Barys Tumar. Chrystos i čačency

Chrystos i čačency

U Rymie adkryvajuć bronzavuju bramu Jubileju, u Betlejemie mituślivyja palestynskija śviatary całujuć załatyja šaty byłoj ubohaj piačory. A ŭ Hroznym u bolnicy vymajuć ź dziciačych ciełaŭ askołki biez narkozu, zatoje pad pilnymi vočkami televizijnych kameraŭ.

Vajna ŭ Čačenii — most z XX stahodździa ŭ XXI-je. Heta takaja tatalnaja vajna, jakich, zdavałasia b, užo nia musić być na ziamli ci prynamsi ŭ Eŭropie. Zrujnavanyja harady, Hrozny, u jakim z paŭmiljona zastałosia dvaccać tysiačaŭ žycharoŭ, zamiest Čačenii — 90% krainy — čornaje pieramiašanaje tankami bałota.

Moc cyvilizacyi vyjaŭlajecca ŭ tym, jak ludzi vajujuć. Sutyknieńnie Rasiei z Čačenijaj — heta sutyknieńnie Azii z Eŭropaj.

Kadry čačenskaj kroniki krasamoŭnyja. Rasiejskija sałdaty: adny ŭ krasoŭkach, druhija ŭ kirzačach, niaholenyja, u niejkich chustkach na hałovach, u brudnaj, mieškavataj formie. Vypraŭlajucca pa harełku sa zbrojaj u rukach. Vajskovaja taktyka: akružeńni, abłohi, admova ad pasłuh dyplamataŭ. Vajskovaja stratehija: vajna da pieramohi, da poŭnaj akupacyi krainy, da poŭnaj začystki — nastolki ž nievykanalnaja, nakolki biazhłuzdaja i złačynnaja z hledzišča eŭrapiejskaha humanizmu j marali. Zamiest rehularnaha vojska — ordy Śviatoj Rusi. U hetym drama rasiejcaŭ: jany nia mohuć zrazumieć, u jaki žach kidajuć usie susiedzkija i niesusiedzkija krainy ich tajožnyja maniery. «I vykałupyvaŭ nažom z-pad pazuroŭ ja kroŭ čužuju», — rasiejskaja vajna, ubačanaja žydoŭskim paetam ź biełaruskim proźviščam Słucki, zastajecca, jakoju była.

Rasiejcy hetak sama vajavali ŭ Biełarusi ŭ «vialikuju ajčynnuju»: da apošniaha čałavieka, da apošniaha kamiania, svajho i čužoha.

Ź inšaha boku čačency: usio maksymalna racyjanalizavana, skiravana na toje, kab achviaraŭ było jak maha mieniej jak siarod vajskovych, tak i siarod cyvilnych. Vyvieźli z krainy ŭsich žycharoŭ, jakich mahli. Nia robiać ź ich žyvoha ščytu, jak u blakadnym Leninhradzie. Adkul nie paśpieli vyvieźci, tyja harady zdajuć. Abaraniajuć toje, što možna abaranić. Kantralujuć toje, što možna kantralavać. Pad snaradami robiać piatničny namaz. Zabitych chavajuć, prystasoŭvajuć vajskovyja ŭmovy, kab zachavać maksymum narmalnaści žyćcia. Navat apałčencaŭ apranajuć uva ŭniformu, kali inšaha nie patrabujuć partyzanskija ŭmovy baraćby.

Bačačy rasiejcaŭ u Čačenii, lohka ŭjavić sabie ich u Kosavie ci Niamieččynie. Ale lohka ŭjavić sabie i adkazy niemcaŭ ci kasavaraŭ na rasiejskaje ŭvarvańnie. U hetym sensie vielmi słušna, što rasiejcy pačynajuć šturm centru Hroznaha ŭ kaladnuju noč. Data 25 śniežnia sapraŭdy ničoha nia značyć dla Rasiei.

Ścień Karamazavych błudzić pa-pad bramami zamku-Eŭropy. U zamku paciepvajucca. My, žychary pasadu, uvohule sa stracham hladzić u bok vialikaj tajhi. Našy sympatyi jasna z kim. Hrupa biełarusaŭ vypraviłasia paŭz Kaŭkaski chrybiet na dapamohu čačencaŭ — my tak i nia viedajem, jak jany dastalisia da miesca. Ciažka ŭjavić, kab niejkija biełarusy, navat tyja, što ani «nia vycisnuli ź siabie pa kropli rasiejca», pajechali vajavać na baku rasiejcaŭ.

Dziela schalastyčnaj tradycyi my zvykłyja ŭsprymać Słova Chrystova jak zvod ukazańniaŭ pa ŭparadkavańni našaha matarjalnaha i połavaha žyćcia, a siabie — jak abrany i apryjory chryścijanski narod. Ale chto jaho viedaje, chto na ziamli chryścijanin? Jość ža šaniec, što chryścijanie — nia tyja, što chryściacca. Tady papraŭdzie «ščaślivyja tyja, kaho pieraśledujuć za praŭdu, bo ich jość Vaładarstva niabiesnaje». Kali Chrystos, «jaki pryjšoŭ u śviet, i śviet jaho nie paznaŭ», zaraz znoŭ chodzić pa ziamli, dyk svoj dźviuchtysiačny dzień naradžeńnia jon sustreŭ siarod samaha chryścijanskaha narodu siońniašniaj Eŭropy — čačencaŭ.

Barys Tumar