Padstaŭnyja spatkańni i abłavy: jak u Biełarusi ckavali ŁHBT u 2025 hodzie
Uzurpacyja pryvatnaha žyćcia, kryminalizacyja słoŭ i atmaśfiera tatalnaha strachu — takimi byli vyniki 2025 hoda dla ŁHBT-supolnaści ŭ Biełarusi. Inicyjatyva TG House apublikavała manitorynh, jaki fiksuje nie prosta adrasnyja represii, a sistemnaje vyciskańnie «niepažadanych» ludziej z krainy.
Dziaržaŭnaja palityka minułaha hoda kančatkova pierajšła ad dyskryminacyjnaj rytoryki da stvareńnia paŭnavartasnaj represiŭnaj mašyny. Kali raniej cisk časta mieŭ adrasny charaktar, to ciapier ułady ŭzialisia za ideałahičnuju začystku na zakanadaŭčym uzroŭni, pryraŭnoŭvajučy pravy čałavieka da kryminalnych złačynstvaŭ.
Zakon jak instrumient styhmatyzacyi
Hałoŭnaj padziejaj hoda stała pryniaćcie papravak u Zakon «Ab pravach dziciaci», jakija z studzienia 2026 hoda lehalizujuć zabaronu na «prapahandu homoseksualnych adnosin i źmieny połu». Adnak bolš za ŭsio pravaabaroncaŭ tryvožyć novy artykuł u Kodeksie ab administracyjnych pravaparušeńniach (19.16 KoAP). Hetaja norma naŭmysna stavić u adzin šerah homaseksualnaść, transhiendarnaść i piedafiliju. Taki padychod nie tolki manipulatyŭny, ale i niebiaśpiečny: jon nie ŭtrymlivaje vyraznych kryteryjaŭ «prapahandy», što dazvalaje siłavikam karać za luby dopis u sacsietkach ci navat pryvatnaje mierkavańnie.
Asobny ŭdar byŭ naniesieny pa transhiendarnych ludziach praź miedycynskuju śfieru. U vieraśni Ministerstva achovy zdaroŭja vyklučyła lekara-seksałoha z kamisii karekcyi połu, zamianiŭšy jaho psichijatram-narkołaham. Heta krok da poŭnaj patałahizacyi: dziaržava ciapier aficyjna razhladaje hiendarnuju identyčnaść jak ciažkaje psichičnaje adchileńnie abo zaležnaść.
Padstaŭnyja spatkańni i abłavy ŭ kłubach
Taktyka siłavikoŭ u 2025 hodzie stała bolš vyčvarnaj. TG House zafiksavaŭ vypadki vykarystańnia dejtynh-dadatkaŭ (naprykład, Hornet) dla arhanizacyi «padstaŭnych spatkańniaŭ». Zamiest patencyjnaha partniora na sustreču pryjazdžajuć supracoŭniki narkakantrolu abo HUBAZiKa, jakija pad pahrozami praviarajuć telefony i sprabujuć schilić ludziej da supracoŭnictva.
Masavyja abłavy taksama viarnulisia ŭ praktyku. U lipieni i vieraśni siłaviki ŭryvalisia na zakrytyja viečarynki ŭ minskija kłuby «Rya» i «Reaktar». Scenaryj zaŭsiody adnolkavy: ludziej kładuć tvaram u padłohu, pravodziać pieratrusy, a zatrymlivajuć pieravažna tych, čyja źniešnaść nie adpaviadaje «tradycyjnym normam». Paśla takich rejdaŭ u praŭładnych telehram-kanałach źjaŭlajucca videa z tvarami ŭdzielnikaŭ, što supravadžajecca doksinham i ździeklivymi kamientarami.
Cisk praź blizkich i turmy
Represii dastajuć ludziej navat u emihracyi. Daśledčyki apisvajuć vypadki, kali siłaviki prychodziać da baćkoŭ aktyvistaŭ, jakija źjechali ŭ Polšču ci Francyju. U svajakoŭ pravodziać pieratrusy, ich vyklikajuć na «hutarki», patrabujučy adrasy i kantakty dziaciej.
Asabliva krytyčnym zastajecca stanovišča takich asob u miescach pazbaŭleńnia voli. U biełaruskaj turemnaj ijerarchii administracyja naŭmysna vykarystoŭvaje «nizki status» ŁHBTK+ źniavolenych jak instrumient katavańniaŭ. Pra heta ŭ 2025 hodzie adkryta zajaŭlali byłyja palitviaźni, u tym liku Siarhiej Cichanoŭski i błohier Vadzim Jermašuk (Vadimati). Pavodle ich słoŭ, ŁHBT-ludzi ŭ kałonijach znachodziacca pad pastajannaj pahrozaj fizičnaha hvałtu, jaki albo ihnarujecca, albo zaachvočvajecca nahladčykami.
«Sanitarny kantrol» nad litaraturaj
Ideałahičny cisk zakranuŭ i knižny rynak. Ministr infarmacyi Marat Markaŭ adkryta nazvaŭ zabaronu knih z ŁHBTK-tematykaj «anałaham sanitarnaha kantrolu i pryščepki». Pad reviziju trapili vydańni bujnych vydaviectvaŭ, nakštałt «Eksmo» i Popcorn Books, jakija raniej masava išli z Rasii. Ciapier bolš za 170 vydańniaŭ aficyjna pryznanyja «škodnymi dla intaresaŭ krainy», a miedyja ab hiendary i seksualnaści, takija jak «DazChip», atrymali status «ekstremisckich farmavańniaŭ».
Miedycynskaja błakada
Dla transhiendarnych ludziej u Biełarusi mahčymaść miedycynskaha pierachodu stała amal nierealnaj. U krainie zastaŭsia tolki adzin śpiecyjalist, jaki maje prava vieści hetuju praceduru. Luby jahony adpačynak ci chvaroba całkam spyniajuć pracesy dla sotniaŭ pacyjentaŭ. Na pasiadžeńniach kamisij ab pierachodzie ludzi sutykajucca ź źnievažalnymi pytańniami pra intymnaje žyćcio, a pracent admoŭ zastajecca stabilna vysokim.
Vyniki i pierśpiektyvy
Pravaabaroncy kanstatujuć: u Biełarusi adbyvajecca tatalitaryzacyja śfiery asabistaha žyćcia. Dziaržava sprabuje manapalizavać prava čałavieka na ŭłasnuju identyčnaść, padzialajučy hramadzian na «pravilnych» i «niebiaśpiečnych». Heta viadzie da novaj chvali vymušanaj emihracyi i sychodžańnie supolnaści ŭ hłybokaje padpolle.
TG House rekamienduje mižnarodnym instytutam uličvać hety śpiecyfičny represiŭny kantekst: časta paciarpiełyja ad pieraśledu ŭ Biełarusi nie majuć na rukach nivodnaha aficyjnaha pratakoła ci papiery, bo siłaviki addajuć pieravahu nieaficyjnamu cisku i zapałochvańniu. Adsutnaść «papierki» nie aznačaje adsutnaść ryzyki dla žyćcia.
Kamientary