«Гэта мой асабісты выклік». Польскі гід водзіць экскурсіі па Варшаве на беларускай мове
Калі ў Варшаве пачынаецца экскурсія на беларускай мове, не ўсе адразу здагадваюцца, што гід — паляк. Альберт Ежы Вяжбiцкi праводзіць гарадскія туры для беларусаў з 2022 года — і за гэты час стаў добра вядомай фігурай у беларускай дыяспары Варшавы. Ён гаворыць па-беларуску спакойна і ўпэўнена. І здаецца, што для ўдзельнікаў экскурсій гэта ўжо не сенсацыя — хутчэй натуральная частка іх новага варшаўскага жыцця. Выданню Most ён расказаў, чаму амаль не паўтарае маршруты, навошта водзіць беларусаў у непапулярныя месцы і як гісторыя Варшавы адгукаецца людзям з досведам эміграцыі і рэпрэсій.
Альберт — польскі гід і перакладчык. Экскурсіі на беларускай мове ён праводзіць для беларусаў, што апынуліся ў Польшчы пасля 2020 года. Ён нарадзіўся ў горадзе Гарволін недалёка ад Варшавы, а вывучаў беларускую мову і культуру ў Варшаўскім універсітэце.
«Беларусы яшчэ не добра ведаюць польскую»
Запуск экскурсій на беларускай мовы для Альберта быў найперш практычным.
«Беларусы яшчэ не добра ведаюць польскую, таму я вырашыў гаварыць на беларускай», — тлумачыць ён.
Але вельмі хутка стала зразумела: гаворка не толькі пра зручнасць. Першыя экскурсіі збіралі нечакана шмат людзей — па 20 чалавек.
« Мяне кранула, як моцна людзі адгукнуліся. Я не чакаў такой зацікаўленасці. Ім было цікава не толькі тое, што звычайна расказваюць турыстам, але і гісторыя, культурны кантэкст, усё, што звязана з месцам, дзе яны цяпер жывуць».
Хутка экскурсіі перасталі быць маналогам гіда: беларусы задавалі шмат пытанняў, хацелі разумець сувязі і часта ўжо мелі ўласныя веды пра горад.
«Стараюся паказваць тое, што не на паверхні»
Маршруты ў Альберта амаль не паўтараюцца. Нават самы папулярны з іх — Павісле — гэта не класічны Стары горад і не набор «абавязковых» славутасцяў.
«Я не люблю вадзіць туды, дзе ўсе ўжо былі. Я стараюся паказваць тое, што не на паверхні. Мне цікавейшыя непапулярныя месцы — тыя, каля якіх людзі праходзяць штодня і не заўважаюць», — кажа ён.
Для беларусаў, якія толькі нядаўна пераехалі ў Варшаву, такія маршруты часта становяцца першым крокам да асабістай карты горада.
«Можна заплаціць колькі хочаш»
Часцей за ўсё да Альберта прыходзяць не арганізаваныя групы, а людзі паасобку: па двое, з сябрамі, часам тыя, хто ўжо быў раней.
«Я арганізую экскурсіі, на якія можна прыйсці незалежна ад колькасці чалавек і заплаціць потым колькі хочаш. Людзі не абавязкова шукаюць тут беларускае кола. Яны ўжо інтэгруюцца, знаходзяць сяброў на працы, у лакальных супольнасцях. А экскурсіі — гэта магчымасць проста быць у горадзе і пазнаёміцца з новымі людзьмі».
Людзі прыходзяць найперш на экскурсію — не «на сустрэчу». Але агульная цікавасць да гісторыі часта робіць сваю справу — і знаёмствы завязваюцца.
Калі Варшава адгукаецца траўмай
Некаторыя тэмы варшаўскай гісторыі для беларусаў сёння асабліва балючыя.
«Гісторыя камунізму, 1980‑х гадоў, «Салідарнасці» — гэта вельмі моцна адгукаецца», — кажа Альберт.
Адна з самых цяжкіх экскурсій праходзіла ў былой турме для палітвязняў у Макотаве, дзе сёння музей.
«Гід расказвала з жахам, у якіх умовах трымалі людзей. І побач стаялі беларусы, якія ў 2020 годзе прайшлі праз Акрэсціна і іншыя турмы. Я быў у шоку: тое, што ў нас стала музеем, у суседняй краіне адбываецца дагэтуль».
Могілкі — тэст на гатоўнасць памятаць
Ёсць маршруты, якія беларусам даюцца складаней.
«Беларусы не вельмі любяць хадзіць на могілкі, — прызнаецца Альберт. — Але я стараюся заахвочваць».
Для яго гэта маршрут, звязаны не са смерцю, а з разуменнем гісторыі і горада.
«Могілкі — гэта частка Варшавы і яе памяці. Але я бачу, што для маёй аўдыторыі гэта няпросты фармат».
Магчыма, справа не толькі ў нежаданні. Людзі з досведам эміграцыі і рэпрэсій часта стомленыя ад смерці і страт, яны адчуваюць, што болю і памяці ў іх жыцці ўжо і так занадта шмат. І ўсё ж Альберт не адмаўляецца ад такіх маршрутаў — бо лічыць, што без памяці немагчыма зразумець месца, дзе жывеш.
Праца з беларускай аўдыторыяй змяніла і яго ўласнае ўспрыманне Варшавы.
«Цяпер я бачу гісторыю Варшавы як агульную — не толькі польскую. Гэта гісторыя, звязаная і з краінамі на ўсход ад Польшчы. Я заўсёды шукаю моманты, якія нас аб’ядноўваюць».
«Мая місія — беларусізаваць беларусаў»
Для Альберта гэтыя экскурсіі з самага пачатку былі не проста працай.
«Мая галоўная місія — беларусізаваць саміх беларусаў. Гэта мой асабісты выклік. Людзі з’ехалі з краіны, дзе моцная русіфікацыя. А ў Польшчы можна свабодна жыць, глядзець на свет і атрымліваць веды на беларускай мове. Калі ты беларус, то лагічна валодаць беларускай. І мне важна, каб людзі атрымлівалі кантэнт пра месца, дзе яны цяпер жывуць, менавіта на гэтай мове», — кажа Альберт.
Ён не ставіць мэту «адпрацаваць маршрут».
«Я хачу, каб людзі самі адкрывалі горад. На кожнай экскурсіі я раю нейкую кавярню, музей, дом культуры або выставу. Мне важна, каб хаця б адзін чалавек пасля экскурсіі адкрыў адно новае месца».
«Размаўляю па-беларуску, каб мова не загінула». Паляк вывучыў беларускую мову настолькі, што водзіць на ёй экскурсіі і выкладае
«Ты з іншага цеста». Як заставацца беларусамі за мяжой самім і гадаваць імі дзяцей
«Палякі сталі заўважаць наш зефір». Стваральнік крамы з беларускім каларытам расказаў, як культывуе беларускасць у Познані
Былы выкладчык Іняза перайшоў на беларускую ў эміграцыі. Ён разважае пра лёс універсітэта, беларусаў за мяжой і адрозненне нас ад палякаў
«Я ўсё ж такі беларус». Гісторыі рускамоўных людзей, якія ў апошнія гады перайшлі на беларускую мову
«Нават кірыліца — гэта праблема». Беларус з Падляшша расказаў пра тое, чаму паланізаваліся карэнныя беларусы Польшчы
Цяпер чытаюць
Ціханоўская: Дзеці не пераехалі ў ЗША, а проста часова будуць з татам дзеля бяспекі28
Каментары