Michaś Bułavacki. Vybar miž dźviuma hałovami adnaho arła

Vybar miž dźviuma hałovami adnaho arła

Rasieja pasprabavała być demakratyčnaj. Atrymałasia kiepska. Ciapier i “svabodnyja” rasiejskija žurnalisty vymušanyja słavasłović svaich caroŭ i bajaraŭ. I nia zmoža Rasieja isnavać u demakratyčnym stanie, pakul z hałovaŭ jaje nasielnikaŭ nia vyvietrycca duch imperskaści. Havorka tut nia jdzie pra Pucinych-Ziuhanavych ci inšych styrnavych. Havorka pra rasiejca zvyčajnaha, šarahovaha.

Ludzi Rasiei sami saboju ŭžo j nia zdolnyja zaŭvažać stupień hetaj svajoj chvaroby. A čałavieku z boku jana kidajecca ŭ vočy amal ci nie pry kožnym kantakcie z rasiejcam. Voś bahataja hazeta “Novyje iźviestija” padaravała małym dzieciam čačenskich uciekačoŭ adpačynak na Čornym mory. Rassadžvajuć u aŭtobusy i aburajucca: “Heta ž treba! Nivodzin ź dziaciej nia viedaje rasiejskaj movy!” Na dumku pradstaŭnikoŭ davoli prahresiŭnaj hazety, šaścihadovaje čačenskaje dzicia abaviazana viedać rasiejskuju movu.

Voś viadomy piśmieńnik-humaryst M.Zadornaŭ, hastralujučy ŭ Miensku, zavitaŭ u “Makdonaldz” padsiłkavacca i ŭbačyŭ tam na ceńniku słova “čyzburhier”, naturalna napisanaje ź biełaruskim “Y”. Ale čałavieku nie pryjšło da hałavy, što słova moža być napisanaje nie pa-rasiejsku. I ciapier ci nie na kožnym z svaich vystupleńniaŭ jon śmiajecca z taho, jak biełarusy nia ŭmiejuć pisać: cha-cha, “čYzburhier”.

Abo rasiejski radyjožurnalist raspaviadaje pra śviatkavańnie kamunistami dnia naradžeńnia Lenina. Pieradajučy słovy Ziuhanava, žurnalist choča vykazać svaju niazhodu ź imi. I nahadvaje słuchačam pra toje, jak Lenin handlavaŭ “iskonno russkimi ziemlami”, padpisvajučy “Briestskij mir”. Žurnalistu j niaŭciam, što jość Biełaruś, jakoj i handlavali. U maštabach vialikaj Rasiei jamu niama spravy da pačućciaŭ niejkich tam biełarusaŭ, jak i čačencaŭ ci ŭdmurtaŭ.

Bolš za toje, navat hetyja pačućci rasiejec traktuje na pryjemny dla siabie ład, jamu chočacca, kab usie hetyja “małyja narody”, na čyich ziemlach jon panuje, byli ŭdziačnyja jamu. I stvarajecca čarhovy mit — pra dabračynnaść zavajoŭnickaj dziejnaści Rasiei, pra toje, što narody tolki i čakali “vyratavalnaha” pryšeścia rasiejskich vojskaŭ i sustrakali Jermaka, Suvorava i h.d. chlebam-sollu z mokrymi ad udziačnaści vačyma. Što, abłaskanyja Rasiejaj, jany chutka raźvili svaje kulturu, pramysłovaść, narodnuju haspadarku, mastactva. Maŭlaŭ, biez Rasiei ničoha hetaha nie było b. Było b ci nie było — nia budziem spračacca. Ale ž jak adpłacili za «vyzvaleńnie» kalanizavanyja narody! Jakuckaje zołata i ałmazy, čačenskaja nafta, krymskija ŭźbiarežžy, karelskija lasy, čukockija ciuleni i kalarovyja metały, mardoŭski miod, evenkijskaja pušnina — usio heta źnikała ŭ čeravie Rasiei, pieravažna za adnu płatu — harełku. A chto sumniavaŭsia ŭ ščodraści vyzvalicielaŭ, departavali — jak krymskich tataraŭ, karačajeŭcaŭ, čarkiesaŭ, bałkarcaŭ, inhušoŭ, čačencaŭ... Što my viedajem pra čukčaŭ, akramia źniavažlivych pokazak? Mahčyma, udziačnyja Rasiei kareła-finy? Ci ižorcy? Ci nanajcy? Ci vepsy, jakich zastałosia nia bolej za sotniu i jakija tak i nie zmahli pad apiakunstvam Rasiei stvaryć svajoj piśmovaści?

Źviestki pierapisaŭ: u 1929 hodzie na absiahach Rasiejskaj federacyi žyła 191 narodnaść, u 1979 hodzie ich było ŭžo 132. Udziačnyja Rasiei narody sychodziać u niabyt. Zastajucca niaŭdziačnyja. Jany chočuć voli. I jany jaje zdabuduć. Nastupny pierapis — u nastupnym hodzie.

Michaś Bułavacki,
Mahiloŭ