Sioje-toje pra biełaruskuju mitalohiju
Jašče niadaŭna my byli śviedkami niaŭdałaha naradžeńnia mitu pra kažušok ad Janki Kupały — jak jon, hety kažušok, traplaŭ u viaźnicu to da Alaksandra Ŭłasava, to da Antona Łuckieviča. Mažliva, trapiŭ by jon i da kaho inšaha z našaniŭskaje plejady, kali b nia novy čas i nie paraŭnalnaja svaboda słova. U saviecki čas hety «kažušok ad Kupały» mahli b i prakaŭtnuć: nadta ž jon pracuje na imidž paety. A pra imidž dbali, jaho achoŭvali. Škaduju, što Janka Sałamievič da hetaje pary nie napisaŭ, jak u 1982 h. niezabyŭnaja Viera Pałtaran, zahadčyca redakcyi krytyki ŭ vydaviectvie «Mastackaja litaratura», pryhładžvała knižku «Ŭspaminy pra Janku Kupału» (redaktary Aleś Razanaŭ i Hienadź Šupieńka). Viera Siamionaŭna hałoŭnym čynam sačyła, ci nie prapuścili dzie jaje padnačalenyja zhadku pra čarku. Kupała i čarka — heta niesumiaščalna, heta nielha było puścić u druk. Taki byŭ nia Vieraju Pałtaran ustanoŭleny kanon. Jašče adzin niaŭdały mit. Takaja ŭžo pryroda čałavieka: nia moža jon biaź mitaŭ.
U daŭniaj Vilni
U našym vypadku my majem takuju historyju. Čałaviek, ad dzieda-pradzieda tutejšy, dalokija prodki jakoha byli pravasłaŭnyja i mieli trochi inšaje proźvišča (zamiest polskaha c na kancy było našaje č), naradziŭsia ŭ polskamoŭnaj siamji. Jak i dziasiatki dziejačoŭ biełaruskaje kultury pačatku XX st. Siamja žyła zhadkami pra Reč Paspalituju i pra Vialikaje Kniastva Litoŭskaje. Hetaje lićvinstva pieradałosia i našamu hieroju. Siamja žyła zhadkami pra paŭstańni. Imiony Tadevuša Kaściuški, Emilii i Lavona Plateraŭ byli ŭ joj śviatyja. Pakolki siamja naležała da pryhniečanaj nacyi i kultury, jana nie mahła nia być demakratyčnaju. Voś hetaje spałučeńnie lićvinstva (adčuvańnie siabie spadkajemcam Vialikaha Kniastva) z demakratyzmam i spryčyniłasia da taho, što čałaviek staŭ krajoŭcam.
Jak krajoviec i demakrat, jon mieŭ «vialikaje zamiłavańnie da kraju i ščyry santyment da biełaruskaha ludu, hłybokuju cikavaść da biełaruskaje pieśni, paezii i ŭžytkovaha mastactva». Jon naviedvaŭ Ivana Łuckieviča ŭ redakcyi «Našaje Nivy» i cikaviŭsia jahonaju kalekcyjaj biełaruskaha mastactva. Sam mastak, jon dapamahaŭ aformić pieršy biełaruski kalandar «Našaje Nivy» i «Karotkuju historyju Biełarusi» Vacłava Łastoŭskaha. Časta sustrakaŭsia z Antonam Łuckievičam, zaprašaŭ jaho na artystyčnyja viečarynki dy imprezy. Łuckievič paźniej pryznavaŭsia, što «ščyryja ŭ toj čas» sympatyi našaha hieroja da biełaruskaha adradženskaha ruchu «byli padstavaju sardečnych… ź im stasunkaŭ».
Naš hieroj byŭ vielmi papularny ŭ asiarodździ vilenskaje elity — biełarusaŭ, palakaŭ, litoŭcaŭ i žydoŭ. Ale potym u jaho była «historyja» z Maryjaj Załuskaj, jakaja śpiavała ŭ biełaruskim chory Ludamira Rahoŭskaha. Jak uspaminaŭ A.Łuckievič, jaje trahičnaja śmierć «astudziła ŭ mnohich vilenčukoŭ» sympatyi da našaha hieroja. I sam Łuckievič ad taje pary sustrakaŭsia ź im «vielmi redka — mimachodam» (przelotnie — napisana ŭ jahonych uspaminach).
U «čysta polskim horadzie» Vilni
...
Poŭny varyjant artukułu čytajcie ŭ hazecie "Naša Niva"
Anatol Sidarevič
Kamientary