Požań—Presburh—Bracisłava

Majo pieršaje znajomstva sa Słavaččynaj adbyłosia ŭvosień 1998 hodu. Heta była maja pieršaja mižnarodnaja misija pa nazirańni za vybarami. Mienavita tady Słavackaja demakratyčnaja kaalicyja pieramahła na parlamenckich vybarach, pakłaŭšy kaniec panavańniu papulista U.Miečyjara.

Za šeść z pałovaj hadoŭ šmat čaho źmianiłasia. Siońnia Słavaččyna ŭvachodzić u Eŭraźviaz. Mienavita stalicu hetaj krainy abrali dla praviadzieńnia sustrečy prezydenty ZŠA i Rasiei. Repartaž pravaabroncy Valancina Stefanoviča, jaki byŭ u Bracisłavie napiaredadni sustrečy Buša z Pucinym.

Niatoža-vuhorcy

Pieršaj dziaržavaj na hetaj terytoryi było Maraŭskaje kniastva, ale ŭ 907 hodzie jano było zachoplena vuhorskimi vojskami i nadoŭha ŭvajšło ŭ skład Vuhorskaha karaleŭstva. Paźniej słavackija ziemli ŭvajšli ŭ skład Aŭstra-Vuhorskaj imperyi. To byŭ składany peryjad. U XIX st. paśla šerahu niaŭdałych nacyjanalna-vyzvalenčych paŭstańniaŭ było začyniena bolš za 80% słavackich škoł, pravodziłasia palityka madziaryzacyi słavakaŭ.

Słavakam šmat čaho kaštavała zachavacca jak nacyi i nie pieratvarycca ŭ «toža-vuhorcaŭ». U vyniku parazy ŭ Pieršaj suśvietnaj vajnie i raspadu Aŭstra-Vuhorskaj imperyi ŭ 1918 hodzie Słavaččyna razam z Čechijaj utvaryli niezaležnuju dziaržavu. Mienavita ŭ hety čas Bracisłava atrymała svaju ciapierašniuju nazvu. Da 1918 hodu jana nasiła niamieckuju nazvu Presburh, i na pačatku XX st. u joj pražyvała da 50% niemcaŭ i 30% vuhorcaŭ. Słavaki stahodździe tamu byli sialanskim narodam, i ŭ hetym ichnaje pieršaje padabienstva ź biełarusami.

Ciapier Słavaččyna — heta nievialikaja centralnaeŭrapiejskaja kraina z nasielnictvam kala 5 młn čałaviek i terytoryjaj, pamieram z našu Mienskuju vobłaść.

Niezaležnaść Słavakija atrymała ŭ vyniku mirnaha «razvodu» Čechasłavakii 1 studzienia 1993 h. Heta nia pieršy dośvied isnavańnia niezaležnaj Słavackaj dziaržavy. Praŭda, papiaredni prypaŭ na składanyja histaryčnyja ŭmovy. U vyniku akupacyi Čechasłavakii niamieckimi nacystami 14 sakavika 1939 hodu Jožef Cisa abviaściŭ niezaležnuju Słavackuju dziaržavu, jakaja, praŭda, znachodziłasia pad niamieckim pratektaratam. Ale ŭ 1944 hodzie ŭ Słavakii ŭspychnuła antynacysckaje paŭstańnie, razharnuŭsia partyzanski ruch. Ułada ŭ Bracisłavie trymałasia tak niapeŭna, što niemcy byli vymušany akupavać krainu całkam. U 1945 hodzie Bracisłava i Słavakija byli vyzvaleny ad niamieckich akupantaŭ čaściami Čyrvonaj Armii dy rumynskimi farmavańniami, što prymknuli da ich.

Paśla byli słavaki Dubčak i Husak, ale heta ŭžo bolš viadomaja historyja.

Lenin biełaruski

Ja badziaŭsia pa vulicach staroj Bracisłavy, šukajučy choć niejkija prymiety samitu. Ale vysiłki byli daremnymi. Horad i jahonyja žychary žyli svaimi štodzionnymi turbotami, a pra samit nahadvali tolki zakryty dla naviedvańnia turystami staražytny Hrad — zamak nad Dunajem u centry horadu — dy paru suveniraŭ z symbolikaj samitu ŭ adnoj z suvenirnych kramaŭ. Mnohija słavaki śmiecham kazali, što nia ŭpeŭnieny nakont miesca praviadzieńnia samitu, pryhadvajučy staruju historyju pra toje, jak Buš adnojčy pierabłytaŭ Słavakiju sa Słavienijaj.

Na adnoj z centralnych vulic pad nazvaj Abchodna (Handlovaja) uvahu pryciahnuła šylda adnaho z pabaŭ. Na joj było napisana «KHB». Hetkaja ekzotyka dla zachodnich turystaŭ u styli «back in USSR». Unutry «KHB» akazałasia ŭtulnym padvalčykam z šyrokimi draŭlanami stałami, za jakimi moładź piła piva dy słuchała vystup niejkaha miascovaha hurtu. Ścieny klubu byli ŭpryhožany partretami Lenina-Stalina dy inšaj savieckaj atrybutykaj. Maju ŭvahu pryciahnuŭ vialiki hipsavy biust Lenina la barnaj stojki. Na biuście tak było i napisana «Lenin», pryčym kiryličnymi litarami ź biełaruskaj litaraj «i». Voś tak niečakana ŭ centry Bracisłavy ja sustreŭ našaha biełaruskaha Lenina, jakomu my tak i nie skazali svajo «hud-baj».

Słavacki miška

U adzin z volnych dzion ja špacyravaŭ pa Bracisłavie sa svajoj českaj znajomaj, što pryjechała z Prahi. My prosta chadzili pa horadzie i razhladali vitryny kramaŭ. U adnoj z kniharniaŭ maja znajomaja pakazała mnie słavackuju dziciačuju knižku i zaśmiajałasia. Jaje ździviła, što na vokładcy dziciačaj knižki byli źmieščany słavacki hierb i partrety słavackich dziejačaŭ adradžeńnia, — heta ž usiaho tolki dziciačaja knižka. Jana raskazała mnie historyju ab tym, jak u Berlinie jana bačyła fihurki mišak z roznych krain Eŭropy — Aŭstryi, Francyi, Rasiei, navat Biełarusi. Usie miški byli prosta viasiołyja miški, i tolki adzin słavacki miška vykonvaŭ jašče i infarmacyjnuju funkcyju: jon byŭ upryhožany hierbam Słavakii i tryma partretami dziejačaŭ słavackaha adradžeńnia pačatku XX st. Heta viesialiła maju českuju znajomuju, jana nie razumieła hetaha. Bo heta ž byli ŭsiaho tolki viasiołyja miški, a nie infarmacyjnaja šylda kala ambasady.

A ja zrazumieŭ. Jak pradstaŭnik samaj zakampleksavanaj nacyi ŭ Eŭropie, samaadračeńniu jakoj niama miežaŭ, tłumačeńnia i razumieńnia, ja razumieju žadańnie słavakaŭ samaśćvierdzicca.

Ja razumieju žadańnie słavakaŭ žyć samastojna, bo nielha ŭvieś čas być u roli małodšaha brata, navat u siamji brackich narodaŭ. I što vielmi istotna, u Eŭropie jość miesca dla ŭsich narodaŭ i krain. I dla tych, chto moža hanarycca šmatviakovaj historyjaj isnavańnia svajoj krainy, i dla «novych» krain. Dla ŭsich jość mahčymaść samaśćvierdzicca i raskazać śvietu pra siabie. Pry hetym nichto nia skaža pahardliva ab tym, što «takoho hosudarstva nikohda rańšie nie było».

U Novaj Eŭropie jość miesca dla ŭsich.

Poŭny varyjant čytajcie ŭ papiarovaj i pdf-versii hazety "Naša Niva"

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0