Biełaruskaja ŭłada

«Łukašenka, Milinkievič... Usio adno ŭ Sitnie ničoha nia źmienicca, a ŭłada jak ničoha nie rabiła, tak i nia budzie rabić». Kali šmattysiačnaja hramada ŭ centry Miensku skanduje «Sva-bo-da!», vioska la televizara supakojvajecca tym, što ad jaje ničoha nie zaležyć.

Dla bolšaści biełarusaŭ, jak na vioscy, tak i ŭ horadzie, «ułada» — heta ŭłada miascovaja: načalstva dla ich nia stolki Łukašenka, kolki sielsaviet, «rajon» albo kantora lespramhasu.

Čym zajmajecca małasicienski sielsaviet? Adkazvaje na zapyty viaskoŭcaŭ, što hrošaj i mahčymaściaŭ niama. U asobie staršyni razvodzić rukami, kali siciency aburajucca niespraviadlivaściu na pracy abo adsutnaściu ŭ vioscy abjektaŭ sackultury. A jašče źbiraje podpisy za Łukašenku.

Nie dapamahaje sielsaviet — źviartajciesia ŭ rajon. Što ž robić rajvykankam? Pierad vybarami arhanizoŭvaje samadziejny kancert «Za Biełaruś» i vyviešvaje na prachadnoj lespramhasu rasparadžeńnie: pryznačyć adkaznymi za nasielenyja punkty takich i takich supracoŭnikaŭ sielsavietu.

Sapraŭdnaja ŭłada — načalnik lespramhasu. Jon rasparadžajecca mašynami j traktarami, vypisvaje paliva j drovy... Ale tolki tady, kali heta tyčycca vykanańnia planu narychtovak. Dla ŭsich inšych pytańniaŭ jość sielsaviet.

Inšyja vidy ŭłady (učastkovy, deputat, prakuror, «zialonyja»*) — ščupałki kantrolnych dy karnych orhanaŭ, što zasieli dzie-niebudź u Połacku ci Viciebsku. Ichniaja (jak praviła raptoŭnaja) aktyŭnaść nijak nie źviazanaja ź miascovym žyćciom, a pradvyznačajecca prezydenckimi ci jakimiści tam «abłasnymi» spazmami j zaŭsiody tvoryć unizie vuściš dy fantastyčnyja čutki.

Voś čamu tutejšyja žychary ŭsprymajuć uładu nia prosta jak niešta inšarodnaje, čužoje, a jak varožaje. «Naša ŭłada», «svaja ŭłada», «maja ŭłada» — hetaha nia kažuć navat pensijanery pra Łukašenku. Ale ž hałoŭny sens miascovaj ułady — kab jana była svojskaja. Sicienskaja. Połackaja. Sierabranskaja. Biełaruskaja!

Jak ža musić vyhladać takaja biełaruskaja ŭłada ŭ Małym Sitnie?

U budynku viaskovaha klubu, pa-nad jakim užo ŭźniaty bieł-čyrvona-bieły ściah, źbirajecca ŭsia hramada. Na štohadovym schodzie abirajucca starasta i niekalki ŭpraŭcaŭ — kancler (sakratar), skarbnik, adkaznyja za sielskuju haspadarku, les, relihijnyja dačynieńni, adukacyju j kulturu. Połacak užo vyłučyŭ u municypalnuju ŭłasnaść Małoha Sitna kolkisot hiektaraŭ voryva, lesu, ziamli, prylehłaj da vioski, razburanyja budynki «Vymiaralnika», a taksama vyznačyŭ dolu Ŭpravy z padatkaŭ lespramhasu. Uprava vyrašaje, jak naładzić haspadarku dy sacyjalnuju sferu, jak raźmierkavać «sicienskija hrošy». Na Ŭpravu pryjadžaje połacki vojt, šumilinski fermer, navapołacki biznesoviec, handlar ź Nievielu, pradstaŭnik švedzkaj drevaapracoŭčaj kampanii, zacikaŭlenaj u budaŭnictvie nievialikaj meblavaj fabryki — i, naturalna, štodnia zachodziać pa svaich patrebach sami žychary.

Uprava najmaje miascovuju vartu, što vykonvała b u navakolli funkcyi i ŭčastkovaha, i jehiera, i «zialonych»: u Połacku im afarmlajucca paśviedčańni, vydajecca zbroja dy šeryfskija znački. Adna ź pieršych pastanovaŭ Upravy — zaprašeńnie ŭ Sitna pravasłaŭnych, katalikoŭ, evanhielikaŭ z dabračynnymi misijami: pad mižkanfesijny sacyjalny centar addajecca zakinuty budynak internatu, jakraz trochpaviarchovy.

U nacyjanalnaj ułasnaści zastajucca chiba čyhunka, vielizarnyja masivy lesu, zakaźniki, linii elektrapieradačaŭ, pošta...

Ciapier ludzi sami buduć vyrašać, jak rasparadžacca sicienskaj ziamloj, sicienskim lesam, sicienskimi hrašyma. Ludzi sami na schodzie akcyjaneraŭ ci niezaležnaha prafsajuzu vyznačać minimalnyja taryfy j zarobki ŭ lespramhasie. Ludzi sami addaduć dziaciej na vučobu ŭ carkvu ci kaścioł, kali nie daviarajuć škole, i sami praz hod pieraabiaruć starastu, kali toj nia daŭ rady.

Miascovaje samakiravańnie — fundamentalnaja asnova samoje demakratyi. Histaryčna mienavita ŭ samakiravanych miastečkach i mahdeburskich haradoch, rehijanalnych uradach i volnych universytetach uźnikła, pašyrałasia j nabyło ŭsieahulny charaktar narodaŭładździe jak palityčny standart. Jakraz na mahutnych padmurkach miascovaha samakiravańnia (zakładzienych u Biełarusi ŭ časy VKŁ i hvałtoŭna vykaranienych razam sa Statutam u XIX st.) zbudavanyja hramadztva, kultura j palityka Eŭropy dy Ameryki. Miascovaje samakiravańnie farmuje j zadzinočvaje nacyju «źnizu» nastolki ž paśpiachova, nakolki patryjatyčny ŭrad, mova i nacyjanalnyja symbali jadnajuć jaje «zhary».

Klučavy pryncyp miascovaha samakiravańnia sfarmulavany i ŭźniaty na ściah chryścijanska-demakratyčnym rucham XX stahodździa — praviła subsydyjarnaści: rašeńni musiać prymacca na tym uzroŭni, na jakim jany najbolš efektyŭna vykonvajucca. Miascovym uładam, siamji, carkvie, niedziaržaŭnym arhanizacyjam dy prafesijnym asacyjacyjam pieradajecca lvinaja dola paŭnamoctvaŭ, ź jakimi nikoli nia zdoleje spravicca centralny ŭrad.

Tamu źmiena prezydenta j usioj viarchoŭki režymu — heta tolki pačatak pieramienaŭ. Sapraŭdnyja pieramieny nacyjanalnaha maštabu čakajuć nas u hłybini, u haradzkich kvartałach dy na viaskovych vulicach. Biaźvierje, kałhasnaja razrucha, nacyjanalnaja mlavaść i abyjakavaść pa miescy žycharstva, miescy pracy, miescy vučoby — hałoŭnaja spadčyna złaščasnaje epochi Łukašenki.

...Voś čamu ŭ toj momant, kali tysiačy j tysiačy biełarusaŭ na staličnych płoščach patrabujuć svabody, praŭdy j spraviadlivaści — haradzkija šmatpaviarchoŭki, miestačkovyja kirmašy j viaskovyja chaty skałanaje vodhulle sapraŭdnaj biełaruskaj ułady, jakaja rana ci pozna, niahledziačy ni na što, pa ŭsioj Biełarusi pieramoža.

Małoje Sitna

* Dziaržaŭnaja achova lesu

❏

Pavał Sieviaryniec — u 1998—2004 lider niezarehistra-vanaha «Maładoha frontu». Asudžany za arhanizacyju akcyjaŭ pratestu paśla referendumu 2004 hodu. Ciapier u vysyłcy ŭ Małym Sitnie, na poŭnačy Połaččyny.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0