Kolki hod avijacyi Biełarusi i čamu ŭ nas śviatkujecca dzień zasnavańnia fłotu RSFSR

17 žniŭnia na aficyjnym uzroŭni adznačajecca dzień naradžeńnia Vajskova-pavietranych siłaŭ Biełarusi. Ajčynnaj avijacyi — 89 hadoŭ. Ale čamu za punkt adliku ŭziaty 1918 hod?

Pavialičyć

Lubaja data, jakuju adznačaje kraina, maje za metu patryjatyčnaje vychavańnie. Tamu takija daty musiać jak minimum być źviazanyja z sučasnaj dziaržavaj, kankretnymi abjektyŭnymi padziejami i iści ŭ ahulnym kantekście nacyjanalnaj historyi. I kali heta tak, to dasiahajecca maksimalny efiekt u patryjatyčnym vychavańni hramadzian.

Kali nie — tady vychodzić prafanacyja, na jakuju marnujucca vialikija dziaržaŭnyja srodki, a efiekt u spravie patryjatyzmu nabližajecca da nula. I tady dziaržava prymusova nahadvaje pra takija «daty», što jašče bolš adšturchoŭvaje hramadzian. Zamknionaje koła!

Pytańnie adliku stvareńnia Uzbrojenych sił Biełarusi ŭzdymałasia ŭ hramadstvie nieadnarazova. Naprykład, uzhadvajecca 1528 hod — pierapis vojska VKŁ. Naša ž dziaržava vybrała datu stvareńnia Raboča-sialanskaj Čyrvonaj armii RSFSR ŭ 1918 hodzie, zaadno prykłaŭšy da hetaha hoda i datu stvareńnia biełaruskich vajskova-pavietranych siłaŭ (nasamreč, Raboča-sialanskaha Čyrvonaha pavietranaha fłotu RSFSR). Ja dumaju, što ŭ čytača adrazu ŭźniknie zakanamiernaje pytańnie — a što ŭ 1918 hodzie, za hod da ŭtvareńnia BSSR, było biełaruskaha ŭ pavietranym fłocie, stvoranym pad kiraŭnictvam Trockaha? U hety čas dźvie traciny Biełarusi jašče byli pad niamieckaj akupacyjaj!

Dla praciahu razvah na hetuju temu ŭzhadajem avijacyjnyja daty našych susiedziaŭ:

Rasija. Dzień VPS śviatkujecca 12 žniŭnia. U hetuju datu ŭ 1912 hodzie utvorany Štat pavietrapłavalnaj čaści Hałoŭnaha ŭpraŭleńnia Hienieralnaha štaba.

Dzień Pavietranaha fłotu Rasii, prafiesijnaje śviata ŭsich avijataraŭ, śviatkujecca ŭ treciuju niadzielu žniŭnia. Śviata prymierkavana da kanca lotnaha pieryjadu bajavoj padrychtoŭki VPS, što dazvalaje sumiaścić śviata sa spartyŭnymi avijacyjnymi spabornictvami.

Dzień hramadzianskaj avijacyi Rasii — 9 lutaha.

Ukraina. Dzień avijacyi — prafiesijnaje śviata vajskovych i cyvilnych avijataraŭ, avijacyjnaj pramysłovaści i transpartu. Adznačajecca ŭ apošniuju subotu žniŭnia. Ad 2007 hoda ŭviedzieny Dzień Pavietranych sił Ukrainy — u pieršuju niadzielu žniŭnia.

Z historyi ŭkrainskaj avijacyi: 13 śniežnia 1917 hoda Centralnaja Rada aficyjna stvaryła Pavietrany fłot na čale s padpałkoŭnikam Paŭlenkam.

Polšča. 28 žniŭnia adznačajecca ahulnaje śviata hramadzianskaj, vajskovaj avijacyi i avijacyjnaj pramysłovaści — u honar pieramohi kapitana Franciška Žvirki i Stanisłava Vihury ŭ mižnarodnych spabornictvach siarod turystyčnych samalotaŭ u Bierlinie ŭ 1932 h. Sumnuju suviaź z hetym śviatam maje i biełaruskaja avijacyja — 30 žniŭnia 2009 u polskim Radamie zahinuli biełaruskija lotčyki Marficki i Žuraŭlevič.

Pieršapačatkova, ŭ mižvajenny pieryjad, Dzień polskaj avijacyi adznačaŭsia 5 listapada, u hadavinu pieršaha bajavoha palotu ekipaža Stefana Bastyra i Januša de Biurejna ŭ 1918 hodzie jak samastojnaj ad aŭstryjskich uładaŭ polskaj avijacyjnaj bajavoj adzinki. Toj palot adbyŭsia za tydzień da aficyjnaha abviaščeńnia niezaležnaści Polščy.

A ŭžo ad 1932 hoda śviata było pieraniesiena na 11 listapada ŭ honar adkryćcia pomnika lotčykam u Varšavie, jakoje prypała akurat na Dzień niezaležnaści Polščy. Paśla vajny, ad 1950 hoda, dzień avijacyi byŭ pieraniesieny na 23 žniŭnia — dzień pieršych bajavych vyletaŭ lotčykaŭ 1-ha źniščalnaha avijapałka Vojska Polskaha (ŭ składzie Čyrvonaj Armii) na Mahnušeŭskim płacdarmie.

Litva. 30 studzienia 1919 hoda ŭ Koŭnie pačałosia farmiravańnie Inžyniernaj roty — u jaje składzie byŭ utvorany avijaatrad, u jaki pačali zaličvać dobraachvotnikaŭ. 23 studzienia 1992 hoda vydadzieny zahad ab stvareńni nacyjanalnych VPS Litvy. Ad 18 červienia 1992 hoda pačałasia samastojnaja padrychtoŭka litoŭskich lotčykaŭ, što i ličycca śviatam vajskovaj avijacyi. U 2012 hodzie aficyjna śviatkavałasia 20-hodździe adnaŭleńnia VPS Litvy.

Vierniemsia da rodnaj Biełarusi. Avijatary hramadzianskaj avijacyi Biełarusi majuć svajo śviata — u pieršuju niadzielu listapada jany adznačajuć Dzień rabotnikaŭ hramadzianskaj avijacyi Biełarusi. Hetaja data adpaviadaje tym kryteryjam, jakija byli pryviedzienyja ŭ pačatku artykuła, tamu i vykonvaje svaju rolu jak śled. Śviata prymierkavana da dnia naradžeńnia hramadzianskaj avijacyi Biełarusi — 7 listapada 1933 hoda byŭ uračysta adkryty aeraport «Minsk». Toje ž tyčycca śviatkavańnia ŭtvareńnia DTSAAF Biełarusi, historyja jakoho lohka prasočvajecca. Sioleta było ŭračysta adśviatkavana jaho 90-hodździe.

Dzień VPS adznačajecca ŭ treciuju niadzielu žniŭnia. Tradycyja jaho śviatkavańnia całkam pieraniała savieckuju tradycyju (anałahična rasijskaj, za vyklučeńniem daty ŭtvareńnia VPS). Nahadajem, što biełaruskija VPS byli stvorany 15 červienia 1992, kali na bazie ŭpraŭleńnia 26-j pavietranaj armii VPS SSSR sfarmiravałasia kamandavańnie VPS Biełarusi.

Što tyčycca bolš daŭniaj historyi avijacyi Biełarusi, to tut vyjaŭlajecca try padychody, źviazanyja z kancepcyjami hramadskaha ładu na terytoryi krainy pačatku XX stahodździa — pieryjad Rasijskaj Impieryi, pieryjad BSSR i pieryjad nacyjanalna-demakratyčnych dziaržaŭnych utvareńniaŭ: BNR i Siaredniaj Litvy.

Na terytoryi Biełarusi pieršaje pavietranaje (vajskovaje) padraździaleńnie źjaviłasia 18 studzienia 1901 — Brest-Litoŭskaje ćvierdzievaje pavietrapłavalnaje adździaleńnie. Na ŭzbrajeńni mielisia pavietranyja bałony, hazazdabyvalnyja ahrehaty, paravyja labiodki. Pieršy avijacyjny atrad na terytoryi Biełarusi źjaŭlajecca ŭ žniŭni 1912 hoda. Pry Piataj pavietrapłavalnaj rocie ŭ Harodni stvarajucca korpusny avijaatrad (adzin ź pieršych avijaatradaŭ Rasijskaj impieryi, na ŭzbrajeńni mieŭ samaloty francuzkaj vytvorčaści «Farman-XI» i «Ńjupor-IV») i aeradrom la vioski Čechaŭščyzna.

Razhledzim u chranałahičnaj paśladoŭnaści saviecki, a dakładniej balšavicki pieryjad.

10 śniežnia 1918 balšaviki ŭvajšli ŭ Minsk i ŭžo 19 śniežnia ŭ im sfarmiravany 17-ty avijacyjny atrad Raboča-sialanskaha čyrvonaha pavietranaha fłota (RSČPF) RSFSR.

10 červienia 1922 u Minsku stvarajecca 1-ja źniščalnaja avijacyjnaja hrupa RSČPF Zachodniaj vajskovaj akruhi RSFSR, jakaja 1 kastryčnika 1922 pierafarmavanaja ŭ 4-ju Asobnuju źniščalnuju avijacyjnuju eskadryllu. Nahadajem, što SSSR paŭstaŭ tolki 19 śniežnia 1922. Atrymlivajecca, što eskadrylla RSFSR bazavałasia na terytoryi «niezaležnaj» dziaržavy (u składzie 6 pavietaŭ, biez svajho vojska), jakuju Savieckaja Rasija aficyjna, darečy, «pryznała».

Razhledzim pieryjad BNR i Siaredniaj Litvy.

Pry stvareńni vojska BNR avijacyjnaja jaho častka nie ahavorvałasia. Uzhadvajecca tolki vystup pradstaŭnika Pavietranaha fłotu na Pieršym Usiebiełaruskim Źjeździe — «My latajem svabodna. Lacicie i vy hetak ža svabodna da śvietłaj budučyni Biełarusi». U knizie A.Łatyšonka «Žaŭniery BNR» čytajem nastupnaje — «Armija hienierała Bułak-Bałachoviča ŭ pačatku listapada 1920 hoda naličvała kala 20 tysiač čałaviek. U jaje skład uvachodziła samalotnaja eskadrylla».

Inšaja krynica dadaje — «Armija Bułak-Bałachoviča mieła dźvie eskadrylli ŭ składzie 10 samalotaŭ». Pra bajavyja dziejańni avijacyi ŭ «Paleskim pachodzie» i zhadak jaje pry interniravańni armii Bałachoviča na terytoryju Polščy infarmacyi ŭ zhadanych krynicach niama.

Što da Siaredniaj Litvy, uźnikaje pytańnie, ci varta ličyć jaje častkaj biełaruskaj historyi, u tym liku jaje avijacyjnaha składnika. Hetaje dziaržaŭnaje ŭtvareńnie, zaležnaje ad Polščy, isnavała ŭ 1920—1922 na terytoryi Vilenskaha kraju, zajmajučy taksama častku sučasnaj terytoryi Biełarusi. Adnak isnavańnie eskadrylli Vojskaŭ Siaredniaj Litvy adpaviadała bolš vialikapolskim intaresam, čym biełaruskim.

Takim čynam, možna zrabić nastupnyja vysnovy.

Pieryjad utvareńnia RSČPF RSFSR na terytoryi Biełarusi amal ničoha nie maje supolnaha z nacyjanalnym kantekstam našaj historyi. U hety čas avijacyjnyja padraździaleńni nie byli nacyjanalnymi, a samo isnavańnie Biełarusi, navat u butafornym vyhladzie, źjaŭlałasia pytańniem. Isnavańnie eskadrylli Vojskaŭ Siaredniaj Litvy adpaviadała bolš vialikapolskim intaresam, čym biełaruskim.

Najbolš niejtralnaj, na aŭtarski pohlad, źjaŭlajecca historyja ŭźniknieńnia pieršych avijacyjnych miescaŭ na Biełarusi — u Bieraści, Harodni, Lidzie. Što i musić być pakładziena za asnovu źjaŭleńnia avijacyi ŭ našaj krainie. Naprykład, ad momantu źjaŭleńnia pieršaha avijaatrada i pieršaha aeradroma ŭ Harodni (ciapierašni aeradrom «Karalino»). Tym bolš, ideja padmacoŭvajecca isnavańniem tam treci hod zapar avijacyjnaha fiestyvala, u hetym hodzie pryśviečanaha 105-hodździu zasnavańnia aeradroma.

Samu datu možna pryviazać da ŭzhadki ŭ hazietach pieršaha biełaruskaha samalota «Savieckaja Biełaruś» z nadpisam pa-biełarusku. 25 lipienia 1923 hoda jon byŭ pieradadzieny Čyrvonaj Armii.

A Dzień Vajskova-pavietranych sił Biełarusi łahična śviatkavać ad momantu ich źjaŭleńnia — 15 červienia 1992 hoda. Tady ŭsio stanovicca na miescy: Biełaruskaja dziaržaŭnaść maje 1155 hod («ad Połacka pačaŭsia śviet»), biełaruskaje vojska — 489 hod (ad pieršaha pierapisu vojska Vialikaha Kniastva), pavietrapłavańnie ŭ Biełarusi — 116 hod (ad Brest-Litoŭskaha pavietrapłavalnaha adździaleńnia), avijacyi ŭ Biełarusi spoŭniłasia 105 hod (z Dniom avijacyi Biełarusi 25 lipienia), hramadzianskaj avijacyi Biełarusi — 84 hady, a vajskovaj avijacyi Biełarusi — 25 hod. Tolki takoje łahičnaje spałučeńnie i abjadnańnie avijacyjnych padziej, źviazanych ź Biełaruśsiu (pieršy aeradrom, pieršy avijaatrad, pieršy biełaruski samalot) i daść toj efiekt, na jaki raźličvaje dziaržava, a mienavita padymie patryjatyzm i biez prynuki abudzić žadańnie hramadzian šanavać i pamiatać svaje histaryčnyja daty.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0