Nastaŭnica z Karmy sabrała kalekcyju z 3000 redkich sartoŭ tamataŭ

Kaciaryna Maskalova voś užo dziesiać hadoŭ vyroščvaje redkija sarty tamataŭ i spyniacca nie płanuje. Bolš taho, zachapiłasia sielekcyjaj i maryć vyvieści svoj aŭtarski sort, piša vydańnie Times.by.

Kaciaryna Maskalova. Fota: Times.by

Kaciaryna žyvie ŭ Karmie Čačerskaha rajona. Tamaty jana vyroščvaje tak, jak inšyja źbirajuć maniety abo paštovyja marki — z azartam, sistemaj i luboŭju da redkaściaŭ. Zapyty na nasieńnie da jaje prychodziać z Rasii, Estonii, Hiermanii, Aŭstryi, Łatvii, Polščy, Turcyi i navat Amieryki.

U minułym hodzie karmianka vyrašyła časova pakinuć rabotu ŭ škole i ciapier całkam pryśviačaje siabie tamatam, rasadzie, zdymcy videa i kansultacyjam padpisčykaŭ.

Times.by pabyvaŭ u ciaplicach, pasłuchaŭ parady vopytnaj aharodnicy i daviedaŭsia pra jaje dalejšyja płany.

Fota: Times.by

Piać ciaplic Kaciaryny Maskalovaj

Usio pačałosia ŭ 2016 hodzie sa zvyčajnaj cikaŭnaści. Nastaŭnica bijałohii ŭbačyła ŭ «Adnakłaśnikach» tamaty niezvyčajnaj formy i koleru. Akazałasia, heta kalekcyjnyja sarty, u mahazinach takich nie znajści. Nie ŭstajała, źviazałasia z aŭtaram pastoŭ, kupiła nasieńnie adrazu 60 sartoŭ, vyraściła pieršy ŭradžaj i ŭciahnułasia.

Siońnia na nievialikim učastku stajać piać vialikich ciaplic, častka ziamli pakinutaja pad adkryty aharod. U siezon Kaciaryna vysadžvaje 300 sartoŭ i kožny hod starajecca asabliva nie paŭtaracca. Pamiery pładoŭ — ad malusieńkich, ź vinahradzinu, da vielizarnych, vahoj da 1,5 kiłahrama. Siarod ich jość i pravieranyja časam uzory, i śviežyja navinki ad viadomych sielekcyjanieraŭ Breda Hiejtsa, Safii Saakavaj, Džejsana Chajnsa i inšych.

«Nieabaviazkova mieć šmat ziamli, kab vyroščvać usiu hetu pryhažość. Časam ja dumaju: dobra, što ŭ nas tolki šeść sotak, a to b nie spraviłasia», — śmiajecca Kaciaryna.

Foto: Times.by

U kožnaj ciaplicy — nie mienš za 100 kustoŭ, pa dva na sort. U łunkach i na viaroŭkach — zapiski i tablički z nazvami, siarod jakich — «Siaržant Piepier», «Vohniennaja kamieta Safii», «Zvarjaciełyja višni Bary», «Atamny vinahrad Breda»…

U pieršaj ciaplicy rastuć navinki i jaje asabistyja ekśpierymienty. U druhoj — hnom-tamaty, jakija, pavodle słoŭ haspadyni, možna vyroščvać navat u harškach.

«Hnom-tamaty niepatrabavalnyja, uradžajnyja, ustojlivyja da roznych umoŭ. Chto nie ŭmieje vyroščvać rasadu — biarycie ich. Jany nikoli nie vyciahnucca, dzie b vy ich ni trymali, navat ź niedachopam sonca».

Foto: Times.by

Treciaja ciaplica adviedziena pad bujnapłodnyja. U asnoŭnym heta bif-tamaty ź miasistaj, cukrystaj miakaćciu. Nazva pachodzić ad anhlijskaha beef («jałavičyna»).

«Na razrezie takija tamaty sapraŭdy nahadvajuć sakavity kavałak bifšteksu — u ich ćviordaja, ziarnistaja struktura z mnostvam drobnych nasiennych kamier», — apisvaje surazmoŭca.

Foto: Times.by

U čaćviortaj ciaplicy raście ekzotyka z akcentam na sarty ŭkrainskaha sielekcyjaniera-amatara Fieadosija Tarasienki.

«Heta moj kumir. Jon taksama byŭ školnym nastaŭnikam, žyŭ i stvaraŭ u pasiołku Varoniež Sumskaj vobłaści, pamior u 1996 hodzie. Usie sarty, vyviedzienyja im, — vysakarosłyja, lijanapadobnyja, z mocnaj nadziemnaj častkaj i takim ža kareniščam. Vielmi ŭradžajnyja», — raskazvaje Kaciaryna.

U apošniaj ciaplicy adna pałova addadziena taksama hihantam i hibrydam, druhaja — liniejcy «Siaržanta Piepiera».

«Sort byŭ vyviedzieny ŭ ZŠA, i sielekcyjanier, chutčej za ŭsio, byŭ fanatam «Bitłz». Płady ŭ hetaha tamata miasistyja, sakavityja, a źniešnie nastolki pryhožyja, što hości, bačačy ich na stale, zaŭsiody zachaplajucca i prosiać nasieńnie», — kaža Kaciaryna.

Foto: Times.by

Rasada, hrunt i padkormki

Samymi pieršymi Kaciaryna vysadžvaje na rasadu harškovyja sarty — u kancy śniežnia — studzieni. Siaŭboj bujnapłodnych zajmajecca ŭ lutym.

Firmovych sakretaŭ nakont rasady ŭ Kaciaryny niama:

«Cuda-srodku nie isnuje. Patrebnyja jakasnaje nasieńnie, pravilny hrunt, dobraje aśviatleńnie — prastornyja vokny abo padśvietka».

Rasadu jana nikoli nie padkormlivaje. Vyklučeńnie — kali bačyć, što pačynajucca butončyki, a vysadžvać sadžancy jašče rana: tady možna dać azafosku z kłasičnaj formułaj NPK 16:16:16.

«Hrunt padbiraju tak, kab u im užo byli ŭsie elemienty žyŭleńnia. U kožnuju łunku dabaŭlaju bahaty kalijem draŭniany popieł i kaściavuju muku, u jakoj poŭna fosfaru i kalcyju. Popiełam złoŭžyvać nie treba: rN hruntu pavinien zastavacca niejtralnym».

Fota: Times.by

U ciaplicu tamaty Kaciaryna vysadžvaje z 20 krasavika, u adkryty hrunt (a heta jašče kala 50 kustoŭ) — u pieršych dniach maja. Pierad vysadkaj rasadu abaviazkova zahartoŭvaje: treba, kab na vulicy sadžancy pastajali chacia b 3—5 sutak.

«Mnie časta zadajuć pytańnie: parajcie samyja rannija ci samyja sałodkija sarty. A ja voś, ščyra, nie viedaju, jak na jaho adkazać. Pa vialikim rachunku ŭsio zaležyć ad umoŭ vyroščvańnia — hleby, tempieratury, aśvietlenaści, vilhotnaści», — adznačaje Kaciaryna.

Adno praviła, pavodle jaje słoŭ, pracuje dakładna — vysadžvać tamaty ŭ ciaplicu abo adkryty hrunt lepš pad viečar abo ŭ pachmurnaje nadvorje, kali načnaja tempieratura ŭstanovicca vyšej za plus 10 hradusaŭ. U astatnim karmianka raić pa mahčymaści prytrymlivacca miesiačnaha kalendara.

Sakretaŭ u vyroščvańni tamataŭ taksama asablivych niama. Zrezka pasynkaŭ, prapołka, paliŭ, minimum uhnajeńniaŭ — voś i ŭvieś dohlad. Kaciaryna ŭpeŭnienaja: kožny dačnik spravicca, navat kali ŭ pieršy hod i narobić pamyłak.

Foto: Times.by

Dla palivu jana vykarystoŭvaje vadu z bočak, palivaje ź lejki pad kožny kust. Byŭ vopyt kropielnaha palivu, ale ad jaho nieŭzabavie admoviłasia.

«Kali nie baču, kolki vady trapiła pad kožny kust, pačynaju pieražyvać. Dy i kapaje ŭ toj sistemie vada pavolna. A ja pa natury sprytnaja, mnie treba, kab usio było chutka i dakładna. Prybrała «kropielnicy» i viarnułasia da palivu z bočki», — dzielicca vopytam haspadynia.

Foto: Times.by

U ideale palivać tamaty treba ranicaj, kab vada paśpieła hłyboka ŭvabracca ŭ hlebu. Paliŭ viečaram — heta ryzyka raźvićcia ćvili, mučnistaj rasy i inšych hrybkovych patahienaŭ. Sihnał pieraŭvilhatnieńnia hleby — rost na ściable ščotki pavietranych karanioŭ.

«Taksama pamiatajem, što lišak vilhaci — adna z pryčyn fitaftarozu. Maje ciaplicy ź viasny da vosieni na skraznym pravietryvańni, a heta najlepšaja prafiłaktyka hałoŭnych chvarob tamataŭ, — kaža Kaciaryna. — U mianie ŭsio maksimalna blizka da pryrodnych umoŭ».

Sielekcyja tamataŭ u chatnich umovach

Ciapier u kalekcyi Kaciaryny 3000 sartoŭ, ale pravieryć u spravie atrymałasia pakul tolki pałovu. Pavodle jaje słoŭ, uschodžaść nasieńnia zachoŭvajecca 5—6 hadoŭ, tamu zapas času vyraścić astatnija sarty jašče jość.

Za «pamidornaj modaj» jana sočyć, ale biez fanatyzmu. U apošnija hady skancentravałasia na stvareńni svaich, aŭtarskich, sartoŭ.

Fota: Times.by

«Piać hadoŭ tamu pačała zajmacca sielekcyjaj. Spačatku heta byli niaśmiełyja sproby skryžavać sarty, ciapier usio idzie značna chutčej i śmialej. Na siońnia ŭ mianie ŭžo kala 100 «kryžoŭ», jość udałyja hibrydy pakaleńniaŭ F4 i F5. Havaryć pra stabilny vynik, heta značyć ustojlivaść sortu, pakul možna ŭ dačynieńni tolki da šaści ŭzoraŭ», — pryznajecca surazmoŭca.

Ličba kala litary F aznačaje, hibryd jakoha pakaleńnia pierad nami. Na mnohich pakiecikach z nasieńniem staić abaznačeńnie F1.

«Z hibryda pieršaha pakaleńnia zvyčajna vyrastajuć tamaty z prykładna adnolkavymi charaktarystykami, a voś u druhim užo adbyvajecca rasščapleńnie prykmiet — i časta vynik zusim nie toj, jakoha čakajuć dačniki, — tłumačyć Kaciaryna. — Kab vyvieści ŭstojlivy sort, sielekcyjanieru patrebna minimum siem hadoŭ. Za hety čas hibryd pavinien z hoda ŭ hod paŭtaryć svaje asnoŭnyja jakaści. Heta karpatlivaja rabota, ale vynik taho varty».

Vyrašajučy, jakija sarty skryžoŭvać, Kaciaryna zychodzić z afarboŭki, pamieru i smaku tamataŭ, a taksama lekavych ułaścivaściaŭ pładoŭ.

«Lublu ekśpierymientavać z antacyjanami za ich niezvyčajnyja fijaletavyja i amal čornyja adcieńni. Da taho ž jany vałodajuć mnostvam karysnych ułaścivaściaŭ — umacoŭvajuć sasudy i zapavolvajuć stareńnie kletak».

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Pavodle słoŭ pačatkoŭca-sielekcyjaniera, nie z usich kvietak možna ŭziać pyłok. Šmat u čym heta zaležyć ad nadvorja i času sutak, ź nie adkrytaj poŭnaściu kvietki jaho ciažka źniać. Śpiecyjalnymi pendźlikami Kaciaryna nie karystajecca — usio robić hołymi rukami, kab adčuvać pyłok na palcach. Kaža, hałoŭnaje ŭ hetym pracesie — ciarpieńnie i akuratnaść.

Hanarycca sielekcyjanieru-amataru ŭžo jość čym — Kaciaryna zryvaje z kusta niekalki hibrydaŭ F5 i pakazvaje ich baćkoŭ.

«Hety pryhažunčyk — indeterminant, heta značyć nie spyniajecca ŭ roście ŭvieś siezon, daje pa 7—15 piercapadobnych pładoŭ na kožnaj hroncy. Źviarnicie ŭvahu — u mnohich razdvojenyja nosiki. Miakać u ich ćviordaja, małanasiennaja, na smak kisła-sałodkaja. Skurka ćviordaja, nie łopajecca ni na raślinie, ni ŭ słoikach — idealny varyjant dla zasołu, kansiervacyi i vialeńnia», — zadavolenaja vynikam haspadynia.

Fota: Times.by

Mama ŭ hetaha pryhažunčyka — «Flašen» (siaredniaśpieły sort z čyrvonymi palčykavymi pładami i ćviordaj miakaćciu), tata — «Harhamiel» (bujny ślivapadobny płod ź fijaletavymi «čarnilnymi» plamami).

«A voś jašče, jak mnie zdajecca, udały «kryž», — Kaciaryna pakazvaje tamat bananapadobnaj formy z chaatyčnymi marmurovymi razvodami. — Mama ŭ jaho «Žoŭty ciulpan», tata — hnom «Ružovaja pantera». Hety hibryd taksama indeterminant, moža vymachać u ciaplicy da 2 mietraŭ. Na smak — śmietankova-sałodki, a malunki na skurcy zaležać ad soniečnaha śviatła i, što važna, nikoli nie paŭtarajucca».

Foto: Times.by

Na asnovie bif-tamataŭ u kalekcyi Kaciaryny taksama jość «kryžy»: ad bujnapłodnaj mamy jany biaruć tuju samuju miasistuju i cukrystuju miakać.

«Jany i tak smačnyja i cikavyja pa tekstury, ale ja spadziajusia vyvieści jašče bolš smačnyja sarty, — dzielicca płanami surazmoŭnica. — Zaŭvažcie, pakul ja ich usich nazyvaju kryžami ci hibrydami. Tolki kali ekśpierymient skončycca, možna zajaŭlać pra novy sort, davać jamu imia i ŭnosić u dziaržrejestr».

Cikavaść da aharoda ź dziacinstva

Dziacinstva Kaciaryny prajšło ŭ vioscy Litvinavičy, za siem kiłamietraŭ ad Karmy. U dźviuch babul byli aharody i šmat kvietak, asabliva jarkich i mocna pachnučych aksamitak. Jany raśli nie tolki ŭ kvietniku, ale i pamiž hradkami z cybulaj i bulbaj.

«Tady ja dumała, što babulam hetyja kvietki padabajucca vyklučna za źniešni vyhlad. Užo potym daviedałasia, što jany cudoŭna adpužvajuć škodnikaŭ. Voś i siońnia aksamitak na maim učastku vielmi šmat. Kampaniju im składajuć bazilik i miata — ich mocny vodar źbivaje z pantałyku škodnikaŭ, adhaniaje ad maich tamataŭ tlu, biełakryłku i pavucinnaha klašča», — dzielicca łajfchakam haspadynia.

Fota: Times.by

Kali Kaciaryna z mužam kupili ŭčastak u Karmie, pieršymi ŭ aharodzie źjavilisia kłubnicy i kvietki. Potym tyja samyja 60 sartoŭ tamataŭ. Ich jana płanavała vyraścić u adkrytym hruncie, ale viasna ŭ toj hod była poźniaj.

«Pamiataju, jak skazała mužu: «Nie dačakajusia, pakul paciapleje. Davaj pastavim ciaplicu». Jon paburčaŭ, ale ŭsio zrabiŭ. Na nastupny hod źjaviłasia jašče adna ciaplica, potym jašče i jašče… Spračacca sa mnoj niama sensu — kali zaharełasia, mianie nie spynić», — śmiajecca karmianka.

Muž jaje pačynańnie padtrymaŭ, ale biez fanatyzmu: u jaho inšaje koła intaresaŭ — rybałka i palavańnie. Dočki taksama tamatnaj temaj nie vielmi cikaviacca: za leta kali choć by raz zavitajuć u ciaplicy, užo dobra.

Foto: Times.by

Usie aharodnyja kłopaty, pa sutnaści, na adnoj Kaciarynie. I joj, pryznajecca, tak bolš spakojna: nichto ničoha nie pierabłytaje.

«Dy i pamidory nie pakryŭdziacca, — dadaje haspadynia. — Tak-tak, jany ž jak žyvyja, usio adčuvajuć. Adnojčy pajechała na tydzień na mora, paprasiła mamu pahladzieć za aharodam. Viarnułasia, zabiehła ŭ ciaplicy, a tam rady «pakryŭdžanych» dziaciej».

Z tamatami jana razmaŭlaje, moža i pakryčać, asabliva kali tyja pačynajuć bujać.

«Heta kali raśliny aktyŭna naroščvajuć baćvińnie i drenna zaviazvajuć płady. Takoje zvyčajna adbyvajecca, kali pierabrać mieru z kurynym pamiotam. U mianie ŭ hetym siezonie ŭ adnoj ciaplicy tamaty taksama bujali. Spačatku nasvaryłasia na ich, potym paprasiła ŭziacca za rozum. Što dziŭna, pasłuchalisia», — śmiajecca aharodnica.

Fota: Times.by

Sacsietki i znosiny z padpisčykami

Kali Kaciaryna pracavała ŭ škole, padymałasia a 6‑j ranicy. Ciapier ustaje a 7-j, dapamahaje sabracca małodšaj dačce ŭ škołu i tolki paśla hetaha idzie ŭ aharod.

Dvaccać hadoŭ tamu jana zarehistravałasia ŭ «Adnakłaśnikach», spačatku dzialiłasia ŭ asnoŭnym fota kvietak. Siońnia ŭ AK u jaje amal 6 tysiač siabroŭ. U 2021 hodzie Kaciaryna zaviała akaŭnt u Instagram, dzie ŭžo 35 tysiač padpisčykaŭ, a ź minułaha žniŭnia aktyŭna viadzie TikTok.

«U TikTok jašče hod tamu ŭ mianie było 200 padpisčykaŭ, potym adno vypadkovaje videa ź lilejami «zalacieła», i aŭdytoryja darasła da tysiačy. Ja zrazumieła, što treba vieści i hetu staronku. Ciapier u TikTok u mianie 37 tysiač padpisčykaŭ, hałoŭnaja tema, viadoma, tamaty», — uśmichajecca aharodnica.

Fota: Times.by

U sacsietkach jana dzielicca apisańniem sartoŭ, demanstruje ich u razrezie, publikuje anonsy prodažu nasieńnia. Časta sama źjaŭlajecca ŭ kadry, kab kamientatary nie nazyvali ŭbačanaje štučnym intelektam. Byvaje, zahružaje pa try roliki ŭ dzień, byvaje — maŭčyć niekalki dzion, ale bolš čym na tydzień starajecca nie źnikać.

Paviedamleńni syplucca dziasiatkami: čaściej za ŭsio pišuć z Rasii, Estonii i Hiermanii, prosiać parady, nasieńnia, raskazvajuć pra svaje pośpiechi.

«Dziakujučy tamatnaj temie ŭ mianie źjaviłasia šmat znajomych pa ŭsim śviecie, — pryznajecca aharodnica. — Jość pastajanny zakazčyk z Aŭstryi: jon vyroščvaje karmianskija tamaty ŭžo piać hadoŭ i rehularna dzielicca vynikami — kožnuju vosień prysyłaje fatahrafii».

Zvyčajna padpisčyki prosiać Kaciarynu «prysłać nasieńnie na svoj hust». Dla jaje heta adnačasova prosty i składany zapyt: uhadać, kamu spadabajucca čery, a kamu — bujnyja bify, niemahčyma.

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Fota: Times.by

Uradžaj jana źbiraje na sotni kiłahramaŭ, ale dakładnuju vahu nikoli nie ličyć. Častka idzie pad nasieńnie, častka — radni i siabroŭkam, častka — na narychtoŭki.

Na pytańnie, kolki možna zarabić na prodažy nasieńnia, karmianka adkazvaje ščyra:

«Heta historyja nie pra biznes, a pra mahčymaść finansava padtrymlivać svajo zachapleńnie sielekcyjaj praz prodaž nasieńnia. Nu i krychu na chleb z masłam zarabić».

Fota: Times.by

Kamientary da artykuła