Natałka Babina. Čałaviek na svaim miescy, abo Zakuś bahoŭ

Natałka Babina

Čałaviek na svaim miescy, abo Zakuś bahoŭ

Ženik Bud-Husaim i byŭ padobny da tataryna: nievialički, z kryvavatymi nahami, vuzkimi raskosymi vačyma, učepisty i mocny. Arhanična hladzielisia j žoŭtyja vusy, što spuskalisia až na padbarodździe. Kab nia miakki, spakojny vyraz tvaru, zdavałasia b, i nie było hetych niekalkich stahodździaŭ — voś tolki što jon napiŭsia kumysu sa skuranoj bikłahi, źlez ź nizieńkaha kałmataha stepavaha konika i ahledzieŭsia — u jakija krai zaniesła dola vajara-kačeŭnika? Ale, hlanuŭšy ŭ Ženikavy vočy, možna było zrazumieć, što ni pry jakich abstavinach hety čałaviek nia ŭźnimie na dzidu chryścijanskaje niemaŭla i navat śmiarotna pakryŭdzicca, kali jamu namiaknuć, što dla jahonych prodkaŭ heta nie było takoj užo vialikaj prablemaj.

Ci skłałasia žyćcio Ženika Bud-Husaima? Jasna, čamu ž nie. Jon pracuje mularam u vialikaj pryvatnaj budaŭničaj firmie “Elsan”. Tut dobryja zarobki: prarab jeździć na pracu na patrymanym mersedesie, hałoŭny inžyner — na novaj aŭdzi, a dyrektar žyvie ŭ katedžy za horadam. Zimoj, paśla śniehapadu, u katedžny pasiołak zaŭsiody pasyłajuć z budoŭli ekskavatar — čyścić darohu.

Ženik taksama byŭ chacieŭ kupić mašynu, ale pieradumaŭ: navošta jamu dadatkovy hałaŭny bol, kali i na tralejbusie jon zručnieńka dabiarecca, kudy jamu treba? Tym bolš što mašyna pieraškodziła b siabroŭstvu. U Ženika na rabocie siabry.

Kožny dzień paśla pracy Ženik ź siabrami vypivaje ŭ bytoŭcy. Pakolki ŭsie jany niabłaha zarablajuć, to čaściej za ŭsio zakusvajuć sałam, choć časam zdarajecca, što na narmalnuju zakuś nie staje. Adnojčy ŭsichnych hrošaj chapiła tolki na limon, ale majstar Piatrovič, pierasmyknuŭšy ad kisłaha plačyma, aptymistyčna zaznačyŭ:

— Zakuś bahoŭ!

Dy heta nie hałoŭnaje. Hałoŭnaje dla siabroŭskaj biasiedy — harełka, a na jaje chapaje zaŭsiody, dziakuj dyrektaru.

Byŭ čas, kali Ženik zadumvaŭsia pra svajo žytło, ale, jak ni kruciŭ, vychodziła, što pabudavać sabie kvateru jon nia zmoža. Nierealna. Tamu jon zadavalniajecca internatam, tym bolš što tut u jaho taksama siabry. U internacie Ženik sustrakajecca z Valaj. Kali jana prychodzić, abodva chłopcy, jahonyja susiedzi, dalikatna źnikajuć.

Vala taksama pracuje ŭ “Elsanie”, u bryhadzie tynkoŭščykaŭ. Zdymaje pakojčyk razam ź dźviuma kalažankami. Vala adrazu spadabałasia Ženiku. Kruhleńkaja ŭsia, maleńkaja, zhrabnieńkaja. I nosik bulbinkaj, i pryski*, i vočki — usio kruhleńkaje. I spadnički jana nosić takija, kab abciahvali, jak ablivali. Maŭklivaja. Heta kali Ženik pačaŭ sustrakacca z Valaj, kali zrazumieŭ, što jana stała darahoj jamu, zadumaŭsia jon pra kvateru. Ale chutka zrazumieŭ, što ničoha nie atrymajecca. Jak ni dobra jon zarablaje, jak ni dobra zarablaje Vala — kvatery jany nie adužajuć. I pierastaŭ pra heta dumać.

A Vala maŭklivaja, spakojnaja.

Praŭda, apošnim časam jana niejak spała z tvaru, źbialeła, adnojčy raptam raspłakałasia, ležačy kala Ženika. Ženik tady až pierapałochaŭsia, ale, jak ni staraŭsia, tak i nie daznaŭsia, čaho ž jana płača.

…A Ženik, niama sumnievaŭ, dobra ŭładkavany i pavažany ŭ hetym žyćci. Adnojčy da ich na budoŭlu prychodziła žurnalistka — dzivačka ŭ kapialušyku dy z torbačkaj. Prarab pryvioŭ jaje da Ženika, i jany z hadzinu prahavaryli ŭ bytoŭcy, a potym u hazecie źjaviŭsia artykuł — “Čałaviek na svaim miescy” — i fota Ženika Bud-Husaima na tle padjomnaha kranu. Jany tady jašče dobra vypili na rabocie z nahody taho, što Ženik prasłaviŭsia na ŭsiu Biełaruś, potym u internacie vypili jašče.

A nieŭzabavie paśla hetaha kašal, što daŭno ŭžo nazalaŭ Ženiku i pieraškadžaŭ načami spać jahonym susiedziam, uzmacniŭsia nastolki, što adciahvać pachod da doktara stała ŭžo nielha. I Ženik trapiŭ u Baraŭlany.

Vala prychodziła da jaho, zmarniełaja, blednaja, i adnojčy pryznałasia, što čakaje dzicia.

Kašal pa-raniejšamu dušyŭ Ženika, tamu ŭnačy, kab nie budzić susiedziaŭ u pałacie, jon časta vychodziŭ u daloki kut kalidoru, i tam, uchapiŭšysia za špinhalet akonnaj ramy, buchaŭ i buchaŭ sabie na prastory. Tak było i ŭ noč paśla pryznańnia Vali. Pryvaliŭšysia da akna, kab nia ŭpaści, Ženik hladzieŭ na zaśniežany baraŭlanski les, abyjakavy da jaho, Ženika, dyj da ŭsich ludziej. Abyjakavy miesiac uzychodziŭ nad lesam, chałodny viecier tros ramy.

Chto heta budzie, chłopčyk ci dziaŭčynka? Jak Vala sama daść rady dziciaci? Peŭna, pajedzie da svaich, u viosku. Ni pra jaki abort jana nia dumała, heta jasna, dyj u Ženika takaja dumka milhnuła tolki adnojčy, u pieršy momant ad niečakanaści i ŭzbudžanaści. Uhladajučysia ŭ noč, Ženik raptam zrazumieŭ, što jon ščaślivy, ščaślivy, jak nikoli, ad taho, što tam, daloka ŭ horadzie jość takaja Vala, i ŭ joj, usiaredzinie, žyvie maleńki, maleńki Bud-Husaim.

Ci pabačyć sam Ženik dzicia?

Što jon zmoža pakinuć jamu ŭ spadčynu?

Pra heta Ženik nia dumaŭ. Prypaŭšy łobam da chałodnaha škła, jon hladzieŭ u noč, ale bačyŭ jasny dzień, siabie chłopčykam: ćvili vierby, pieršyja pčoły huli nad ichnymi žoŭtymi kocikami, jon pchaŭ svoj płot pa raźlivie Ščary, a ź bieraha, žoŭtaha ad łotaci, maci ŭ chustcy, zaviazanaj pa-palesku, kryčała jamu:

— Nie płyvi ŭ buchtu, Hienyku! Nie płyvi na hłybokaje, synku! — i źziała ciopłaje sonca.

Tak raźvitvaŭsia z žyćciem — ci pryvitaŭsia ź im — nievialički tataryn, mular, čałaviek na svaim miescy, Ženik Bud-Husaim — zakuś bahoŭ.

* — poŭnyja ščočki (paŭdn.-zach.)