Fiodar Łukjanaŭ. Čamu nichto nie čakaŭ padzieńnia SSSR?

20-hodździe razvału SSSR stała ŭ apošnija tydni temaj cełaj sieryi mižnarodnych kanfierencyj u roznych krainach.

Čym bolš času prachodzić paśla źniknieńnia SSSR i čym dalej nastupstvy hetaj padziei ad čakańniaŭ dvaccacihadovaj daŭniny, tym bolš pytańniaŭ što da ŭsioj hetaj supiarečlivaj epochi.

U Rasii luboje abmierkavańnie 1991 pryvodzić da vonkavaha faktaru, heta značyć, zachodniaha ŭpłyvu.

Ronald Rejhan byŭ pierakananym i vielmi ahresiŭnym praciŭnikam SSSR. Jak uspaminajuć usie jaho paplečniki, baraćbu suprać kamunizmu jon ličyŭ abaviazkam chryścijanina. Kompleksnaja stratehija padryvu savieckaj mocy achoplivała šyroki śpiektr mieraŭ — ad padtrymki antysavieckich i antykamunistyčnych ruchaŭ pa ŭsim śviecie i mabilizacyi ŭsich prapahandysckich resursaŭ da źnižeńnia suśvietnaj cany na naftu, kab pazbavić Kreml dachodaŭ.

Siarod jarkich vykazvańniaŭ, jakimi słaviŭsia Rejhan, jość i takoje: «Naša stratehija ŭ dačynieńni da Savieckaha Sajuza prostaja: my pieramahajem, jany prajhrajuć».

Adnak navat Rejhan nie moh i maryć pra takuju zrujnavalnuju pieramohu, jak poŭnaja likvidacyja hałoŭnaha praciŭnika.

Viadoma, Rejhan i jaho daradcy razumieli ŭraźlivaść savieckaj ekanomiki, adhetul i płan zmovy z Saudaŭskaj Aravijaj, i raskručvańnie honki ŭzbrajeńniaŭ z elemientami adkrytaha blefu nakštałt «zornych vojnaŭ». Ale havorka pierš za ŭsio išła pra toje, kab prymusić Maskvu da stratehičnych sastupak. Da kanca pieršaha terminu prezidenctva (1984) Rejhan u cełym vykanaŭ prahramu nahniatańnia napružanaści i byŭ hatovy pierajści da nastupnaj fazy — pieramovaŭ i ŭstalavańnia bałansu na novym, bolš vyhadnym dla ZŠA ŭzroŭni. Tym bolš što na druhi termin Rejhana ŭ Kramli źjaviŭsia novy surazmoŭca — Michaił Harbačoŭ.

Harbačova pryniata paprakać u tym, što praktyčna z samaha pačatku jon pačaŭ «źlivać» pazicyi, idučy na nieapraŭdanyja sastupki amierykancam. Adnak z Rejhanam Harbačoŭ razmaŭlaŭ na roŭnych. Dehradacyja prypała ŭžo na pieryjad prezidenctva Džordža Buša-starejšaha. Kali Rejhan, kansiervatar da mozhu kaściej, zastavaŭsia idealistam i pa-svojmu vieryŭ u partniorstva z demakratyčnym Savieckim Sajuzam, to Buš kiravaŭsia vyklučna pryncypami realizmu: suadnosiny sił vyšejšyja za ŭsio. Z hetaha łahična vynikała, što Maskvu treba daciskać, kali ŭžo ź niejkich svaich pryčynaŭ (dla Vašynhtona nie važna, jakich) jana idzie na surjoznaje ŭzajemadziejańnie.

Śpisvać usio vyklučna na idealizm, naiŭnaść albo navat zdradu tahačasnaha savieckaha kiraŭnictva, jak heta časta robiać siońnia, — šukać zanadta lohkich tłumačeńniaŭ.

Było heta pravilnym padychodam abo pamyłkovym — pytańnie inšaje, vynik nie dazvalaje kazać pra pośpiech.

U Amierycy hetyja ž prablemy doŭha aceńvali jak mienš fatalnyja, i hatoŭnaść Maskvy iści tak daloka nasustrač vyklikała navat padazreńni. Vychavanyja ŭ tradycyjach bałansu, Džordž Buš i jaho adnadumcy nakštałt dziaržsakratara Džejmsa Bejkiera i pamočnika pa nacyjanalnaj biaśpiecy Brenta Skaŭkrofta praciahvali ź niedavieram stavicca da hipotezaŭ ab savieckim zaniapadzie navat tady, kali jon staŭ vidavočnym. Znakamitaja pramova Buša 1 žniŭnia 1991 u Kijevie, dzie prezident pieraścierahaŭ ukraincaŭ ad «samahubnaha nacyjanalizmu» i kazaŭ pra niebiaśpieku niezaležnaści, ličycca prykładam palityčnaj blizarukaści. (Darečy, čytajučy hety vystup siońnia, dzivišsia jakraz inšamu — nakolki sapraŭdy Buš pradbačyŭ budučuju prablemu postsavieckaj prastory, dzie niezaležnaść amal nikomu nie pryniesła sapraŭdnaj voli). Paśla žnivieńskaha putču ŭžo niemahčyma było rabić vyhlad, što ničoha nie adbyvajecca, adnak i tady razumieńnie asudžanaści Savieckaha Sajuza razumiełasia nie adrazu, zanadta kardynalny złom zvykłaha śvietabudovy heta aznačała.

Adzin znakamity rasijski dypłamat, jaki pracavaŭ u toj čas na amierykanskim napramku, ździviŭ mianie, adkazvajučy na pytańnie, kali ŭ Vašynhtonie kančatkova pavieryli ŭ źniknieńnie SSSR: «Pavodle maich adčuvańniaŭ, — skazaŭ jon, — dzieści da vosieni 1992 hoda».

Niekalki miesiacaŭ amierykancy jašče padazravali, što SND — niešta nakštałt pierachodnaj formy, jakaja moža transfarmavacca ŭ reinkarnacyju adzinaj dziaržavy…

Viadoma, akramia realistaŭ u amierykanskaj viarchušcy byli i inšyja ludzi, jakija jašče pry žyćci SSSR pačali mierkavać, jak budzie vyhladać žyćcio biez savietaŭ, a to i biez Rasijskaj Fiederacyi ŭ jaje administracyjna pryznanych miežach. Jany hrupavalisia vakoł ministra abarony Dzika Čejni, paśla vice-prezidenta i niefarmalnaj pravadyra nieakansiervataraŭ. Adnak aficyjnaja palityka zychodziła ź niepasrednaha atačeńnia Buša, jakoje vielmi tryvožyli pierśpiektyvy raspaŭzańnia savieckaha jadziernaha arsienała i naohuł maštabnaja destabilizacyja Jeŭrazii ŭ vypadku źniknieńnia strukturastvaralnaj dziaržavy.

Čejni i jaho paplečniki atrymali mahčymaść rabić toje, što ličyli patrebnym, praź dziesiacihodździe. Pryčym adsutnaść hłabalnych kataklizmaŭ, jakich aściarožnyja «starejšyja bušysty» aścierahalisia ŭ suviazi z raspadam Sajuza, nieakansiervatary vytłumačyli pa-svojmu: usio narmalna, treba być advažniejšymi. Vynik taksama kaža sam za siabie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0