тэлефоннага званка, калі на тым канцы «ўсхвалявана маўчаць», ці нават з імгненна пачутага водару жаночай парфумы. Асабліва дарагой для сябе назваў кнігу «Каханак яе вялікасці», першыя апавяданні якой пісаў пасля смерці Караткевіча.
Ён таксама паведаміў, што рыхтуе другую частку «Імёнаў Свабоды» — кнігі, дзе ўжо сабрана больш за 400 лёсаў.
«І, канешне, сярод новых герояў будуць вельмі дарагія нашы сучаснікі — і Алесь Пушкін, і Вітольд Ашурак, Раман Цымбераў…»
Напрыканцы сустрэчы пісьменнік прачытаў сваё эсэ «Незалежнасць — гэта», напісанае ў 1990 годзе — тэкст, які і сёння гучыць актуальна.
«Незалежнасць — гэта калі ад нараджэння да скону пачуваешся сваім чалавекам на сваёй зямлі. Я веру, што калі-небудзь так будзе. Бо іначай проста не варта жыць».
Цяпер чытаюць
Памерла палітзняволеная Алена Панкова. Паўгода назад яе асудзілі за ўдзел у пратэстах6
Каментары