Ad supierkampjutara da ŭhnajeńniaŭ: top-10 dasiahnieńniaŭ biełaruskaj navuki ŭ 2017 hodzie
Akademija navuk Biełarusi vyznačyła 10 hałoŭnych vynikaŭ u halinie fundamientalnych i prykładnych daśledavańniaŭ za 2017 hod. Rejtynh byŭ składzieny pavodle vynikaŭ adpaviednaha konkursu i apublikavany na sajcie Akademii.
1. Pieranosny supierkampjutar
Aŭtar: Abjadnany instytut prablem infarmatyki Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi
Kalektyŭ navukoŭcaŭ pravioŭ fundamientalnyja daśledavańni i raspracoŭku małahabarytnaha mabilnaha supierkampjutara dla apracoŭki vialikich masivaŭ dadzienych i rašeńnia zadač vysokadakładnaha madelavańnia i prajektavańnia.
2. Abarona dla mikraelektroniki
Aŭtar: Navukova-praktyčny centr Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi pa materyjałaznaŭstvie
Kalektyŭ hetaha centra raspracavaŭ i sintezavaŭ kampazicyjnyja i nanastrukturnyja mahnitnyja materyjały, jakija zabiaśpiečvajuć vysokija funkcyjanalnyja ZVČ-charaktarystyki i abaronu vyrabaŭ mikraelektroniki ad destabilizujučych źniešnich uździejańniaŭ.
3. Novyja adkryćci dla atamnaj enierhietyki
Aŭtar: Abjadnany instytut enierhietyčnych i jadziernych daśledavańniaŭ — Sosny
Supracoŭniki instytuta stvaryli mietady i prahramy raźliku aptyčnych siačeńniaŭ atamnych jadraŭ z harantavanaj dakładnaściu. Ich užyvajuć pry vyrašeńni navukovych i inžyniernych zadač atamnaje enierhietyki.
4. Krok da pieramohi nad suchotami
Aŭtar: Instytut bijaarhaničnaje chimii Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi
Navukoŭcy ŭstalavali malekularny miechanizm padaŭleńnia imunitetu čałavieka mikabakteryjami Mycobacterium tuberculosis z metaj stvareńnia supraćsuchotnych preparataŭ novaha pakaleńnia.
5. Indykatar ustojlivaści da akiślalnaha stresu
Aŭtar: Instytut bijaarhaničnaj chimii Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi
Vyjaŭleny novy ŭniviersalny indykatar antyaksidantnaha patencyjału dla dyjahnostyki ŭstojlivaści čałavieka da akiślalnaha stresu.
Akiślalny stres — heta stan, pry jakim u arhaniźmie zanadta šmat svabodnych radykałaŭ. Razburalnaje dziejańnie zališnich kancentracyj svabodnych radykałaŭ palahaje ŭ paskareńni pracesaŭ stareńnia arhanizma, pravakavańni zapalenčych pracesaŭ u ciahlicavych, złučalnych i inšych tkankach, niapravilnym funkcyjanavańni cyrkulacyjnaje, niervovaje i imunnaje sistemaŭ.
6. Abarona mozhu pry insulcie
Aŭtar: Kandydat bijałahičnych navuk, dacent Siarhiej Viktaravič Fiedarovič, staršy navukovy supracoŭnik Instytuta bijafiziki i kletačnaj inžynieryi Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi
Byŭ ustanoŭleny miechanizm parušeńniaŭ sinaptyčnaje pieradačy ŭ niejronach žyvioł pry hipaksii. Karekcyja hetych parušeńniaŭ dazvalaje abaranić mozh ad paškodžańniaŭ padčas išemičnaha insultu.
7. Abarona raślin novaha pakaleńnia
Aŭtar: Instytut mikrabijałohii Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi
Aŭtarski kalektyŭ vyjaviŭ i inaktyvavaŭ hieny rehulacyi bijasintezu antymikrobnych mietabalitaŭ u bakteryj. Heta dazvalaje istotna pavysić pradukcyju metavych bijałahična aktyŭnych złučeńniaŭ i stvaryć srodki abarony raślin novaha pakaleńnia.
8. Vysokatechnałahičnyja ŭhnajeńni
Aŭtar: Instytut hlebaznaŭstva i ahrachimii
Navukoŭcy stvaryli mikrobnuju kampazicyju, jakaja spałučaje ŭłaścivaści bijaŭhnajeńnia, rehulatara rostu i bijafunhicydu.
9. Poŭny linhvistyčny daviednik biełaruskaje movy
Aŭtar: Centr daśledavańniaŭ biełaruskaj kultury, movy i litaratury Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi i Abjadnany instytut prablem infarmatyki Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi.
Była raspracavanaja mietadałohija kanviertavańnia elektronnaha arfahrafičnaha zapisu biełaruskich słovaŭ u transkrypcyju i stvorany pieršy poŭny biełaruski linhvistyčny daviednik.
10. Unikalnyja paleskija pasieliščy
Aŭtar: Instytut historyi Nacyjanalnaj akademii navuk Biełarusi
Navukoŭcy adkryli na Paleśsi ŭnikalnyja dla suśvietnaj histaryčnaj navuki słavianskija pasieliščy, a taksama raskryli praces farmiravańnia i raźvićcia rańniesłavianskaje supolnaści na terytoryi Biełarusi.
Kamientary