Pravaabaronca i jurystka Nasta Łojka: «Jak tolki raźbiarusia ŭ Biełarusi z pravami čałavieka, zajmusia ekałohijaj»
U našaj štotydniovaj rubrycy «Piać rečaŭ» raskazvajem pra toje, što źjaŭlajecca važnaj častkaj žyćcia roznych biełarusaŭ. Siońnia pra rečy, jakija daražejšyja za pašpart i telefon, nam raskaža Nasta Łojka. Za 8 hod pracy ŭ Pravaabarončym centry «Viasna» dziaŭčyna stała tak ci inakš znajomaja ŭsim, chto ŭ našaj krainie paciarpieŭ ad represij. U hetym hodzie jana syšła z «Viasny» i pryśviaciła siabie dziejnaści ŭ Human Constanta.
— Kali zhadvać, jak mianie zachapiła hramadskaja dziejnaść,iak kropku adliku vidać, možna nazvać źjaŭleńnie ŭ maim žyćci kampjutara. Mnie było 14-ć, ja aktyŭna čytała roznyja artykuły ŭ internecie i takim čynam, vidać, sfarmavała niejkaje krytyčnaje myśleńnie. Dobra pamiataju padziei 2004 hoda, refierendum, akcyi pratestu i adčuvańnie niespraviadlivaści, jakoje nakryła paśla. U 2006-m ja ŭžo štodzionna prychodziła ŭ pratestny łahier z namiotami, paznajomiłasia ź ciaham času sa mnohimi aktyvistami. Akramia hetaha, ja vučyłasia ŭ jurydyčnym kaledžy i praktyčnyja viedy atrymlivała praz dapamohu ŭ rehistracyi palityčnych partyj i hramadskich abjadnańniaŭ. Svaimi nahami prajšła šmat sudovych instancyj. Kali bačyš realny malunak hramadstva, rasčaroŭvaješsia ŭ mnohich rečach. Uźnikaje patreba niešta z hetym rabić.
Siońnia ja kansultuju šmat ludziej absalutna pa roznych pytańniach: ci možna zapisvać čynoŭnikaŭ na dyktafon, što rabić, kali nie vypłačvajuć zarobak i hetak dalej. Kali nie mahu dapamahčy sama, to abaviazkova pieranakiroŭvaju tych, chto źviarnuŭsia, da kaleh.
Jość rečy, jakija mnie balać. Tak, ja doŭhi čas vałancioryła ŭ sabačym prytułku. Taksama mianie vielmi kranaje ekałahičnaja tema, lubyja prajavy dyskryminacyi i hvałtu. Siabram ja kažu, što jak tolki raźbiarusia z pravami čałavieka ŭ Biełarusi, jak tolki tut z hetym usio bolš-mienš narmalizujecca, ja zajmusia ekałohijaj. Praŭda, jany hladziać na taki scenaryj piesimistyčna: «Značyć ty nikolki joj nie zojmiešsia».
Ale ja vieru ŭ lepšaje. Na sieminarach pa prafiesijnym vyharańni nas vučyli bačyć vakoł chacia b niejkija pazityŭnyja momanty. Ja razumieju, što ŭ Biełarusi pakul nie adbyłosia hłabalnych sistemnych źmien (jak byli palitviaźni, tak i zastajucca, jak isnavała śmiarotnaje pakarańnie, tak jano i jość), ale ŭsio ž za apošnija hady kraina stała bolš adkrytaj. I jość nievialiki šaniec, što ŭ hetym kirunku my budziem ruchacca i dalej.
Samymi ciažkimi dla mianie byli časy paśla 2010-ha hoda i 2017-my. Kali zdaryłasia Płošča-2010, ja tolki jak hod pracavała ŭ «Viaśnie», i tahačasnyja biesprecedentnyja pa razmachu zatrymańni stali adnym z samych ciažkich vyprabavańniaŭ u maim žyćci. U 2017-m, kali adbyłasia abłava na anarchistaŭ, ja ŭvohule adčuvała poŭnaje biaśsille. Mała taho, što ja nie mahła narmalna dapamahčy ludziam, pieradać tuju ž pieradaču, dyk navat nie zastałosia nikoha, z kim heta ŭsio možna było b abmierkavać: vielmi šmat siabroŭ apynulisia na sutkach.
Akramia taho, što chočacca raźvivacca ŭ novym kirunku (ja stamiłasia ad taho, što i jak rabiła ŭ «Viaśnie»), u mianie jość dadatkovaja matyvacyja, čamu ja pačała zajmacca temaj biežancaŭ, abaronaj pravoŭ zamiežnych hramadzian i asob biez hramadzianstva ŭ miežach Human Constanta. Pierad Čempijanatam śvietu pa chakiei, u 2014 hodzie, hramadskich aktyvistaŭ previentyŭna zatrymlivali na sutki. Siarod inšych apynuŭsia adzin z maich siabroŭ ź inicyjatyvy Food Not Bombs. Na sutkach jon byŭ u adnoj kamiery z Patrykam z Konha — toj znachodziŭsia ŭ izalatary ažno 7 miesiacaŭ i byŭ u takim kiepskim stanie, što navat nie padymaŭsia z łožku. Praz advakatku moj siabar pačaŭ sprabavać dapamahčy svajmu sukamierniku. My pieradali infarmacyju pra jaho ŭ ŚMI — i raptam jaho vielmi chutka vysłali na radzimu. Paźniej i inšyja aktyvisty, jakija vychodzili na volu, taksama raspaviadali pra vialikuju kolkaść zamiežnikaŭ u izalatarach. Arhanizacyi, jakija imi nibyta zajmalisia (Słužba pa kansultavańni biežancaŭ, Čyrvony kryž) na praktycy byli nie zaŭždy efiektyŭnyja. Z pazicyi pravoŭ čałavieka zamiežnikami, jakija, naprykład, prosta zhubili pašpart, nichto narmalna nie zajmaŭsia. U biełarusaŭ u takich vypadkach na miescy chacia b jość svajaki, znajomyja, chtości, chto moža dapamahčy. Kali havorka idzie pra zamiežnika, jon zastajecca tut sam nasam, nie viedajučy movy, a časam i taho, što ź im uvohule adbyvajecca.
Moža, hod praz 10 ja pajedu ŭ Afryku, i budu zajmacca prajektami, źviazanymi z pravami miascovych žančyn. Afryka ŭ hetym płanie vielmi niehatyŭny rehijon: tam praktykujecca žanočaje abrazańnie, prymusovyja šluby, hvałt biez pakarańnia. Na žal, u Biełarusi taksama chapaje chibaŭ u hetym płanie.
Tolki niadaŭna ŭ Pracoŭnym kodeksie źjaviŭsia punkt, jakija naŭprost zabaraniŭ hiendarnuju dyskryminacyju. U nas da hetaha času isnuje śpis zabaronienych prafiesij. Žančyny zarablajuć mienš za mužčyn, jość prablemy z bytavym staŭleńniem. Ale ŭ hetym poli pracujuć dobryja hramadskija arhanizacyi, tamu tut ja spakojnaja.
Cišotka z Dobi
Hetuju cišotku zrabili maje siabry Iryna Arachoŭskaja i jaje muž Maks Piakarski. My ź Iraj šmat hadoŭ siabrujem i naša ahulnaja kropka pierasiačeńnia — knihi pra Hary Potara. Vobraz Dobi — pra rabstva i biesčałaviečnaje abychodžańnie. Na cišotcy napisana, što Dobi — volny elf, i heta dla mianie dadatkovy napamin, što ŭsie my stvoranyja svabodnymi, da svabody treba imknucca.
Miedaljon z adbitkam łapy
U pryncypie ja našu vielmi mała ŭpryhožvańniaŭ. Ale časam baču ŭ instahramie cikavych ramieśnikaŭ, i adnojčy mnie na vočy patrapilisia pracy Vadzima Sarančukova z Hrodna. Jon zajmajecca vyrabami z dreva, i pakolki ciapier idzie Hod Sabaki, u jaho było vielmi šmat tematyčnych štuk.
Supała, što ŭ toj samy momant ja ŭziała z prytułku sabaku — miecisa aŭčarki Eryka. I mnie chaciełasia zajmieć niejki simvał, źviazany ź im. Kab, kali ja navat źjazdžaju, sa mnoj było toje, što pra jaho budzie nahadvać.
U Eryka vielmi sumny los: u čatyry miesiacy jaho padkinuli ŭ rajon prytułku ŭ Hatava, jon byŭ u drennym stanie i pravioŭ tam ceły hod. Jaho chacieli zabrać tolki kali na achovu, pasadzić na łancuh, ale jamu ź jaho tonkaj psichałahičnaj kanstrukcyjaj heta nie padychodziła. Pieršy čas jon byŭ vielmi bajaźlivy, ale my chutka syšlisia. Adčuvałasia, jak jon udziačny, što jaho zabrali: pieršyja dva tydni Eryk pastajanna budziŭ mianie ŭnačy, pačynaŭ lizać. U biazdomnych sabak, kaniečnie, vialiki patencyjał da lubvi i padtrymki.
Hipnasava
Častka majoj pracy zaklučajecca ŭ tym, kab ładzić ŭ roznych haradach i krainach sieminary na temy pravoŭ čałavieka, dyskryminacyi, mihracyi. Kali tolki prychodziš na ich, važna paznajomicca z hrupaj. Dla hetaha zvyčajna vykarystoŭvajecca niejki pradmiet, jaki ludzi puskajuć pa kole i paralelna pradstaŭlajucca. Chtości robić heta pry dapamozie miačyka, chtości z markierami. A ja palubiła soŭ.
Spačatku ŭ mianie była inšaja: sšytaja sa škarpetak, jaje mnie pryvieźli sa Lvova. Hetuju my kličam Hipnasavoj. Mnie jaje taksama padaryli, kali pieršaja cacka pačała razvalvacca. I voś užo amal čatyry hady Hipnasava — adna z maich hałoŭnych asistentak.
Emacyjnyja knižki
Pieršaja knižka aŭtarstva Ihara Alinieviča «Jedu ŭ Mahadan» u biełaruskim pierakładzie. Jon byŭ adnym z palitźniavolenych, šmat času pravioŭ u «amierykancy» i ŭ navapołackaj kałonii. Dla mianie knižka važnaja pa niekalkich pryčynach. Pa-pieršaje, ja paznajomiłasia z maci Ihara amal adrazu, jak jaho zatrymali. U nas ź joj skłalisia vielmi ciopłyja adnosiny, ja navat čytała pieršyja rukapisy budučaha vydańnia. Čytała i płakała. Pa-druhoje, Ihar vielmi dobra piša. U knižcy mocna apisany turemny dośvied, niespraviadlivyja abstaviny i toje, jak na ich varta reahavać. Ja raju pačytać heta ŭsim ludziam, jakija chočuć bližej paznajomicca ź biełaruskimi realijami, i prosta biełarusam, bo ad terminaŭ u nas, na žal, nie zastrachavany nichto.
Niekalki hod tamu ja azadačyłasia raźvićciom ułasnaj psichałahičnaj kultury, emacyjnaha intelektu. U našym hramadstvie z hetym vidavočny prabieł: nas nie vučać raźbiracca ŭ svaich emocyjach ni doma, ni ŭ škole. My nie razumiejem, što my adčuvajem.
I voś dziciačaja «Azbuka emocyj» u dastupnaj formie apisvaje navat takija składanyja emocyi, jak spraviadlivaść. I viedajecie, u niejkim sensie knižka dapamahła mnie spakajniej reahavać na mnohija rečy.
Papiarovyja simvały
U niejki momant ja vielmi palubiła tvorčaść rasijskaha mastaka Vasila Łožkina. Jaho karcinki — pra sacyjalnyja prablemy ź ironijaj i satyraj. Mnie vielmi padabajecca takoje mastactva. Hetyja malunki doŭhi čas visieli nad maim pracoŭnym stałom u «Viaśnie», ciapier — doma. Ja hladžu na ich i pieraklučajusia ź ciažkich dumak na niešta bolš lohkaje.
A hety nabor nalepačak — pra pracu, pra niejkija idejnyja rečy i addaču ŭ spravie, jakuju ty robiš. Adzin ź lubimych stykieraŭ utrymlivaje nadpis «Love and solidarity», i jon nabity ŭ mianie na ruce.
Ciapier čytajuć
Łukašenka: Niapraŭda, što ja prosta haru žadańniem pabyvać u ZŠA i prosta pacisnuć ruku Trampu. Skažu ščyra, pryjemna było b2
Łukašenka: Niapraŭda, što ja prosta haru žadańniem pabyvać u ZŠA i prosta pacisnuć ruku Trampu. Skažu ščyra, pryjemna było b
U archivach SBU znajšlisia dakumienty, jak savieckija śpiecsłužby zavierbavali emisara AUN, ale ŭkrainskaje padpolle heta vykryła i zabiła zdradnika88
Kamientary