Da prychodu jeŭrapiejcaŭ u Aŭstralii mahło žyć našmat bolš ludziej, čym ličyłasia. Potym źnikli 93%
Navukoŭcy pasprabavali vyśvietlić, kolki karennych žycharoŭ nasialała Aŭstraliju da pačatku brytanskaj kałanizacyi. Vynik istotna źmianiaje ŭjaŭleńnie pra maštab demahrafičnaj katastrofy, jakaja adbyłasia paśla prychodu jeŭrapiejcaŭ.
Pradstaŭnik karennych narodaŭ Aŭstralii. Fota: Getty Images
U studzieni 1788 hoda ŭ buchtu kala sučasnaha Sidneja ŭvajšli karabli brytanskaha Pieršaha fłotu. Na ich prypłyli bolš za tysiaču čałaviek, u tym liku asudžanyja, jakich mieli pasialić u novaj kałonii.
Aŭstralija nie była niezasielenaj ziamloj. Karennyja narody žyli na kantyniencie dziasiatki tysiač hadoŭ. Ich supolnaści byli raskidanyja pa vielizarnaj terytoryi, mieli ŭłasnyja movy, tradycyi i ład žyćcia.
Z pačatkam kałanizacyi žyćcio karennych narodaŭ Aŭstralii rezka źmianiłasia, a ich kolkaść pačała imkliva skaračacca. U 1930‑ia hady antrapołah Alfred Redklif-Braŭn acaniŭ ich kolkaść jak minimum u 250 tysiač čałaviek, choć sam ličyŭ hetuju ličbu, chutčej za ŭsio, zanižanaj. Paźniej źjaŭlalisia i bolš vysokija acenki, ale jany nie pieravyšali miljona čałaviek.
Ciapier hrupa aŭstralijskich navukoŭcaŭ pasprabavała zrabić novuju acenku. Ich daśledavańnie apublikavana ŭ časopisie Nature Human Behaviour. Na jaho vyniki źviartaje ŭvahu Tagesspiegel.
Jak paličyć ludziej, jakich nichto nie paličyŭ
Daśledčyki vykarystali niekalki niezaležnych mietadaŭ.
Spačatku jany źviarnulisia da archieałahičnych źviestak. Navukoŭcy praanalizavali bolš za piać tysiač znachodak i śladoŭ čałaviečaj dziejnaści, uzrost jakich byŭ vyznačany radyjovuhlarodnym mietadam. Heta dapamahło prasačyć, jak ź ciaham času źmianiałasia kolkaść nasielnictva na kantyniencie.
Asobnuju acenku atrymali na asnovie hienietyčnych źviestak. Jany dazvalajuć rekanstrujavać, jak źmianiałasia kolkaść nasielnictva ŭ dalokim minułym.
Narešcie, navukoŭcy zmadelavali, kolki ludziej mahli prakarmić roznyja rehijony Aŭstralii z ulikam miascovych pryrodnych umoŭ i dastupnych resursaŭ.
Niahledziačy na roznyja padychody, atrymanyja vyniki ŭ značnaj stupieni supali.
Ludziej mahło być bolš za dva miljony
Pavodle novych raźlikaŭ, napiaredadni brytanskaj kałanizacyi ŭ Aŭstralii mahło žyć kala 2,22 miljona karennych žycharoŭ, abo 0,29 čałavieka na kvadratny kiłamietr. Heta bolš jak udvaja pieravyšaje navat samyja vysokija z raniejšych acenak.
Novaja ličba dazvalaje bolš dakładna acanić maštab nastupnaha skaračeńnia karennaha nasielnictva. Da 1861 hoda jano naličvała ŭžo tolki kala 155 tysiač čałaviek, abo 7% ad uzroŭniu 1788 hoda.
Takoje rezkaje skaračeńnie mieła niekalki pryčyn. Adnoj z hałoŭnych stali chvaroby, zaviezienyja jeŭrapiejcami. Siarod inšych pryčyn byli hvałt, u tym liku masavyja zabojstvy, a taksama vyciaśnieńnie karennych žycharoŭ ź ich ziamiel.
Strata terytoryj, na jakich tradycyjna žyli karennyja narody, razburała ich zvykły ład žyćcia. Supolnaści pazbaŭlalisia palaŭničych uhodździaŭ i maršrutaŭ pieramiaščeńnia, što ŭ niekatorych vypadkach pryvodziła da niedachopu ježy.
Ź siaredziny XX stahodździa kolkaść karennych žycharoŭ Aŭstralii pačała adnaŭlacca. Pavodle pierapisu 2021 hoda, u krainie naličvałasia kala 813 tysiač abaryhienaŭ i žycharoŭ astravoŭ praliva Teresa.
Heta kala 37% ad acenienaj daśledčykami kolkaści napiaredadni kałanizacyi. Kali ciapierašniaja tendencyja zachavajecca, pavodle ich raźlikaŭ, prykładna ŭ 2047 hodzie hety pakazčyk moža znoŭ dasiahnuć uzroŭniu kanca XVIII stahodździa.
Aŭtary daśledavańnia ličać, što novaja acenka dapamoža lepš zrazumieć maštab nastupstvaŭ kałanizacyi, jakija adbivajucca na karennych narodach Aŭstralii dahetul.