Šuškievič: Bieražycie sumlennaść

15 śniežnia Stanisłavu Šuškieviču, pieršamu kiraŭniku niezaležnaj Respubliki Biełaruś, spoŭniłasia 75 hadoŭ.

Kali ja daviedaŭsia, što Stanisłavu Šuškieviču chutka budzie 75, pavieryŭ nie adrazu. Bo litaralna za niekalki dzion da hetaha bačyŭ jaho, enierhičnaha i havarkoha, na pryjomie ŭ pasła Francyi. Toj samy niedavier nie pakidaŭ mianie i padčas bolš čym dźviuchhadzinnaj hutarki z nahody jubileju. Stanisłaŭ Stanisłavavič niekalki razoŭ pieraryvaŭ razmovu, adkazvajučy na zvanki svajho supiersučasnaha ajfona, pakazvaŭ na manitory kamputara fotazdymki, vadziŭ nas pa svajoj kvatery, zastaŭlenaj padarunkami prezidentaŭ i kiraŭnikoŭ uradaŭ, chvaliŭsia kartaj stałaha klijenta viadomaj avijakampanii (jakuju dajuć paśla nalotu 100 tysiač mil, darečy) i pry hetym jašče paśpiavaŭ raspytvać pra našaje žyćcio. Słovam, jahonaj enierhii mohuć pazajzdrościć navat 25‑hadovyja.

Ab čym možna zapytacca ŭ čałavieka, jaki starejšy za ciabie na paŭstahodździa? Ab čym zaŭhodna. Adkazy buduć. Raspaviadaje Stanisłaŭ Šuškievič.

Siabie ja pamiataju z 1936‑ha

Maja maci svajo zdaroŭje pakłała, kab nas vyhadavać. Jana zakončyła piedinstytut, spačatku pracavała ŭ Kojdanavie — była kiraŭnikom miascovaj samadziejnaści. Była členam sajuza piśmieńnikaŭ SSSR — na bilecie členskim podpis Horkaha staić. Drukavałasia pieravažna na polskaj movie. Tady ž isnavała śpiecyjalnaja siekcyja polskamoŭnaja, kab razłažyć polskich piśmieńnikaŭ…

Maci ŭ 1980‑m hodzie pamierła. Zaŭsiody vučyła mianie ŭsprymać rečaisnaść spakojna. Heta jana mianie pierakanała stać fizikam. Maci ŭvieś čas havaryła pra «sapraŭdnuju adukacyju» — lekaraŭ, bijołahaŭ, fizikaŭ. Maja nastaŭnica rasijskaj movy potym narakała na mianie. Maŭlaŭ, vybraŭ fiziku a nie liryku.

Siabie ja pamiataju z 1936‑ha. Tady jakraz pamior moj dzied, a ŭ dziciačaj pamiaci adkłalisia jaho boty. U sadzie my stavili samavar i jaho haračaja truba adnojčy prypaliła mnie nahu, a dzied mianie suciašaŭ. Voś z taho momantu mnie boty dziedavy i zapomnilisia.

Niedzie naprykancy 1939‑ha ja navučyŭsia čytać, i maci pačała davać mnie baćkavy listy [baćka siadzieŭ u savieckim kancłahiery — Red.]. Možna było raz u miesiac dasyłać listy. Ja dobra pamiataju, jak adkazvaŭ jamu na biełaruskaj movie.

Škada, što ničoha nie zachavałasia. A potym pačałasia vajna i jana vielmi vyrazna adkłałasia ŭ pamiaci. Pieršy dzień asabliva — babula mianie jakraz u cyrk paviała. Nichto ž nie dumaŭ, što vajna tak doŭha budzie. Potym maci mianie ŭ viosku adviezła. Zimu ja ŭ vioscy ŭ dzieda pravioŭ, padčas akupacyi byŭ tut. Tolki paśla vajny pajšoŭ u škołu — adrazu ŭ 4‑y kłas, bo ŭmieŭ čytać i pisać.

Pieršaj majoj dziejnaściu hramadskaj była praca ŭ redakcyi — dzietkoram — dziciačym karespandentam. Teksty maje padpraŭlali i tamu ŭ škole nabyŭ mianušku «dzietbrech». Praz redakcyju ja trapiŭ adnojčy ŭ Artek — taki vialiki ŭspamin dziacinstva. Tudy ź Biełarusi pajechała vialikaja hrupa dzietdomaŭcaŭ — my čatyry niedzietdomaŭcy tolki trapili tudy. Zapomniłasia, što ŭ Arteku ježy było kolki chočaš. Ja navat chleb źbiraŭsia pa kišeniach chavać…

U Arteku pačaŭ vučycca, jak śled. Tudy pajechaŭ dvoječnikam, a viarnuŭsia vydatnikam. Potym u škole miedal atrymaŭ.

I ja dumaŭ, što tyja daktary — zdradniki

Ja pamiataju, jak adliha pačałasia. Składany heta byŭ čas.

Na adno z pasiedžańniaŭ studenckich prychodzić čałaviek i kaža: «Bieryja — zdradnik». A moj siabar, Viktar, u štyki heta pryniaŭ. Nakinuŭsia na jaho. U nas nie było inšych dumak. I ja ž dumaŭ, što tyja daktary — zdradniki… Maje adnakurśnicy płakali, kali Stalin pamior. Ciapier heta ŭspaminajuć. Vielmi prystojnyja dziaŭčaty, žančyny. Ścipłyja ludzi byli. Niahledziačy na toje, što šmat chto naležaŭ da partnamienkłatury.

U majoj siamji, viadoma, usie viedali pra złačynstvy partyi. Ale cicha ab hetym havaryli.

U kancy 50‑ch ludzi bajalisia vielmi. Dysidentam nikoli nie byŭ. U 1974‑m ja ŭ Krakaŭ pryjechaŭ i trapiŭ vypadkova na vystup Karala Vajtyły. Jon tady jašče nie byŭ Papam, ale takuju praŭdu havaryŭ publična… Ja padumaŭ, čamu ž jaho ŭ turmu nie pasadziać — u nas by za takoje daŭno pasadzili. Piać kazaniaŭ ja prasłuchaŭ. Unutrana aburaŭsia hetaj antysavietčynaj.

Usio ŭ nas hłyboka było.

Moj baćka, navat 20 hadoŭ u turmie adsiedzieŭšy, tolki za hod da śmierci ŭ kamunistach rasčaravaŭsia.

Ja doŭha biecpartyjnym byŭ, ale kali staŭ prarektaram pa navukovaj pracy — to pryjšłosia ŭ partyju ŭstupić. Usie pytańni tady vyrašalisia na partyjnych schodach.

Ja byŭ savieckim čałaviekam i ź ciažkaściu heta vyciskaju ź siabie pa siońniašni dzień. Časam łaŭlu siabie na dumcy, što chaču dziejničać pa‑balšavicku.

Dla mianie hałoŭnym było, što Rasija pryznaje niezaležnaść

Ja byŭ fizikam. Nie viedaŭ navat, što ŭtvaryŭsia BNF. Zajmaŭsia navukaj — pad maim kiraŭnictvam było abaroniena 33 dysiertacyi. Navat u prarektary ja trapiŭ suprać svajoj voli. Niejak nie chaciełasia adychodzić ad navukovaj dziejnaści.

A ŭ palityku… Ja ŭ palityku vypadkova trapiŭ. Uvieś čas byŭ zaniaty na svajoj kafiedry. Tam pracavała dźvieście čałaviek — kiravać imi i zajmacca jašče niečym było niemahčyma. Ale maje siabry univiersiteckija ŭčynili žart. My niejak praviali dobry viečar i nie na suchuju, jak kažuć.

Voś tam jany mianie padłavili: skazali, što zaŭtra vyłučać kandydatam u narodnyja deputaty SSSR i ŭziali słova, što ja nie zdymu svaju kandydaturu.

Akurat Čarnobyl byŭ. Hetaja trahiedyja mocna na nas usich paŭpłyvała. Pamiataju, jak my vypadkova pra Čarnobyl daviedalisia. Studentka‑praktykantka pravodziła vymiareńni i vyjaviła pavyšany fon. Vykładčyca tuju studentku niekalki razoŭ adpraŭlała ŭsio pierapraviarać, pakul zrazumieła, u čym sprava.

Tady i prajaviŭsia ŭvieś hety savietyzm. Samy niepryhladny jaho bok. Reakcyja čynoŭnikaŭ była čystym złačynstvam. Nielha było maŭčać, a jany maŭčali. Rabili vyhlad, što ŭsio dobra. Šmat chto zrazumieŭ tady, što savieckaja sistema padšturchoŭvała na złačynstva ludziej.

U 1991 hodzie samym važnym było abrańnie Harbačova prezidentam SSSR. Da Harbačova pa‑roznamu my stavilisia. Spačatku navat partret jaho ŭ mianie visieŭ, ale paśla Čarnobyla staŭleńnie rezka pahoršyłasia. A kali HKČP adbyłosia, to ŭsio było vyrašana. Mianie staršyniom Viarchoŭnaha Savieta lohka davoli abrali. Z BNF nikoha nie chacieli vybirać, a ja jak byccam byŭ niejtralny.

U kancy kastryčnika nas u Aharovie Harbačoŭ sabraŭ i prapanavaŭ prajekt novaj sajuznaj damovy. Tolki my ź Jelcynym raskrytykavali jaje. Tam šmat niedakładnaściaŭ było terminałahičnych. U Aharovie ź Jelcynym i damovilisia ab sustrečy ŭ Biełaviežskaj puščy, na palavańni.

Kali padpisali Biełaviežskija pahadnieńni, spačatku nijakaha adčuvańnia nie było asablivaha. Tady ja ŭžo byŭ krychu daśviedčanym čałaviekam u histaryčnym płanie.

Dla mianie hałoŭnym było toje, što Rasija pryznaje niezaležnaść Biełarusi. Dla Jelcyna zusim inšaje važna było. Tamu jon u 1997 hodzie publična paškadavaŭ ab tych pahadnieńniach.

Było nieabchodna adrazu pastavić dakumienty na razhlad Viarchoŭnaha Savieta. Ja dobra razumieŭ, što kali biełaviežskija pahadnieńni nie ratyfikujuć — heta budzie kancom majoj karjery. Adzin vyraz «SSSR pierastaje isnavać» čaho varty byŭ.

Byŭ vielmi ździŭleny, kali tolki adzin hołas suprać padali. Dumaju, što heta Cichinia tak prahałasavaŭ, tamu što jon i vystupiŭ suprać.

Kali maładoje pakaleńnie zojmie kirujučyja pasady — usio źmienicca

20 hadoŭ prajšło. Ludzi zaraz inšyja. A tyja, jakim siońnia 20—25 hadoŭ, uvohule nie žyli pry Savieckim Sajuzie. Jany naradzilisia ŭ niezaležnaj krainie. Adčuvańnie taho, što ty hramadzianin Biełarusi — heta vielmi dobra.

U starejšaha pakaleńnia inačaj. Bolšaść naadvarot, z nastalhijaj uzhadvaje SSSR. Jany pamiatajuć usio, što było dobraje. A naša prapahanda karystajecca hetym.

Dumaju,

kali maładoje pakaleńnie zojmie kirujučyja pasady — usio ŭ nas źmienicca.

Biada i z apazicyjaj. U nas tasujecca adna i taja ž kałoda. Razmovy pra raźjadnanaść — hłupstva. Kałoda abjadnanaja. Adnak u apazicyjanieraŭ jość tolki žadańnie siabie pakazać. Jany pierakananyja, što viedajuć, što takoje palityka. Adnak nie majuć naležnaj adukacyi, nie čytali naležnych knižak. Apazicyja dobra pratestuje suprać isnaha paradku, ale nie bolš. Prafiesijnaha razumieńnia palityki ŭ bolšaści apazicyjanieraŭ niama.

Prablema i z kulturaj nacyjanalnaj. Słoŭnikaŭ biełaruskich navat śpiecyjalizavanych niama. Łavina novych viedaŭ patrabuje hetaha. A

ŭ nas dziaržava nie padtrymlivaje movu, nie stvaraje novych moŭnych instytutaŭ. Heta faktyčna znarok robicca. U Isłandyi na heta chapaje srodkaŭ, a ŭ nas — nie. Naša ŭłada dobra razumieje, što robić. Nie treba ličyć, što heta prosta niejki niedahlad.

Adno chaču paraić

Ja ŭžo niemałady. I siońnia davodzicca šmat pracavać pa ŭsim śviecie. Mianie navat piensii pazbavili, jak usie viedajuć.

Parady ja nie lublu davać. Tolki adno chaču paraić. Heta raiŭ i budu raić. Bieražycie sumlennaść. Biełarusy — sumlennaja nacyja. I ŭ nas mnoha dobrych prykładaŭ.

Nam treba šukać Biełaruś sučasnuju. Nie ŭsprymać toje, što na pavierchni lažyć. Maładym treba imknucca vučycca. Navučycca hetamu.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0