Dyk ci raspadziecca Rasija? Na śmierć Ryčarda Pajpsa

Pamior Ryčard Pajps. «Naša Niva» paŭtorna apublikavała hutarku žurnalista Dźmitryja Hurnieviča z hetym historykam i palitykam (byŭ daradcam prezidenta Ronalda Rejhana). Hałoŭnaja dumka Ryčarda Pajpsa vyniesiena ŭ zahałovak: «Rasija nie raspadziecca».

Ruskaja słužba Radyjo Svaboda pryśviaciła niabožčyku publikacyju «Krach SSSR nie pradkazaŭ nichto. Pamiaci Ryčarda Pajpsa».

Ja nie adzin raz zadavaŭ pytańnie zachodnim surazmoŭcam: čaho byli vartyja vašy savietałohija i kremlinałohija, kali savietołahi i kremlinołahi nie mahli pradkazać raspad SSSR? Za što jany atrymlivali vučonyja stupieni i hrošy?

Nie pretendujučy na łaŭry vydatnaha, suśvietna viadomaha historyka, naš archieołah i historyk, a paźniej moj tavaryš pa partyi Michaś Čarniaŭski pradbačyŭ kaniec savieckaha kamunizmu i SSSR zadoŭha da ich skonu. Napisać i apublikavać heta jon nie moh, ale kazać kazaŭ. I tamu jość śviedki.

Nie pretendujučy na łaŭry vydatnaha, suśvietna viadomaha historyka, ja na pačatku 1990 hoda apublikavaŭ u haziecie «Svaboda» tekst pad zahałoŭkam «Natatki niezaležnika». Užo možna było pisać pra chutki razvał SSSR. Niedzie ŭ archivie asobnik taho numaru haziety majecca.

Moj nastaŭnik, doktar fiłasofskich navuk Mikałaj Krukoŭski na samym pačatku 1991 hoda prapanoŭvaŭ mnie zasieści i napisać z marksisckich pazicyj artykuł na temu «Čamu Saviecki Sajuz raspadziecca?». Na žal, zadumu nie ŭdałosia ździejśnić, a ŭ dni putču, HKČP (žnivień 1991 h.), užo, badaj, kožnamu, stała vidavočna, što SSSR kanaje, i pisać artykuł nie mieła sensu. U tyja dni pieradavomu artykułu ŭ partyjnaj haziecie «Hramada» ja daŭ zahałovak «Niachaj žyvie pieravarot», bo sproba dziaržaŭnaha pieravarotu paskarała raspad saŭka.

A na hod raniej, ci nie ŭ lipieni, 1990-ha, kali abmiarkoŭvałasia Dekłaracyja ab dziaržaŭnym suvierenitecie BSSR, za jakuju kamunistaŭ ahitavali aŭtarytetnyja ŭ ich deputaty Anatol Viarcinski i Nił Hilevič, Anatol Iljič z trybuny Viarchoŭnaha Savieta zajaviŭ, što my (heta značyć Biełaruś) «asudžany na niezaležnaść». Nie viedaju, ci zafiksavanyja hetyja słovy ŭ stenahramie taho pasiadžeńnia, ale mnie jany ŭrezalisia ŭ pamiać.

I Michaś Čarniaŭski, i Mikałaj Krukoŭski, i Anatol Viarcinski, i inšyja maje znajomcy i adnapartyjcy, kažučy pra niepaźbiežny raspad Savieckaha Sajuza, kiravalisia toj nieasprečnaj iścinaj, što ŭsie impieryi raniej ci paźniej raspadajucca, cierpiać krach.

Viedama, Mikałaj Ihnatavič Krukoŭski i ja z marksisckich pazicyj mahli napisać pra materyjalnyja i niemateryjalnyja pieradumovy raspadu SSSR. I vyjaviłasia b, što my hrukalisia ŭ adčynienyja dźviery.

Toje, što BSSR — heta stupieńka da Biełarusi niezaležnaj, jašče ŭ 1920-ch pisaŭ nie adzin biełaruski sacyjalistyčny aŭtar, a Anton Łuckievič pisaŭ i pra inšyja «niedziaržaŭnyja» narody. Jon byŭ pierakanany, što, uvachodziačy u skład SSSR, hetyja narody «nastolki vyrastuć kulturna, nacyjanalna i palityčna, što nichto i ništo nie zmoža ŭžo ich viarnuć u stan rabstva».

Ryčard Pajps nie pradbačyŭ raspad SSSR, Tamu jość usie padstavy sa skiepsisam stavicca i da jaho ćvierdžańnia «Rasija nie raspadziecca». Jak na maju dumku, Pajps u vyvučeńni sacyjalna-ekanamičnych i hramadska-palityčnych źjaŭ i pracesaŭ nie vałodaŭ krytyčnym mietadam. Jon, u adroźnieńnie ad Eryka Chobsbaŭma ci Imanuela Valerstajna, nie byŭ marksistam.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0