Strašnyja ličby rusifikacyi: z 2010 hoda kolkaść biełmoŭnych vučniaŭ źmienšyłasia na 43 tysiačy, biełmoŭnaje studenctva praktyčna likvidavana
Kali takaja palityka praciahniecca, biełaruskaja mova moža pieršaj sa słavianskich vyjści z užytku.
Kanstytucyja Biełarusi dekłaruje roŭnaść dźviuch dziaržaŭnych movaŭ, adnak u realnaści atrymać adukacyju pa-biełarusku składana. Z kožnym hodam kolkaść biełaruskamoŭnych škoł skaračajecca. A vyšejšaja adukacyja na biełaruskaj movie praktyčna likvidavana.
Adnak kali znajści biełaruskamoŭnuju hrupu ŭ sadku albo kłas u škole/himnazii ciažka, ale mahčyma, to kaledžy i ŭniviersitety spreč ruskamoŭnyja. Niahledziačy na šmatrazovyja prośby hramadzian ab adkryćci biełaruskamoŭnaha ŭniviersiteta i toj fakt, što tysiačy školnikaŭ skančajuć škoły na biełaruskaj movie, Nacyjanalnaha ŭniviersiteta pa-raniejšamu niama.
Na ŭsiu Biełaruś siaredniuju śpiecyjalnuju i vyšejšuju adukacyju pa-biełarusku atrymlivaje kala 600 čałaviek! Prytym što jašče ŭ 2010 hodzie, pierad čaćviortym prezidenckim terminam Alaksandra Łukašenki, hetaja ličba składała 5 000 čałaviek. A ŭ 1994 hodzie takich byli dziasiatki tysiač.
«Naša Niva» paraŭnała, nakolki źmianiłasia kolkaść biełaruskamoŭnych vučniaŭ i studentaŭ va ŭsich śfierach adukacyi z 2010 hoda.
Sadki — minus 6100 čałaviek
Pieršaja, choć i nie abaviazkovaja, prystupka adukacyi — dziciačyja sadki. U ich chodziać kožnyja try z čatyroch maleńkich biełarusaŭ. «Dvuchmoŭnych» sadkoŭ nie byvaje — ci pa-biełarusku, ci pa-rusku.
Za košt demahrafičnaha ŭzdymu ŭ apošnija hady kolkaść dzietak u sadkach pavialičyłasia. Adnak kolkaść tych, chto zajmajecca pa-biełarusku, skaraciłasia na 6100 čałaviek.
Va ŭschodniaj Biełarusi dola biełaruskamoŭnych vučniaŭ skaciłasia z 10% da 8%, u centralnaj i zachodniaj Biełarusi ličba trymajecca na ŭzroŭni 15—18% (było 17—24%).
U Minsku ŭ biełaruskamoŭnyja hrupy zapisanyja mienš za 3 tysiačy dzietak. Heta ŭsiaho 3,2% ad ahulnaj kolkaści.
|
| 2010 | 2014 | ||
|
| kolkaść* | dola | kolkaść* | dola |
| usiaho navučencaŭ | 384 |
| 410,6 |
|
| pa-biełarusku, ź ich: | 49,2 | 12,8% | 43,1 | 10,5% |
| Minsk | 3,1 | 3,8% | 2,9 | 3,2% |
| Brestčyna | 9,8 | 16,8% | 9,1 | 14,7% |
| Viciebščyna | 4,7 | 10% | 3,8 | 7,8% |
| Homielščyna | 5,6 | 9,7% | 4,8 | 7,9% |
| Hrodzienščyna | 8,8 | 19% | 8,3 | 18,2% |
| Minščyna | 13 | 24,2% | 10,4 | 18,2% |
| Mahiloŭščyna | 4,3 | 10,4% | 3,6 | 8,2% |
*u tysiačach čałaviek
Škoły — minus 43 300 čałaviek
U škołach pakazčyki nie takija nizkija, ale navat na takim uzroŭni biełaruskamoŭnaść trymajecca tolki za košt viaskovych škoł. Siarod 135 tysiač biełaruskamoŭnych školnikaŭ tolki 14 500 vučacca ŭ haradach.
U Minsku dola stabilna nizkaja, u abłaściach adbyvajecca imklivaje skaračeńnie.
Naprykład, na Minščynie ŭ 2010 hodzie pa-biełarusku navučałasia kožnaje treciaje dzicia. Ciapier — kožnaje čaćviortaje.
Dla ŭschodniaj Biełarusi i takija ličby niedsiažnyja. Tam biełaruskamoŭnaja adukacyja adkaciłasia z 17—18% da 12—13%.
Biełstat daviedkava paviedamlaje, što pa-polsku vučacca 917 čałaviek, a pa-litoŭsku — 59 čałaviek. Cikava, što hetyja ličby jakraz-taki rastuć.
|
| 2010 | 2014 | ||
|
| kolkaść* | dola | kolkaść* | dola |
| usiaho navučencaŭ | 940,4** |
| 931,3** |
|
| pa-biełarusku | 178,4 | 19% | 135,1 | 14,5% |
| Minsk |
| 2,3% | 3,9 | 2,3% |
| Brestčyna |
| 24,5% | 32,4 | 20,6% |
| Viciebščyna |
| 18,6% | 13,1 | 12,1% |
| Homielščyna |
| 18% | 18,7 | 12,8% |
| Hrodzienščyna |
| 21,8% | 18,1 | 16,9% |
| Minščyna |
| 31,9% | 35,7 | 25,7% |
| Mahiloŭščyna |
| 16,9% | 13,5 | 12,7% |
* u tysiačach čałaviek
** dadzienyja biez uliku śpiecškoł
Siaredniaja śpiecyjalnaja adukacyja — minus 2900 čałaviek
Biełaruskamoŭnyja kłasy ŭ kaledžach źmienšylisia da ličbaŭ statystyčnaj pamyłki — 300 čałaviek na ŭsiu krainu. U 2010 hodzie było ŭ dziesiać razoŭ bolš!
Aproč taho, 21 800 (16,9%) studentaŭ navučajucca pa-rusku i pa-biełarusku. Na praktycy heta značycca, što tolki adzinkavyja dyscypliny vykładajucca na biełaruskaj movie.
|
| 2010 | 2014 | ||
|
| kolkaść | dola | kolkaść | dola |
| usiaho navučencaŭ | 167 600 |
| 129 000 |
|
| pa-biełarusku | 3 200 | 1,9% | 300 | 0,2% |
VNU — minus 1400 čałaviek
Padobnaja situacyja i ŭ vyšejšaj adukacyi. Pavodle statystyki, pa-rusku i pa-biełarusku navučajucca 149 200 čałaviek (41,1%). Ale ŭ lik ich uvachodziać studenty, u jakich pa-biełarusku moža čytacca tolki adzin niejki kurs.
Na biełaruskaj ža movie navučajecca ŭsiaho 300 čałaviek, faktyčna heta tolki fiłałahičnyja hrupy plus niešmatlikija hrupy histfaka. Za piacihodku ličba źmienšyłasia ŭ 6 razoŭ.
Darma intelihiencyja krykam kryčyć: biez stvareńnia Biełaruskaha nacyjanalnaha ŭniviersiteta, biez vykładańnia ŭ VNU na rodnaj movie movie pahražaje źniknieńnie. Tema dla čynoŭnikaŭ zastajecca «nieaktualnaj».
|
| 2010 | 2014 | ||
|
| kolkaść | dola | kolkaść | dola |
| usiaho | 442 900 |
| 362 900 |
|
| pa-biełarusku | 1 700 | 0,4% | 300 | 0,1% |
Kamientary