Na Viciebščynie čaściakom zdarajucca zahadki. To vohniennyja šary lotajuć, to «samavary» i «talerki». Adnojčy na žytnim poli źjavilisia kruhi niezrazumiełaha pachodžańnia, u jakich ziernie z kałaskoŭ zahadkavym čynam čysta paźnikała. Dy j układ žyćcia tut admysłovy – u Lepielskim krai, naprykład, da hetaje pary žyvuć u vioskach sapraŭdnyja pahancy.
Siońnia meta našaha padarožža – Lepielski rajon Viciebskaj vobłaści.
Na Viciebščynie čaściakom zdarajucca zahadki. To vohniennyja šary lotajuć, to «samavary» i «talerki». Adnojčy na žytnim poli źjavilisia kruhi niezrazumiełaha pachodžańnia, u jakich ziernie z kałaskoŭ zahadkavym čynam čysta paźnikała. Dy j układ žyćcia tut admysłovy – u Lepielskim krai, naprykład, da hetaje pary žyvuć u vioskach sapraŭdnyja pahancy.
– Bahata pahanskich tradycyjaŭ zachavałasia. Ludzi navat nia viedajuć, što heta z časoŭ pahanstva. Ale jany z pakaleńnia ŭ pakaleńnie pieradajuć, – kiraŭnička miascovaha amatarskaha teatru Volha Machanienka paspaviadaje, što jejnyja susiedzi pakłaniajucca vializnym vałunam, a ŭ dzień zimovaha soncavarotu ładziać paciešnyja Ciareškinyja viasielli. Całkam surjozna.
– Heta śviata, jakoje ładziłasia u čas Kaladavańnia, pryśviečanaje soncavarotu zimniamu. Kali maładyja pary šukali adno adnaho. Kali chtości kamuści byŭ daspadoby, i ładziać takoje trenirovačnaje viasielle.
Staradaŭniaja hulnia «Višańka» dla sučasnych chłopcaŭ – sapraŭdny ispyt.
– Heta kali dziaŭčyna stanovicca na stoł ci taburetku. Vielmi vysoka. I voś chłopiec musić hetu dziaŭčynu z razhonu pacałavać. Heta davoli składany truk. Chłopiec musić być mocny, dobra raźbiahacca dy skakać.
U vioscy Anoška žanimstva Ciareški – rytuał, bieź jakoha praŭdzivaha viasiella nie byvaje. Turystam taksama dazvalajuć u im uziać udzieł.
– Chto pryjaždžaje, usie padbirajucca pa parach. Jak jano dalej idzie, my taki praces nie sačyli, ale naahuł usie zastajucca zadavolenyja, – kaža Volha Machanienka.
Volha stvaryła «zialony maršrut» – «Kraj žoŭtych harłačykaŭ i sivych vałunoŭ». Harłačyki rastuć na tutejšych aziorach z prakavietnych časoŭ. Starabałcki nazoŭ hetych kvietak daŭ imia Lepielu. A zahadkavyja vałuny pakinuŭ na hetaj ziamli mnoha tysiačahodździaŭ tamu ledavik. Ich tak bahata, što rovarny maršrut raściahnuŭsia na 155 km i niekalki sodniaŭ – u kožnaha kamienia svaja historyja.
– Žyŭ niekali cmok. Jon byŭ dobry kraviec. Jon lotaŭ praz voziera da dziaŭčyny ŭ susiedniuju viosku. Ale źlatać ad jaje musiŭ byŭ da ŭzychodu sonca. I adnojčy dziaŭčyna vyrašyła pakinuć cmoka ŭ siabie. I jana jaho nie abudziła. Pieršyja pramiani sonca abpalili jahonyja kryły, – dzieci vierać u lehiendu.
Ale i darosłyja tut miarkujuć, što kamiani žyvyja i mohuć dapamahčy. Va ŭtorach Źmiejeva kamiania jany pakidajuć amulety, prysmaki, karali. Da Rabinavaha kamienia la Pierunovaj hary pierad chryścijanskimi śviatami Paschaj i Rastvom viaskoŭcy da hetaje pary chodziać pakłaniacca pahanskim baham. Kamień dyk kamień! Metry z try ŭvyški. U «profil» padobny da zubra z apuščanaj hałavoj. Jašče ŭ 1920-ch h. tut było pahanskaje kapišča. Za hady savieckaj ŭłady zastałosia tolki pavierje, što kali kamień hety try razy abbiehčy dy pacałavać, dyk znojdzieš baravik. «Nos» zubra prosta adpaliravany hubami.
Samy šanavany narodam – kamień-śledavik.
– Na jaho Maci Bahoŭ stupiła, kali išła pa raśpiečanych kamianiach tušyć ziamlu ad pažaru. Jość adbitak žanočaha stupaka: i piatačka dobra vidna, i kožny palčyk. Pamier niedzie 34, – miascovy krajaznaviec Vasil Škinder kaža, što mnohija babuli, jak tolki zaniadužajuć, zamiest doktara rušać da kamiania, z taho adbitku čerpajuć vadu dałoniami, pramyvajuć chvoryja miescy.
– Heta ž hajučaja vada. Da kamiania baćka moj chadziŭ ź viadrom jačmieniu ci pšanicy. Prychodziŭ i sypaŭ jaho ŭ śled. Potym vyhrabaŭ nazad u viadro, a ź viadra – u miech, pieramiešvajučy z druhim zierniem. I tolki tady pačynaŭ siejać. Dla dobraha ŭradžaju.
Nadoječy Škinder vynajšaŭ u vioscy Tarankovičy niešta zusim dziŭnaje – kamień, na jakim vyjaŭleny čałaviek, jaki lažyć u čoŭnie i viasłuje rukami ŭ nieba.
– Tam adzin traktaryst araŭ ziamlu, začapiŭ kamień. Pobač u lesie my znajšli zvałku z dvuch dziasiatkaŭ kamiennych kryžoŭ i stełaŭ. Ich zhruvaścili melijaratary, kali pašyrali kałhasnaje pole hadoŭ tryccać tamu. Miarkuju, heta byli siaredniaviečnyja pachavańni, ale čamuści ź pahanskimi symbalami.
Na miescy staražytnych mohiłak kožny adčuje siabie trochi pahancam. A ŭ lesie vychodziać ź ziamli dva karani, jakija źlivajucca ŭ adzin stvoł. Tamu, chto prapaŭzie pamiž imi, budzie ščaście. I my prapaŭźli. Chto ž admovicca ad takoha šancu? Ciapier źbirajemsia na Ciareškina žanimstva. Tym bolej, što pabyvać pahancam u lepielskaj vioscy nia tak užo i doraha – z charčavańniem, načoŭkaj, staražytnymi abradami i sivymi vałunami heta kaštuje 25 dalaraŭ z čałavieka.
Kamientary