Jak pieśniu słuchaju

Vyrazy nakštałt «paśviŭ koni», «dahladaŭ śvińni» nie ŭsprymajucca tut jak prykłady z padručnika. «Dzietačka, pastaŭ torbu dołu», — redka dzie ciapieraka pačuješ takoje, a ŭ Asipovickim rajonie pačuješ.

Žycharoŭ paŭdniovaha zachadu Mahiloŭščyny, asabliva babrujčan, možna paznać pa admietnaj intanacyi ŭ razmovie, navat kali tyja pa-rasiejsku havorać. «Pojdam, pajedam, kartopla» — jak nadarycca pačuć u transparcie ci pa radyjo, dyk siadžu i jak pieśniu słuchaju. Mova paŭdniova-zachodniaj Mahiloŭščyny, toj jaje častki, što klinam ubivajecca miž Mienščynaj i Homielščynaj, roźnicca ad movy mahiloŭskaha ŭschodu. Hutarkovaja mova ŭ hetych krajach blizkaja da litaraturnaj, ale maje svaje asablivaści. Jana adnymi rysami nahadvaje słuckija havorki, druhimi — uschodniepaleskija. Čym dalej na poŭdzień, tym bolš prymiet paleskaha dyjalektu. Staryja viaskoŭcy skažuć nie «pamior», a «pamjor», nia «łović», a «łavaje», nia «hety», a «jety».

Biełaruskaja mova — jomkaja va ŭžytku.Tut heta adčuvajecca jašče vastrej.

Na miažy Babrujščyny i Hłuščyny zamiest «Ci dobraja ŭ hetym hodzie ŭradziła bulba?» pramoviać: «Kartopla sioleta darma?»

Smakavyja jakaści ježy vyznačajucca karotkimi «idzie» — «nie idzie» abo «vart» — «nia vart». Słovazłučeńnie «chutka jeździć» (na mašynie), «sprytna chadzić» (pa hrybach), «časta byvać» (u horadzie) zamianiajucca ŭniversalnym «lotać» (na mašynie, pa hrybach, u horad). Pra taho, chto spakojna hulaje pa vulicy, kažuć «špacyruje». Kab zapytacca ŭ taho, chto pobač, ci čysty ŭ vas tvar, nie abaviazkova farmulavać šmatsłoŭny skaz, dastatkova zrabić tak, jak viaskovaja pensijanerka na babrujskim vakzale. Jana cichieńka tycnuła mianie ŭ bok i, paviarnuŭšysia tvaram, pramoviła dobrazyčliva, hučna, z vyraznaj pytalnaj intanacyjaj: «Ci ŭdziełałasia?» Ja pahladzieła na jaje dy adkazała hetak ža karotka: «Nie, čystyja».

Ci parazumielisia b u takim vypadku nie ziemlaki? Nia viedaju. Słoŭnik žycharoŭ Babrujščyny, Hłuščyny, Asipoviččyny raznastajny i samabytny. Na terytoryi adnaho Babrujskaha rajonu možna pačuć i «varyŭnia», i «stopka», a jak na metar hłybiej u ziamlu pabudavana, dyk užo i «sklep». Adnačasova ŭžyvajucca słovy «čarnabył» i «pałyn». Tolki voś aznačajuć jany choć i padobnyja miž saboj, ale dźvie roznyja raśliny. Pałyn nižejšy i biełavaty. A čarnabył vyšejšy, ciamniejšy. «Zdor» i «žyr» — taksama nie adno i toje ž. Zdor — heta tolki toje, što naŭmysna z zakołataha kabana sabrana. A kali sała na patelniu naciakło — heta ŭžo žyr. Aproč viadomych dyjalektnych słoŭ — «kabat», «zasłon», «most» — sustrakajucca i takija, jakich nia ŭbačyš u słoŭniku, u druku. Častka ź ich dasiul šyroka raspaŭsiudžana ŭ hutarkovaj movie. Častku možna pačuć užo tolki ad 80—90-hadovych starych. Źjaŭlajucca takija słovy dyjalektnymi ci prosta ŭstarełymi, mnie mierkavać ciažka. Maje svajaki, uradžency Asipovickaha rajonu, aktyŭna vykarystoŭvajuć u svajoj movie takija słovy:

paŭrozik — matuzok;

ačertać — nadakučvać;

kutnica — ślapaja kiška (najčaściej vykarystoŭvajecca jak łajanka);

cuhalik — maleńki bołcik;

rasparech — razrez na adzieńni;

pastroić (padstroić) — adramantavać adzieńnie, bializnu;

pacianuć — našyć novuju tkaninu paviersie staroha vierchniaha adzieńnia (ablicoŭka);

ustroicca — pryhoža, śviatočna apranucca;

brat u druhoj strečy, siastra ŭ treciaj strečy — stryječny brat, trajuradnaja siastra;

pieraviasło — viaźmo;

vystrenčvać — praźmierna dahadžać kamu-niebudź;

padnosik — spodačak;

machłak — praściakavaty, aby-jaki z vyhladu čałaviek;

chłupícca — cieraź siłu jeści niasmačnuju stravu;

baćkaŭščyna — niepasredna toje miesca, dzie była pabudavana baćkoŭskaja chata;

notny — zališnie fanaberysty i kryŭdlivy čałaviek;

bila — belka;

líčyć — pasavać da tvaru;

kamiešnik — kuča aby-jak pakidanych rečaŭ, pakamiečanaha adzieńnia;

sałapiaka — čałaviek, jaki vysałapiŭ jazyk (łajanka).

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0