Hrodna apieradžała Vilniu. Byli časy, kali italjancy emihravali ŭ Biełaruś. Ich kroŭ ciače ŭ niekim z vas

Hrodna hanarycca svajoj bahataj historyjaj, ale ci viedali vy, što za znakavymi budynkami horada stajać imiony talenavitych italjanskich majstroŭ? Adnym ź ich byŭ Antonia de Hrep — architektar, jaki nie tolki budavaŭ dla karaloŭ, ale i zakłaŭ padmurak prafiesijnaha mularstva ŭ Vialikim Kniastvie Litoŭskim, zrabiŭšy Hrodna pijanieram u hetaj spravie.

Panarama Hrodna sa Starym zamkam i Faraj na hraviury Tamaša Makoŭskaha

Imia Antonia de Hrepa (u dakumientach taksama — Dzihreb) naŭrad ci šyroka viadomaje pa-za kołami historykaŭ, ale jaho ŭniosak u architekturu Hrodna składana pieraacanić. Jak piša historyk Mikoła Vołkaŭ, mienavita hety italjanski majstar staŭ klučavoj fihuraj u realizacyi maraŭ karala Stefana Batoryja i jaho pierajemnika Žyhimonta Vazy. Mienavita jon kiravaŭ pracami pa ŭźviadzieńni dvuch hałoŭnych abjektaŭ horada — Staroha zamka i Farnaha kaścioła, bolš viadomaha jak Fara Vitaŭta.

Varta ŭdakładnić, što pieršy draŭlany kaścioł byŭ zakładzieny jašče Vitaŭtam u 1389 hodzie i nieadnojčy pierabudoŭvaŭsia. Adnak u 1584—1587 hadach pa fundacyi Stefana Batoryja pačałosia budaŭnictva novaha muravanaha chrama. Prajektavańnie prypisvajuć jezuitu Janu Maryi Biernardoni i prydvornamu architektaru Juzafu Rojtenu, a voś niepasredna budaŭničymi pracami kiravaŭ mienavita Antonia de Hrep.

Vyniki jaho pracy my možam bačyć na znakamitaj hraviury Tamaša Makoŭskaha 1600 hoda, jakaja zafiksavała panaramu horada taho času.

Dla zabieśpiačeńnia takich maštabnych budoŭlaŭ de Hrep razharnuŭ niepadalok ad Kałožy vialikuju vytvorčaść cehły i vapny. Faktyčna heta pakłała pačatak bieśpierapynnamu muravanamu budaŭnictvu ŭ horadzie nad Niomanam.

Pieršy mularski cech u krainie

Samaj značnaj zasłuhaj de Hrepa stała arhanizacyja prafiesijnaj supolnaści. U 1593 hodzie jon atrymaŭ pryvilej na stvareńnie cecha mularoŭ u Horadni. Vielmi pakazalny momant, što Horadnia ŭ hetym pytańni apiaredziła navat staličnuju Vilniu, kali prasačyć chranałohiju ŭźniknieńnia mularskich cechaŭ u haradach VKŁ:

1. Horadnia — 1593 h.
2. Vilnia — 1595 h.
3. Kobryn — 1619 h.
4. Bieraście — 1622 h.
5. Smalensk — 1625 h.
6. Miensk — 1636 h.

Źviartaje taksama na siabie ŭvahu toj fakt, što Kobryn staŭ trecim horadam u krainie, dzie źjaviłasia prafiesijnaje abjadnańnie budaŭnikoŭ, apiaredziŭšy navat takija vajavodskija centry jak Bieraście i Miensk.

Dakumient zachavaŭ imiony majstroŭ, jakija pracavali razam z de Hrepam. Heta była sapraŭdnaja internacyjanalnaja kamanda:

• Antoni Dyhreb (Antonia de Hrep) i Daminik Dekanton (Daminik de Kanton) — vłochi-mulary. Vłochami tady nazyvali italjancaŭ, a mularami — rabočych, jakija ŭzvodzili budynki z cehły abo kamieniu;
• Hanus Demazon (Hanus de Mazon), vapnik. Vapnikam nazyvali rabočaha, jaki vyrablaŭ vapnu;
• Bałtramiej Dziasiatnik (Baŭtramiej Dziasiatnik), strychar. Strycharam nazyvali rabočaha, jaki farmavaŭ cehłu;
• Pavieł, hančar. Pad hančarom tut majecca na ŭvazie rabočy, jaki staviŭ piečy;
• Alaksandar Dyhreb (Alaksandr de Hrep, syn Antonia), kamieńnik. Kamieńnikam nazyvaŭsia rabočy, jaki apracoŭvaŭ kamiennyja detali;
• Mikałaj Bakhiński (Mikałaj Bahinski), cieśla. Cieśla heta toje ž, što i ciaślar — rabočy, jaki zajmajecca hrubaj apracoŭkaj draŭniny, uźviadzieńniem draŭlanych budynkaŭ.

Novaja epocha ŭ budaŭnictva ŭ Hrodna

Zasnavańnie cecha stała pavarotnym momantam. Kali raniej, pačynajučy až z XII stahodździa, času ŭźviadzieńnia pieršych hrodzienskich cerkvaŭ i kniažackaha chorama, muravanaje budaŭnictva ŭ Horadni było epizadyčnym, to z prychodam de Hrepa i jaho kamandy jano stała bieśpierapynnym.

Što ž da samoha Antonia de Hrepa, to jon nie staŭ kłasičnym «hastarbajtaram», jaki pajechaŭ nazad zarabiŭšy. Paśla zakančeńnia karaleŭskich zakazaŭ italjaniec zastaŭsia žyć u horadzie nad Niomanam. Tut žyli i pracavali jaho syny Alaksandr i Hrehar. Dom de Hrepa stajaŭ niepadalok ad zamka, i, mahčyma, archieołahi ŭ budučyni zmohuć dakładna vyznačyć miesca jaho znachodžańnia.

Historyja hetaha majstra — prykład taho, jak jeŭrapiejskija śpiecyjalisty prynosili z saboj nie tolki architekturnyja styli, ale i novyja formy arhanizacyi pracy, jakija źmianiali ekanomiku i abličča našych haradoŭ.

Kamientary da artykuła